جستجوی پیشرفته
بازدید
34205
تاریخ بروزرسانی 1393/06/16
خلاصه پرسش
راه‌کارهای مادی و معنوی تقویت ذهن و ذکاوت را در آینه احادیث و روایات بیان نمایید.
پرسش
راه‌کارهای مادی و معنوی تقویت ذهن و ذکاوت را در آینه احادیث و روایات بیان نمایید.
پاسخ اجمالی

اموری که در تقویت حافظه و فهم مؤثرند، به چند دسته تقسیم بندی می شوند:
الف)امور معنوی:

1. یاد خدا (انجام امور عبادى و تکالیف شرعی بویژه نماز اول وقت)

2. خواندن دعاهایی که برای تقویت حافظه مؤثر است، مانند دعایی که پیغمبر (ص) به امیرالمؤمنین (ع) براى حافظه تعلیم نمود: «سبحان من لایعتدى على اهل مملکته، سبحان من لایأخذ اهل الارض بالوان العذاب، سبحان الرؤوف الرحیم، اللهم اجعل لى فى قلبى نورا و بصرا و فهما و علما انک على کل شى‏ء قدیر».

3. خواندن قرآن به خصوص آیه‏الکرسى.

4.اجتناب از چیزهایى که باعث فراموشی مى‏شود مانند؛ معصیت و گناه.

5.کاهش اضطراب و کسب آرامش بویژه هنگام مطالعه.

6. کاهش اشتغالات ذهنى.

7.تقویت تمرکز و دقت.

ب) رعایت امور مادی.

1.تأمین نیازهاى طبیعى و فیزیولوژیکى (تغذیه ى مناسب، ورزش، رعایت بهداشت) .

2. مسواک کردن.

3. استفاده بیشتر از مواد حاوى گلوکز (مثل خرما، عسل و شیرینى جات طبیعى). مواد داراى کلسیم و فسفر و ویتامینها مانند: لبنیات، روغن ماهى ،پرتقال، گوجه فرنگى ،سبوس گندم، سبزیجات تازه ، هویج، جگر.

4. تمرین و تکرار مطالب.

ج) رعایت توصیه های روانشناسان:

روانشناسان گفته اند: با استفاده از راهکارهاى زیر می توان به تقویت حافظه پرداخت:

1. تقطیع.2. معنادار کردن.3. سازماندهى4. بافت. 5. روش پس ختام.

پاسخ تفصیلی

اموری که در تقویت حافظه و فهم مؤثرند می توان به چند دسته تقسیم بندی نمود:

 

الف) امور معنوی:

 

1. یاد خدا (انجام امور عبادى و تکالیف شرعی بویژه نماز اول وقت).

 

2. خواندن دعاهایی که برای تقویت حافظه مؤثر است، از امام معصوم نقل شده است که از خدا بخواه که عقل تو را قوى بگرداند و از خدا طلب فهم و درک نما [1] به عنوان نمونه چند دعا که برای تقویت حافظه مؤثر است بیان می کنیم:

 

یک) دعایی که پیغمبر (ص) به امیرالمؤمنین (ع) براى حافظه تعلیم نمود: «سبحان من لایعتدى على اهل مملکته، سبحان من لایأخذ اهل الارض بالوان العذاب، سبحان الرؤوف الرحیم، اللهم اجعل لى فى قلبى نورا و بصرا و فهما و علما انک على کل شى‏ء قدیر». [2]

 

دو) سیدبن طاوس نقل مى‏کند که براى احیاى قلب این دعا را سه بار بخواند:

 

«یا حى یا قیوم یا لااله الا انت اسئلک أن تحیى قلبى اللّهم صل على محمد و آل محمد». [3]

 

سه) دعای در هنگام مطالعه: «اللهم اخرجنى من ظلمات الوهم و اکرمنى بنور الفهم اللّهم افتح علینا ابواب رحمتک و انشر علینا خزائن علومک برحمتک یا ارحم الراحمین». [4]

 

چهار) هر روز بعد از نماز صبح پیش از آنکه تکلم کند بگوید: «یا حى یا قیّوم فلا یفوت شیئا علمه و لایؤده». [5]

 

3. خواندن قرآن به خصوص آیه‏الکرسى.

 

4. اجتناب از چیزهایى که باعث فراموشی مى‏شود مانند؛ معصیت و گناه، علاقه و وابستگی زیاد به دنیا، سرگرمی و اشتغال بیش از حد به آن و غمگین و محزون بودن برای مسایل دنیایی. [6]

5. کاهش اضطراب و کسب آرامش بویژه هنگام مطالعه.

6. کاهش اشتغالات ذهنى.

 

7.تقویت تمرکز و دقت.

