جستجوی پیشرفته
بازدید
12537
آخرین بروزرسانی: 1398/10/10
خلاصه پرسش
آیا مادران ائمه(ع) - به غیر از حضرت فاطمه(س) - معصوم بودند؟
پرسش
آیا مادر حضرت ولى عصر(عج) معصوم بود؟
پاسخ اجمالی

از نگاه شیعه فقط انبیا و جانشینان آنها، دارای مقام عصمت مصطلح؛ یعنی منزه بودن از هر گونه اشتباه و فراموشی و گناه در تمام عمر، در مراحل فهم و ابلاغ و اجرای وحى (دین إله) هستند، و غیر از آن بزرگواران هیچ‌کس از چنین مقامی برخودار نیست. اگر چه ممکن است برخى دیگر از انسان‏ها نیز به مقام کمال انسانیت بار یافته و بهره‏اى از ولایت الاهى و عصمت نسبى برخوردار گردند. چنانچه برخى امام‌زادگان؛ مثل حضرت زینب، على بن جعفر الصادق، حضرت معصومه(ع) و برخى علمای وارسته بدین مقام بار یافته‏اند.

از این‌رو غیر از حضرت زهرا(س) که به عنوان "عترت و اهل‌بیت" معرفى شده است، هیچ‌یک از مادران ائمه‏(ع)، از مقام عصمت (به آن معناى عالى) برخوردار نبوده‏اند. بویژه که برخى از ایشان کنیزانى بودند که پس از اسارت، به جامعۀ اسلامى راه یافته و فیض راهیابى به بیت وحى و تطهیر در این بیوت و آمادگی برای حمل از معصوم(ع) و تولد معصومی دیگر را تحصیل نموده‌اند؛ یعنی در بخشى از عمر خود، مسلمان و چه بسا موحّد نبوده‏اند. از جمله این دسته - بنا به نقل تواریخ - مادر امام زمان(عج) است. پس ایشان معصوم به آن معناى مصطلح نبوده و مقام ایشان همسان مقام اهل‌بیت‏(ع) نیست، لیکن در خانۀ امام طهارت و قابلیت لازم براى تولد منجى بشریت(عج) یافته‏اند و در ایام بارورى و حمل و شیردهى و تربیت موعود بشریت از کمال خلوص و طهارت برخوردار بودند.

پاسخ تفصیلی

عصمت در لغت به معناى مصون و محفوظ بودن، و در اصطلاح به معناى مصون و محفوظ بودن از خطا و لغزش و گناه است. این مصونیت از خطا و گناه دو گونه فرض است. الف) مصونیت و معصومیت کلى، در تمامى ادوار عمر(از بدو تولد تا آخر) از تمامى سهو و نسیان و عصیان و خطا در فراگیرى و تعلیم و اجرای دین الاهى. این امر تنها در انبیا و ائمه‏(ع) تحقق یافته و بر تحقق آن در دیگران، (غیر از فرشته)، دلیلى نداریم.[1] اما عصمت نسبى، قابل شدت و ضعف و در افراد مختلف، متفاوت و متغیّر است. در امور دین چه بسا پس از تلاش‏ها و ریاضت‏ها و تهجدهاى عدیده تا حدودى فراهم و به واسطۀ همان‏ها حفظ می‌گردد، بدون این‌که تضمینى براى حفظ آن تا آخر عمر باشد؛ از این‌رو عصمت نسبى را با توجه به شدت و ضعف آن می‌توان به سایرین هم نسبت داد. از این حالت در افراد عادى با عنوان "ملکۀ عدالت" یاد می‌شود؛ یعنى شخص به گونه‏اى است که لغزش عمدى و کبیره از او دیده نمی‌شود.

شیعه براى هیچ‌کس جز انبیا(ع) و اهل‌بیت عصمت و طهارت(حضرت زهرا و 12 امام‏) عصمت کلیه را قایل نیست. در عین این‌که کمال احترام را براى امام‌زادگان و وابستگان به آن بزرگواران و نیز علمای وارسته و فاضل قایل است، و هیچ نسبت گناه یا کار ناپسندى را نسبت به آنان روا نمی‌دارد.

پس نفى عصمت کلیه از سایرین، به معناى نسبت گناه یا تهمت به ایشان نیست.

