جستجوی پیشرفته
بازدید
4969
آخرین بروزرسانی: 1397/12/07
خلاصه پرسش
آیا خشک کردن دست و صورت پس از وضو کراهت دارد؟
پرسش
روایتی است از امام صادق(ع) که میفرماید «وقتی وضو میگیرید صورت خود را خشک نکنید که سی حسنه دارد»، ولی در روایت دیگری از خود امام صادق(ع) آمده است: «وقتی حضرت علی(ع) وضو میگرفت یک حوله داشت و صورت و دستهای خود را با آن حوله خشک میکرد». میخواستم بدانم به کدام روایت باید عمل کنیم؟
پاسخ اجمالی
در باب خشککردن دست و صورت بعد از انجام وضو، روایات مختلفی از معصومان(ع) نقل شده است؛ این روایات را میتوان به چند دسته تقسیم کرد:
الف) روایاتی که اینکار را جایز دانستهاند؛[1] برای نمونه، در روایتی با سند صحیح آمده است، محمد بن مسلم از امام صادق(ع) درباره خشک کردن اعضای وضو با دستمال پرسید و حضرت در پاسخ فرمود: «اشکالی ندارد».[2]
ب) روایاتی که دلالت بر انجام اینکار توسط معصوم دارد و به انجام آن تشویق میکند:
1. در حدیثی با سند صحیح آمده است، امام صادق(ع) در حال احرام، پس از وضو گرفتن صورت خود را با دستمالی پاک کرد: منصور بن حازم قال: «رَأَیْتُ أَبا عَبْدِ الله وَ قَدْ تَوَضَّأَ وَ هُوَ مُحْرِمٌ ثُمَّ أَخَذَ مِنْدِیلًا فَمَسَحَ بِهِ وَجْهَهُ».[3] ظاهر این روایت، با استحباب خشک نکردن اعضای وضو، تنافی دارد.
2. روایاتی که انجام این عمل را به حضرت علی(ع) استناد داده، و میگوید آنحضرت دستمال مخصوصی در محل نماز خواندن خود در خانه قرار داده بود که با آن فقط آب وضوی صورت خود را خشک میکرد: «کَانَتْ لِعَلِیٍّ خِرْقَةٌ یُعَلِّقُهَا فِی مَسْجِدِ بَیْتِهِ لِوَجْهِهِ إِذَا تَوَضَّأَ یَتَمَنْدَلُ بِهَا».[4] در هر حال، برخی از این روایات؛ صحیح و برخی دیگر ضعیفاند.
ج) روایتی که امر به خشک کردن اعضای وضو بعد از آن، میکند:
در حدیث موثّقهای آمده است؛ امام صادق(ع) به فرزندش اسماعیل سفارش میکند که اعضای وضویش را با قسمت پایین لباسش خشک کند: «افْعَلْ هَکَذَا فَإِنِّی هَکَذَا أَفْعَل‏».[5]
د) احادیثی که خشک نکردن اعضای وضو را مستحب دانسته است:
1. امام صادق(ع) فرمود: «مَنْ تَوَضَّأَ وَ تَمَنْدَلَ کُتِبَتْ لَهُ حَسَنَةٌ وَ مَنْ تَوَضَّأَ وَ لَمْ یَتَمَنْدَلْ حَتَّى یَجِفَّ وَضُوؤُهُ کُتِبَ لَهُ ثَلَاثُونَ حَسَنَةً»؛[6] کسی که وضو بگیرد و اعضای وضویش را با دستمال خشک کند، یک حسنه برایش نوشته خواهد شد و کسی که این ار را نکند تا اینکه خودش خشک شود، سی حسنه برایش نوشته میشود.
این روایت نیز با یک سند نقل شده ولی این سند به جهت مجهول بودن دو نفر از راویان آن؛[7] ضعیف است.