 

نکته: آنچه در مورد تقویت حافظه و هوش از کتب روایى و ادعیه بیان شد، علت تامه محسوب نمى شود. بعضى از عوامل مربوط به هوش و حافظه در اختیار ما نیست و مربوط به عوامل ژنتیکى و وراثتى است.

 

به عبارت دیگر هوش و حافظه و استعداد هر انسانى برآیندى از عوامل متعدد وراثتى و محیطى است که بعضى از این عوامل در اختیار ماست. از قبیل آنچه در بالا گفته شد و بعضى از آنها از حوزه اختیار انسان خارج است مانند نقش عوامل ژنتیکى اجداد گذشته. بنابراین توقع نداشته باشید که با انجام کارهاى فوق که قطعا مؤثر هستند معجزه ایجاد شود که ناگهان بهره هوشى شما از 90 به 130 ارتقاء پیدا کند و اگر این چنین نشد اعتقاد به این توصیه هایى که معصومین کرده اند کم شود.

 

بله یک هوش با نمره 100 را مى توان تقویت کرد تا کارآمدتر باشد. البته در یک دوره هایى از رشد مثل دروان جنینى و سال هاى اولیه زندگى کودک، مى توان براساس یک برنامه صحیح تغذیه مادر و همچنین تغذیه کودک و علاوه بر آن غنى کردن محیط رشد کودک با فراهم کردن محرک هاى سالم محیطى، حتى بهره هوشى را افزایش داد ولى در دوران جوانى و میان سالى باید بیشتر به این فکر بود که موانع کارآیى هوش را حذف کرد و عوامل شکوفایى و قابلیت ها را فراهم نمود تا آنچه دست آفرینش در خلقت انسان تعبیه کرده است ظهور یابند و این روایات و توصیه ها بیشتر ناظر به همین مسائل است.

 

ب) رعایت امور مادی

 

1.تأمین نیازهاى طبیعى و فیزیولوژیکى (تغذیه ى مناسب، ورزش، رعایت بهداشت)

2. مسواک کردن

3. استفاده بیشتر از مواد حاوى گلوکز (مثل خرما، عسل و شیرینى جات طبیعى). مواد داراى کلسیم و فسفر و ویتامینها مانند: لبنیات، روغن ماهى، پرتقال، گوجه فرنگى ، سبوس گندم، سبزیجات تازه ،  هویج، جگر.

 

در کتاب مفاتیح الجنان آمده: استمرار خوردن مویز در ناشتا، به خصوص اگر سرخ و بیست و یک دانه باشد، خوردن حلوا ، گوشت نزدیک گردن، عسل و عدس، در تقویت حافظه مؤثر است. [7]

4. تمرین و تکرار مطالب (خیلى مهم است).

5. بعد از هر 45 دقیقه مطالعه حدود 10 دقیقه استراحت کردن.

6. تمرینات تنفسى براى انجام این تمرین کافى است در حالت ایستاده یا درازکش ریه را از هوا پر نموده و با آرامش بازدم را انجام دهید.

 

ج) رعایت توصیه های روانشناسان:

 

روانشناسان گفته اند: با استفاده از راهکارهاى زیر می توان به تقویت حافظه پرداخت:

 

1. تقطیع: یعنى حروف را به قطعه هاى واژه اى و قطعه هاى واژه اى را به قطعه هاى عبارتى دسته بندى کردن از طریق تقطیع مى توان حروف یا ارقام را به قطعه هاى معنادار تبدیل کرده و ظرفیت حافظه ى خود را افزایش داد مثلا زنجیره ى عددى 149- 2177- 619- 83 را به زنجیره ى 1983- 1176- 1492 (که سالهاى میلادى است) تبدیل نموده و حافظه ى خود را افزایش مى دهیم.

 

2. معنادار کردن: این روش بهتر از هر شیوه دیگر به حافظه کمک مى کند و هر چه معنا عمیق تر یا با جزئیات بیشترى رمزگردانى شود، مطلب بهتر به یاد مى ماند. بنابراین وقتى مى خواهید نکته اى را از کتابى به خاطر بسپارید احتمال یادآورى آن در صورتى بیشتر است که توجه خود را بیشتر بر معناى آن مطلب متمرکز کنید تا بر واژه ها. هر چه عمیق تر و کامل تر به معنا توجه کنید بهتر آن را به یاد خواهید آورد.

 

3. سازماندهى: با سازماندهى مطالب به راحتى مى توان مطالب را یاد گرفت، حفظ کرد و سپس به یاد آورد. یعنى براى یادگیرى و حفظ موضوع و مطلبى که داراى زیر مجموعه و زیرشاخه هاى متعدد و متکثرى است آن را در یک سلسله مراتبى منطقى قرار داده و از کل به جزء و از بالا به پائین به زیرشاخه هاى جزئى تر تقسیم نموده و به خاطر خود بسپارید.

