بازدید
48549
آخرین بروزرسانی: 1390/01/06
خلاصه پرسش
لطفاً درباره حالت خلسه توضیح دهید؟
پرسش
لطفاً درباره حالت خلسه توضیح دهید؟
پاسخ اجمالی

خلسه عرفانی و ملکوتی، حالتی ناب است که حاصل رهایی انسان از من محدود و پر از عذاب، و رسیدن به من حقیقی و اتحاد با آن است. در واقع کیفیتی است عرفانی که در آن خود انسان با خودِخود او به اتحاد می رسد. این حالت مراتب و انواعی دارد که در پاسخ تفصیلی به آن اشاره خواهیم کرد.

پاسخ تفصیلی

الف) خلسه

خلسه عرفانی و ملکوتی حالتی ناب است که حاصل رهایی انسان از من محدود و پر از عذاب، و رسیدن به من حقیقی و اتحاد با آن است. در واقع کیفیتی است عرفانی که در آن خود انسان با خود خود او به اتحاد می رسد. در این حالت انسان از همه خاطرات عذاب آور و همه افکار پوچ رها شده و در آرامش و وجد عمیقی فرو می رود. انسان گمراه گاه با استفاده از عواملی بیرونی؛ مثل الکل و مواد تخدیر کننده ذهن، خواسته است برای مدتی کوتاه خود را جبرا دچار فراموشی کند تا از عذاب رها شده و با اصل وجود خود که از همه این عذاب ها به دور است متحد شود، ولی زهی خیال باطل؛ چرا که بعد از مرتفع شدن اثر این مواد دوباره با من حقیر خود مواجه شده و روز به روز هم ذهنی پر عذاب تر را خواهد آفرید، ولی انسان های اهل سلوک و خودشناسی در جریان تزکیه و سلوک، به طور طبیعی وارد این حالت می شوند؛ چرا که در اثر معرفت از من حقیر و همه گناهان و تبعات آن و خاطرات و افکار و ... رها شده و در اثر واردات قلبی و جذبه دچار خلسه ملکوتی می شوند، بدون این که هیچ نیازی به مواد مستی آور و راه های شیطانی داشته باشند. مستی های عرفانی که در ادبیات عرفانی ما بسیار مورد توجه بوده از همین باب است.

امروزه علوم طب، روان شناسی و فرا روان شناسی سعی در تعریف این حالت نموده اند و با استفاده از علائمی که در مغز و بدن و ... ثبت می شود، تعاریفی از خلسه ارائه داده اند. بنابراین خلسه را آن حالت خاصی از آگاهی می دانند که بدن در آن حالت در خواب عمیق (ریلکسیشن) بوده، ولی ذهن کاملاً آگاه و بیدار باشد. این حالت توأم با آرامش خاصی است. ضمن این که این حالت می تواند با فعال شدن اعصاب پاراسمپاتیک، نرمال کردن کنش‌های بیولوژیکی که دارای یک آستانه است، با تمرکز و تلقین ایجاد شود.

ب) کیفیت و طریق حصول خلسه

همچنان که گذشت حالت خلسه به ظاهر از دو راه قابل حصول است. یک بار از طریق طبیعی و فطری؛ یعنی از راه معرفت و رهایی از خطور خاطرات و عذاب گناهان و تبعات افکار ... و یک بار از طریق مصنوعی که طی آن انسان با عوامل بیرونی -مانند الکل، ال اس دی و سایر مخدرات- نسبت به خود کاذب و شخصیت برساخته اجتماعی اش دچار فراموشی و تخدیر شده و برای لحظاتی و به صورت غیر طبیعی خود کاذب را فراموش کرده و در خودخود (حقیقت فطری خود) غرق می شود. در خلسه با روش مصنوعی، انسان تجربه ای موقت و شبیه به حالت خود حقیقی را پیدا می کند و بعد از خارج شدن از این حالت دچار اختلال و عذاب شدیدتری می شود و از خدا دورتر شده و بیشتر به سمت فساد و تباهی و جنون و ظلم می رود. خلسه مصنوعی شناختی مختصر و اجمالی از خلسه طبیعی به انسان می دهد. حالت ترانس هم دقیقاً یعنی خلسه اما با دو نوع روش قابل حصول است؛ روش جهنمی و روش بهشتی. بنابراین خلسه ذاتا حق است، ولی انواع موقت (مصنوعی) و عذاب آور، و دائمی (عرفانی) و بهشتی دارد.

