جستجوی پیشرفته
بازدید
52
آخرین بروزرسانی: 1399/07/23
خلاصه پرسش
اصل موضوعی و حکمی به چه معنا است؟ و فرق آن با شبهه موضوعیّه و حکمیّه چیست؟
پرسش
معنای این اصطلاحات چیست و چه ارتباطی با هم دارند: اصل حکمی و موضوعی، اصل سببی و مسببی،‌ شک سببی و مسببی، شبهه حکمیه و موضوعیه؟
پاسخ اجمالی

هرگاه مجتهد، در موضوع یا حکم شرعی چیزی شک کند و دلیل معتبری که بیان‌گر واقع باشد برایش حاصل نشود و حقیقت امر مجهول بماند، جهت رفع حیرت و تعیین تکلیف شرعی به سراغ اصول و قواعد شرعی؛ مانند اصل استصحاب یا اصل برائت، می‌رود.[1]

در مباحث علم اصول -در تقسیمی- اصل شرعی را به دو قسمِ اصل موضوعی و اصل حکمی تقسیم نموده‌اند.

اصل موضوعى، اصلی است که در موضوع قضیه جارى می‌شود و در مقابل آن، اصل حکمى است که در حکم قضیه جارى مى‌گردد؛ مثلا اگر در کُرّ بودن آبى که قبلا کرّ بوده، شک کنیم و نجاستی به این آب برسد، در این‌جا، دو اصل جاری می‌گردد:

  1. اصل استصحاب بقاى کُریت آب، که در موضوع جاری شده و به آن اصل موضوعى گفته می‌شود.
  2. اصل طهارت آب، که در حکم قضیه جاری شده و به آن اصل حکمى گفته می‌شود.[2]

گفتنی است در چنین قضیه‌اى که مجراى دو اصل است، اصل موضوعى مقدّم بر اصل حکمى است،[3] و از این جهت اصل موضوعی را اصل سببی و اصل حکمی را اصل مسببی می‌نامند؛ چرا که با جریان اصل موضوعى جایی براى اصل حکمى باقى نمى‌ماند. ضمن این‌که در این قضیه، شک در ناحیه‌ی موضوع را شک سببی و شک در ناحیه حکم را شک مسبّبی می‌نامند.

پس در مثال یاد شده، با استصحاب کُرّیت آب نوبت به اصل طهارت نمى‌رسد؛ چون با استصحاب کُرّیت، شکى در طهارت آب باقى نمى‌ماند تا با اصالة الطهاره، آن‌را برطرف نماییم.[4]

آنچه بیان شد تقسیمی در مورد «اصل» بود، ولی در علم اصول، تقسیماتی برای شکّ و شبهه نیز بیان شده است؛ پس گاهى شک، مربوط به حکم شرعی است که به آن شبهه حکمیه می‌گویند و گاهى مربوط به موضوع حکم شرعی است، که به آن شبهه موضوعیه می‌گویند.[5]

 

 


[1]. جهت آگاهی بیشتر در این زمینه ر. ک: نمایه 41327 (اماره و جایگاه حجیت آن در اصول).

[2]. ر. ک: جمعى از پژوهشگران زیر نظر شاهرودى، سید محمود هاشمى، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت(ع)، ج ‌1، ص 532، قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى(ع)، چاپ اول، 1426ق.

[3]. ر. ک: شیخ انصارى، مرتضى،‏ فرائد الأصول‏، ج 2، ص 109، قم، مجمع الفکر الاسلامی، چاپ نهم، 1428ق.‏

[4]. ر. ک: فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت(ع)، ج ‌1، ص 533.

[5]. جهت آگاهی بیشتر، ر. ک: نمایه 31834 (شبهه حکمیه و شبهه موضوعیه).

 

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    933531 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    630011 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    581904 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    457247 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    452233 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    403429 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    389434 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    385456 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    342344 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • نزدیکی با همسر از طریق مقعد در صورت رضایت او چه حکمی دارد؟
    334663 Laws and Jurisprudence
    مراجع محترم تقلیدی که فرموده اند : دخول در پشت (مقعد) «کراهت شدیده» دارد[1]، کراهت شدیده به این معنا است که چنین چیزی مورد پسند خداوند نیست و اگر آن را انجام ندهد بهتر است ولی گناهی برای انجام دهنده آن نوشته نمی شود. باید توجه داشت در مورد ...