 

4. بافت: ما معمولا مطالبى را که مى آموزیم در یک شرایط زمانى، مکانى و خاصى یاد مى گیریم این مجموعه شرایط حاکم بر فضاى یادگیرى را بافت مى گویند ما وقتى مى توانیم به آسانى مطالب را بازیابى کنیم که بافت حاکم بر بازیابى را همان بافتى قرار دهیم که در زمان یادگیرى و وقوع آن وجود داشته است مثلا اگر قرار باشد شما نام همکلاسیهاى دوران راهنمایى خود را بیاد آورید، با گردشى در راهروهاى مدرسه اى که دوره ى راهنمایى را در آن گذرانیده اید بازیابى اسامى دوستان همکلاسى را آسان تر مى توانید انجام دهید.

 

5. روش پس ختام: این روش که توانایى دانشجو را در به خاطر سپردن مطالب کتابهاى درسى کمک مى کند به روش پس ختام معروف است که نام این روش متشکل از حروف اول شش مرحله ى آن است. 1. پیش خوانى 2. سؤال کردن 3. خواندن 4. تفکر 5. از حفظ کردن 6. مرور کردن.

 

توضیح: فرض کنید مى خواهید مطلبى از یک کتاب را به خاطر بسپارید و سپس بازیابى کنید ابتدا با پیش خوانى یک برداشت کلى از موضوعات مهم انجام مى دهید. این نوع پیش خوانى باعث مى شود که مطالب مهم فصل را شما سازمان دهى کنید (همان طور که قبلا گذشت) در مرحله ى دوم و سوم: دانشجو باید درباره ى هر بخشى سؤالهایى طرح کند و در مرحله ى خواندن (سوم) باید هر بخش را به قصد پاسخ دادن به سئوالهاى طرح شده بخواند. در مرحله ى چهارم به دانشجو گفته مى شود که هنگام خواندن، ساختن سؤال ها و ایجاد ارتباط بین دانسته هاى خود، درباره ى مطلب فکر کن که در واقع دانشجو به مطالب خوانده شده معنا دهى مى کند. سپس در مرحله پنجم و ششم یعنى در مراحل از حفظ گفتن و مرور کردن دانشجو باید سعى کند واقعیتهاى اصلى مطالب را که خوانده بیاد آورد و به سئوالهایى که خود طرح کرده، پاسخ دهد. [8]

 

برای اطلاع بیشتر به سؤال 808، نمایه «شرایط و دعای مطالعه» مراجعه بفرمایید.

 

[1] بحارالانوار، ج 1، ص 224 روایت 17 روایت عنوان بصرى.

[2] مفاتیح‏الجنان، فصل اول از باب اول، تعقیبات نماز.

[3] همان، کتاب باقیات صالحات .

[4] همان.

[5] همان.

[6] همان.

[7] همان.

[8] اقتباس از سی دی پرسمان با انجام تغییرات و بازنویسی مجدد.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