ج) مراتب خلسه طبیعی

1. سکر (مستی عرفانی): سکر یا مستی عرفانی حاصل دیدار با یار عرفانی (پیر یا امام) است. سالک با دیدار معشوق معنوی در بیداری یا خواب، چنان مست می شود که گمان می کند به کمال حقیقت رسیده است، در حالی که این آغاز راه است. از این مستی می توان تعبیر به ایمان عرفانی نمود؛ زیرا این نوع مستی در مقایسه با مرتبه اتحاد با حق، همتای ایمان دینی محسوب می شود. امیر سید علی همدانی در باب سکر می گوید: "سکر عبارت است از ورود واردی مدهش که به صولت استیلاء مانع حس گردد از ادراک محسوس و ذاهل نفس شود از تمیز میان مطلوب و مهروب".[1]

یعنی: سکر در اثر وارد شدن وارده ای پر عظمت در قلب انسان ایجاد می شود و در اثر غلبه شدید این حالت قوای حسی دچار خلسه و نوعی سستی و غفلت از محسوسات اطراف خود می شوند و نفس و ذهن نیز دچار حالتی شبیه به فراموشی نسبت به افکار بیرونی می گردد به طوری که مواجهه با امور خوش آیند و ترس آور تفاوتی به حال فرد ندارد.

ایشان سکر را به دو نوع سکر صوری و سکر معنوی تقسیم می کنند که مراد از سکر در این جا سکر معنوی است.

2. تفکر (مراقبه کبری): خواجه عبدالله انصاری تفکر را به عنوان میدان بیست و نهم از میادین صدگانه سلوک الی الله معرفی می کند که حاصل استقامت سالک است. تفکر در مرتبه دل، توحید است و در مرتبه نفس، تجرید.[2] در فرهنگ هند فرو رفتن در بحر تفکر را «سمادی» یا «مدیتیشن» می نامند.

3. ذکر: ذکر حالتی است که ثمره تفکر است. فرق میان تذکر و تفکر آن است که تفکر جُستن است و تذکر یافتن.[3]

4. بسط: بسط حاصل مرتبه غنا است. بسط گشایش دل، و گشایش وقت و همت سالک است از سوی خداوند.[4]

5. انبساط: حاصل مقام بسط است. انبساط نزدیکی جستن و دیدار خواستن است.[5]

6. سماع: حاصل انبساط است. این سماع ارتباطی به رقص ندارد، بلکه حالتی درونی است که ممکن است در بیرون هم نمود پیدا کند.

به گفته عرفا سماع بیدار کردن [روح] است از خواب، و جنبانیدن است از آرام، و آب دادن است کِشته را.[6] در عرفان اسلامی گاهی از حالت خلسه تعبیر به سماع شده است. به عبارت دقیق تر، سماع نوعی خلسه طبیعی است. سماع در واقع عبادت طبیعی اولیاء و عارفان واصل است. به اعتقاد شیخ عبدالقادر گیلانی، سماع اولا باید سرّی و پنهانی، بعد با قلب، جوارح و اعضا باشد.[7] از نظر او تکیه بر ظاهر عبادات مصطلح و غفلت از باطن آنها که همان مستی و معراج روحانی  است، شرک است.[8] "به عقیده شمس تبریزی که بیشترین تأکید را بر سماع داشته است، سماع معراج روح و عبادتی برتر است. وی آوای چنگ را «نغمه الاهی» و سماع را «قرآن پارسی» و عامل «تجلی و رؤیت حق» می­داند".[9] از نظر شمس، سماع برای اهل حال، همچون «فریضه» و واجب و حیات بخش است.[10] به عقیده او، سماع «اکسیری» است که فقط در اثر آن می­توان برخی مراحل عالی سلوک و عرفان را طی کرد.[11]

7. وجد: وجد حاصل میدان اطلاع؛ وجد آتشی است افروخته میان سنگ اختیار و آهن نیاز، و بر سه وجه است: وجد نفس، وجد دل، وجد جان.[12] امیر سید علی همدانی در باب وجد می گوید: "وجد عبارت است از واردی غیبی که بواطن طالبان را به امید حصول آثار بروق عنایت و خوفِ فوت آن، به لذت سرور یا حزن متأثر می گرداند".[13]

8. مکاشفه (دیدار): حاصل میدان نَفَس است. مکاشفه دیدار دل است با حق تعالی. علامت مکاشفه سه چیز است: استغراق دل از ذکر، امتلاء سرّ از نظر و استبصار ضمیر از تحقیق.[14]

9. سرور: سرور حاصل مکاشفه است.[15]



[1] همدانی، علی بن شهاب الدین، مشارب الاذواق، ص 47، تهران، مولی، 1382، چاپ دوم.

[2] انصاری، عبدالله بن محمد، رساله صد میدان، ص56، قم، حضور، 1385.

[3] همان، ص 57.

[4] همان، ص 104.

[5] همان، ص 105.

[6] همان، ص 106.

[7] گیلانی، عبدالقادر بن ابی صالح، الفتح الربّانی، ص 37، تهران، احسان، 1386، چاپ پنجم.

[8] من اراد العبادة بعد الوصول فقد اشرک بالله.

[9] مدرسی، سید محمد علی، سماع، عرفان و مولوی. ص 178، تهران، یزدان، 1378.

[10] همان، ص 178-179.

[11] همان، ص181.

[12] انصاری، عبدالله بن محمد، رساله صد میدان، ص 108.

[13] همدانی، علی بن شهاب الدین، مشارب الاذواق، ص46-47.

[14] انصاری، عبدالله بن محمد، رساله صد میدان، ص 111.