همانطور که مشاهده میشود، روایتی که تشویق به خشک نکردن رطوبت وضو از اعضای آن میکند، هم از لحاظ سند و هم به دلیل داشتن روایات متضاد و متعدد، توانایی مقابله با آنها را ندارد و در موضع ضعف قرار دارد. و یک برداشت از مجموعه روایات هم میتواند این باشد که وضو برای پاکیزگی و طهارت ظاهری و باطنی است و نباید این طهارت ظاهری نیز از بین برود. از طرفی در آن محیط، بیشتر پارچهها و حولههایی که برای خشککردن بدن مورد استفاده قرار میگرفت، چندان تمیز و بهداشتی نبود و در بسیاری از موارد، مردم با گوشهای از لباس آلوده خود، صورتشان را خشک میکردند که خشکنکردن صورت، بهداشتیتر از استفاده از حوله و لباسهای آلوده بود؛ از اینرو در برخی روایات بالا ملاحظه میکنیم که اگر شخص یک حوله مخصوص وضو وجود داشته باشد، ایرادی نداشته و در روایت دیگری از امام صادق(ع) هم میخوانیم که تنها اگر لباس انسان تمیز باشد، خشک کردن صورت بعد از وضو با آن اشکالی نخواهد داشت: «لَا بَأْسَ بِمَسْحِ الرَّجُلِ وَجْهَهُ بِالثَّوْبِ إِذَا تَوَضَّأَ إِذَا کَانَ الثَّوْبُ نَظِیفاً».[8]
با این حال؛ برخی از فقها روایات ناظر به جواز را حمل بر تقیه کرده و یا آنکه وضو در برخی روایات را به معنای شستن دست و صورت برای غیر نماز دانسته و نیز جواز در برخی روایات را به معنای عدم حرمت گرفته و به تقویت حدیث اخیر پرداخته و قائل به استحباب خشک نکردن اعضای وضو شدهاند.[9] و گفتهاند مشهور میان فقها این است که بعد از وضو، خشککردن اعضا مکروه است.[10]
اما دستهای دیگر از علما، این توجیهات را نپذیرفته و حکم کراهت خشک کردن را ثابت ندانستهاند،[11] همچنین گفتهاند اگر این کراهت شهرت فتوایی نداشت، میشد به راحتی قائل به عدم کراهت آن شد.[12]
در هر حال پاسخ فقهای معاصر در استفتایی که از دفاتر ایشان به عمل آمد اینگونه است: [13]
ضمائم:
حضرت آیت الله العظمی خامنهای (مد ظله العالی):
مکروه است. مگر اینکه دستمال یا پارچه معیّنى را مخصوص این کار قرار دهد.
حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):
مشهور نزد فقها کراهت این کار است.
حضرت آیت الله العظمی شبیری زنجانی (مد ظله العالی):
بهتر است اگر عذری ندارند، خشک نکنند.
حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی (مد ظله العالی):
مکروه است.
حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مد ظله العالی):
مکروه است.
حضرت آیت الله العظمی نوری همدانی(مد ظله العالی):
مانعی ندارد و اگر حوله مخصوصی برای این کار باشد، کراهت نیز ندارد.
 
 

[1]. ر.ک: حرّ عاملی، محمد بن حسن‏، وسائل الشیعة، ج ‏1، ص 474 – 475، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول‏، 1409ق.
[2]. طوسی، محمد بن الحسن، تهذیب الاحکام، ج 1، ص 364، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
[3]. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص 354، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1413ق.
[4]. وسائل الشیعة، ج 1، ص 475.
[5]. تهذیب الاحکام، ج 1، ص 357.
[6]. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج 3، ص 70، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
[7]. یعنی: علی بن معلّى‏ اسدی و  إبراهیم بن محمد بن حمران‏.
[8]. تهذیب الاحکام، ج 1، ص 364  .
[9]. وسائل الشیعه، ج 1، ص 473 و 475.
[10]. فیض کاشانی، محمد محسن، معتصم الشیعة فی أحکام الشریعة، ج ، ص 357، تهران، مدرسه عالى شهید مطهرى، چاپ اول، 1429ق؛ بحرانى، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، ج ، ص 413، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ اول، 1405ق؛ میرزاى قمّى، ابوالقاسم بن محمد حسن، غنائم الأیام فی مسائل الحلال و الحرام، ج ، ص 202، قم، دفتر تبلیغات اسلامى، چاپ اول، 1417ق.
[11]. ر.ک: نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، ج 2، ص 345، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ هفتم، 1404ق؛ طباطبایی یزدی، سید محمد کاظم، العروة الوثقی مع التعلیقات، تعلیقات: امام خمینی، خویی، سید ابو القاسم، گلپایگانی، سید محمد رضا، مکارم شیرازی، ناصر، ج 1، ص 163، قم، مدرسه امام علی بن ابی طالب(ع)، چاپ اول، 1428ق.
[12]. جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، ج 2، ص 345.
[13]. استفتا از دفاتر آیات عظام: خامنهای، سیستانی، شبیری زنجانی، صافی گلپایگانی، مکارم شیرازی، نوری همدانی (مد ظلهم العالی) توسط سایت اسلام کوئست.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    635076 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    466457 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    462577 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    415327 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    393261 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    390891 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    350003 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    335991 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    321132 Practical
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • آیا از آیات قرآن می‌توان امامت علی(ع) را اثبات کرد؟
    309360 امام علی ع
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل‌سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در کتب خودشان نقل شده، می‌باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت‌جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی حقیقت نبندد.در قرآن ...