در مورد مادران ائمه‏(ع) و خواهران و سایر برادران ایشان نیز چنین است؛ یعنى عصمت به آن معناى عالى، به آنها نسبت داده نمی‌شود، چنان‌چه نسبت دادن عصیان و طغیان نیز به ایشان مطرود است. در مورد مادران ائمه‏(ع) از جمله مادر امام زمان(عج)، همین امر جریان دارد؛ زیرا بنابر نقل تواریخ، ایشان امه‏اى(کنیزی) بودند که بنابر نقلى: "ملیکه (صیقل) دختر یشوعا فرزند قیصر روم و مادرش از نوادگان شمعون بن حمون بن صفا، وصى عیسى(ع)بود، و به عنوان اسیر، توسط امام هادى(ع) براى امام حسن عسکرى(ع) خریدارى شده بود." و بنابه نقلى دیگر: "کنیزکى در منزل حکیمه بنت على الهادى(ع) بوده که توسط این خواهر به برادرش بخشیده شده است." و به هر حال بخشى از عمر خویش را مسلمان نبود و پس از اسارت و ورود به بیت وحى مسلمان شد و تربیت اسلامى یافت و از آثار شرک تطهیر شد و شایستگى همسرى معصوم(ع) و باردارى و تولد معصومى دگر را یافت. چنان‌چه سرنوشت برخى دیگر از مادران ائمه‏(ع) نیز چنین است.[2]

در عین حال شکى نیست که مادر معصوم بودن، لیاقت و شایستگى وافرى را طالب و خود امتیازى والا است. بلکه طهارت رحم مادران، یکى از امتیازات ائمه‏(ع) محسوب می‌گردد. از این‌رو در زیارت معصومین‏(ع) شهادت می‌دهیم که: "خداوند شما را با عنایت خود از اصلاب مطهر منتقل نمود و از ارحام مطهرات پدید آورد، به گونه‏اى که پلیدی‌‏هاى جاهلیت و فتنه‏هاى خودپرستى شما را آلوده نکرد. شما پاک و منزه‌اید، منشأ شما(پدران و مادران شما) نیز پاک و منزه‌اند...".[3] در زیارت‌نامۀ مخصوص به ایشان(ع) در سامرا نیز چنین آمده است:

سلام بر مادر امام و به ودیعت گیرندۀ اسرار الاهى و حمل کنندۀ شریف‌ترین انسان‏ها، سلام بر تو اى راست‌گوى مورد رضایت...، سلام بر تو اى پاکیزۀ پرهیزکار...، من شهادت می‌دهم که تو کفالت امام مهدى(عج) را به خوبى انجام داده و امانت را ادا نموده‏اى...، پس خدا از تو خشنود باشد، تو را راضى نماید و بهشت را منزل و جایگاه تو نماید، پس این عطایا و اولیت‏ها که خدا به تو عنایت نموده، گواراى وجود باشد".[4]

نتیجه این‌که مادر حضرت حجت(عج) به آن معنایى که در 14 معصوم‏(ع) مصطلح است، معصوم نبود، لکن، پس از ورود به خانۀ امام حسن عسکرى(ع) از عصمت نسبى برخوردار گشت، تا قابلیت حمل امام عصر(عج) و شیردهى و کفالت او را از آنِ خود نمود و بر سایر زنان شرافت یافت و براى ائمه (ع) و شیعیان از احترام و جایگاه ویژه‏اى برخوردار است.


[1]. ر. ک: مصباح یزدى، معارف قرآن، (راه و راهنماشناسى)، ج 4 و 5، ص 147- 212؛  قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، چاپ دوم، 1379 ش؛ همو، آموزش عقاید، ج 2، ص 191- 215، درس 24- 26، تهران، شرکت چاپ و نشر بین الملل، چاپ چهارم، 1379 ش.

[2]. قمى، شیخ عباس، منتهى الآمال، تصحیح، استاد ولی، حسین، ج 2 ص 649 – 653، تهران، پیام آزادی، چاپ اول، 1379ش.

[3]. قمى، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، زیارت ائمۀ بقیع (‏ع)، نیز سایر زیارات.

[4]. همان، زیارت والدۀ حضرت قائم (عج).

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    635257 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    466494 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    462674 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    415832 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    393303 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    390938 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    350052 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    336042 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    321238 Practical
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • آیا از آیات قرآن می‌توان امامت علی(ع) را اثبات کرد؟
    309372 امام علی ع
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل‌سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در کتب خودشان نقل شده، می‌باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت‌جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی حقیقت نبندد.در قرآن ...