  • آیا امیدی به لغو مجازات اعدام و ممنوعیت شکنجه در ایران هست؟
    12582 انتقاداتی در عملکرد 1388/06/08
    منشأ قانونی مجازات اعدام و نیز سایر حدود، قرآن و روایات بوده و نمی­توان آنها را به طور کامل ملغی نمود. البته اگر در صورتی که؛ در مورد قصاص؛ اولیاء دم گذشت نمایند و یا اگر؛ در موارد دیگر؛ حکومت اسلامی صلاح بداند، می­توان به مجازات های ملایمتری روی­ آورد، ...
  • مهم‌ترین پیام زیارت عاشورا چیست؟
    3502 زیارت عاشورا و دیگر زیارات 1395/06/16
    فرازهایی در زیارت عاشورا وجود دارد که دربردارنده مهم‌ترین پیام‌ها هستند. یکی از آن فرازها، فرازی است که بیانگر تولّی و تبرّی به عنوان دو اصل مهم دینی می‌باشد: «بَرِئْتُ إِلَى اللهِ وَ إِلَیْکُمْ مِنْهُمْ. وَ أَتَقَرَّبُ إِلَى اللهِ ثُمَّ إِلَیْکُمْ بِمُوَالاتِکُمْ وَ مُوَالاةِ وَلِیِّکُمْ، وَ بِالْبَرَاءَةِ مِنْ ...
  • چه گناهانی باعث دریده شدن پرده های عصمت، نزول بلا، عدم استجابت دعا و... می شود که در دعای کمیل به آنها اشاره شده است؟
    19395 گناه و رذائل اخلاقی 1390/08/03
    به طور کلی هر گناهی سبب می شود که پرده های عصمت انسان دریده شود؛ هر گناهی می تواند موجب نزول بلا، عدم استجابت دعا، گرفتن رزق و روزى و برکت از زندگی انسان و... شود. اصولاً این خاصیت و اثر طبیعی گناه است. این چیزی است که در ...
  • نام‌گذاری پسرها به «یزدان» که نامی از پروردگار است، چه حکمی دارد؟
    7313 گوناگون 1394/10/30
    با توجه به اینکه امروزه عرفاً معنای پروردگار از افرادی که «یزدان» نام دارند به ذهن‌ها متبادر نمی‌شود، نام‌گذاری افراد به آن اشکالی ندارد، ولی بهتر است از اسامی نشانگر بندگی خدا و یا نام‌های امامان و پیامبران که در روایات اهل بیت(ع) بر آن تأکید شده، استفاده ...
  • راه‌کارهای مادی و معنوی تقویت ذهن و ذکاوت را در آینه احادیث و روایات بیان نمایید.
    34205 فضایل اخلاقی 1386/04/27
    اموری که در تقویت حافظه و فهم مؤثرند، به چند دسته تقسیم بندی می شوند: الف)امور معنوی: 1. یاد خدا (انجام امور عبادى و تکالیف شرعی بویژه نماز اول وقت) 2. خواندن دعاهایی که برای تقویت حافظه مؤثر است، مانند دعایی که پیغمبر (ص) به امیرالمؤمنین ...
  • در دانش اصول، «انسداد» به چه معنا است، و «مقدمات انسداد» چیست؟
    170 کلیات و اصطلاحات 1398/01/25
    معنای انسداد «انسداد» در لغت به معنای «بسته بودن» در مقابل «انفتاح» به معنای «باز بودن» است. و در دانش اصول فقه هرگاه برای مکلف هر دو راه علم(قطع و یقین) و علمی(ظن خاص) به احکام شرعی بسته باشد، می‌گویند با «انسداد» برخورد کرده‌ایم. «انسداد» از ...
  • چگونه انکار عقل در شناخت خدا منجر به دور، تسلسل یا تعطیل عقل می‌گردد؟
    3595 جوهر و عرض 1393/02/04
    انکار عقل در شناخت خدا لوازم و مفاسد متعددی را به دنبال دارد و به اصطلاح تالی فاسد فراوان دارد. یکی از آنها ممکن است پذیرفتن دور یا تسلسل باشد؛ زیرا از یک سو برخی از دلایل اثبات وجود خداوند متوقف بر اثبات بطلان دور و تسلسل است. ...
  • چه پاسخی به شکاکان و سوفسطاییان دارید که دنیا را تنها چیزی مانند خواب می‌پندارند؟!
    2031 عرفان اسلامی و مکاتب دیگر 1395/08/01
    خواب در مقابل مطلق واقعیت نیست؛ بلکه تنها مقابل یک نوع از واقعیت(واقعیت خارجی) است؛ امّا خود واقعیتی ذهنی است که در درون انسان رخ می‌دهد. اما می‌توان پرسید که پاسخ آنانی که جهان را تنها واقعیتی ذهنی می‌دانند چیست؟ این پرسش تقریباً همان مسأله‌ای است که فیلسوفان ...
  • علم بهتر است یا ایمان؟
    7740 حکمت نظری و عملی 1392/10/30
    در آموزه‌های دینی علم و ایمان با هم‌دیگر معنا پیدا می‌کنند. به عبارت دیگر، ایمان عبارت است از اعتقاد همراه با عمل و این‌دو بدون آگاهی و علم به دست نمی‌آید. بنابراین، نمی‌توان این‌دو را با هم مقایسه نمود و یکی را بر دیگری برتری داد. البته برخی ...
  • کسی که خمسی بر عهده‌‌اش است و در حال حاضر امکان پرداخت آن‌را ندارد، چکار باید بکند؟
    5398 شیوۀ پرداخت و محاسبه خمس 1391/10/09
    به طور کلى مکلف پس از رسیدن سال خمسى تا خمس مالش را نداده، نمى‏تواند در آن تصرف کند، و اگر قبل از پرداخت خمس در آن تصرف کند، مقدار خمس آن‌را ضامن است، و چنانچه پرداخت خمس فعلاً به صورت یک‌جا برایش امکان ندارد، مى‌‌تواند به یکى ...

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    874781 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    537758 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    418188 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    403757 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    365222 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    326953 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    309176 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    305618 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    302501 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    297265 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

8520  نفر