[15] همان، ص 111-112.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • فلسفه انفاق به فقیران چیست؟
    9128 انفاق و قرض الحسنه 1389/03/05
    گاهی گفته می‌شود: اگر فلانى فقیر است لابد کارى کرده که خدا می‌خواهد فقیر بماند، و اگر ما غنى هستیم لابد عملى انجام داده‌ایم که مشمول لطف خدا شده‌ایم، بنابراین نه فقر آنها و نه غناى ما هیچ‌کدام بی‌حکمت نیست! در حالی که دستور الهی به انفاق به ...
  • معنای سهو و نسیان در احکام شرعی چیست؟
    7693 • دیگر احکام مرتبط با نماز 1391/11/23
    سهو؛ در لغت به معانی غفلت کردن، توجه نداشتن قلب به چیزی،[1] و اشتباه،[2] آمده است. برخی از اهل لغت، سهو را به فراموشی معنا کرده و با نسیان یکی دانسته‌اند[3] و برخی نیز میان سهو ...
  • کارگزاران خلیفه دوم در ایران چه افرادی بودند؟
    12585 تاریخ 1394/08/19
    با تحقیق و جست‌وجویی که در منابع تاریخی انجام گرفت، به نام برخی از فرمانداران و کارگزاران عمر بن خطاب (خلیفه دوم) دست یافتیم. این افراد عبارت‌اند از: 1. «سلمان فارسی»: فرماندار مدائن.[1] مدائن؛ به مجموعه هفت شهر در کنار ...
  • پنج نفر جداگانه به من پول داده اند که برای اموات ایشان قرآن بخوانم. آیا من می توانم برای همه آنها یک قرآن ختم کنم؟
    7606 گوناگون 1390/06/29
    دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مد ظله العالی):در فرض سؤال اگر شرط شده باشد که برای هر میت یک قرآن بخوانید، باید برای هر میت به صورت جداگانه یک قرآن بخوانید.دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):خیر،اگر هر بار پول گرفتن شما ...
  • چرا معاویه برخی سنّت های رسول خدا(ص) را ترک می‌کرد؟!
    2984 آنچه شیعه پاسخ گوی آن نیست 1392/10/22
    در برخی از منابع اهل سنت آمده است که؛ معاویه به جهت بغض و کینه‌ای که با حضرت امام على(ع) داشت، با سنّت رسول اللّه مخالفت می‌کرد! از جمله این‌که؛ سعید بن جبیر می‌گوید: «روز عرفه ـ در عرفات ـ نزد ابن عباس بودم گفت: اى سعید! چرا ...
  • پدر و فرزند در فراهم آوردن مقدمات ازدواج یکدیگر چه وظیفه ای دارند؟
    20865 بیشتر بدانیم 1389/03/19
    ازدواج از مسایل اساسی زندگی بشر است . در باره وظیفه پدر نسبت به فراهم کردن مقدمات ازدواج فرزندان و وظیفه فرزند در فراهم کردن مقدمات ازدواج والدین از دو جهت باید بحث کرد: 1. از جهت اخلاقی که می توان گفت یکی از ...
  • نظر حضرت عالی در مورد احادیث تحریف قرآن چیست؟
    5088 شیعه و قرآن 1389/08/18
    پاسخ حضرت آیت الله هادوی تهرانی (دامت برکاته) به این شرح است:1. احادیث تحریف قرآن یا سنداً ضعیف هستند یا از جهت صدور حجت نمی باشند و یا دلالت آنها مقبول نیست و قرآن کریم به هیچ وجه تحریف نشده و نخواهد شد.2. ...
  • این کلام «مرگ برای من شیرین تر از عسل است»، از کیست؟
    20578 اهل بیت و یاران 1389/10/01
    مشهور است کهاین سخن منسوب به حضرت قاسم فرزند امام حسن مجتبی (ع) است گفته اند در شب عاشورا در پاسخ عموی بزرگوارش امام حسین (ع) که از او پرسید: «مرگ نزد تو چگونه است؟» عرض کرد: «مرگ برای من شیرین ...
  • ازدواج یک بهایی با یک مسلمان چه حکمی دارد؟
    14747 اشتراک در مذهب 1391/09/28
    ازدواج مرد مسلمان و یا زن مسلمان با بهائى جایز نیست و اگر عقد بین آنها واقع شود باطل است، چه زن باشد و چه مرد، و جدا شدن آنها واجب است و بر مسلمانان لازم است آنها را جدا کنند و محتاج به طلاق نیست، اما اگر ...
  • در اجاره به شرط تملیک، در صورت مرگ و یا محجور شدن یک از طرفین، تکلیف ملک مورد معامله چیست؟
    2360 اجاره و رهن 1393/06/09
    در صورت مرگ به ورثه انتقال پیدا می‌کند و در صورت محجور بودن باید با اجازه حاکم شرع به محجور برگردد و در هر حال اجاره بر قوت خود باقیست. ضمائم: پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است:[1] حضرت آیت الله ...

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    892290 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    554616 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    429906 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    418890 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    394870 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    370958 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    349089 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    329661 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    316561 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    311956 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...