بازدید
8302
آخرین بروزرسانی: 1393/08/15
خلاصه پرسش
آیا زمین به اندازه جسم تمام آدمیان که در آن زیسته اند برای معاد جسمانی خاک دارد؟
پرسش
آیا زمین به اندازه جسم تمام آدمیان که در آن زیسته اند خاک دارد تا در قیامت انسان ها به جسم خاکی باز گردند؟
پاسخ اجمالی

معاد هم جسمانی است و هم روحانی، آنچه که در معاد جسمانی گفته می شود، بازگشت اجزای اصلیه بدن می باشد. اجزای اصلیه، اجزایی هستند که در بعضی منابع روایی از آن به طینت تعبیر شده است. با این تعریف وقتی تمام انسان ها می میرند و از بین می روند آنچه که باقی می ماند، طبق روایات همان طینت و اجزاء اصلیه است و آنچه که به عالم آخرت می رود هم همین طینت آدم هاست، پس معاد جسمانی نیازی به خاک های زائد کره خاکی ندارد تا بگوییم آیا برای حشر، این خاک ها کفایت می کنند یا نه؟!

 

پاسخ تفصیلی

از بحث های مهم در مورد معاد، بحث در مورد چگونگی معاد از نظر جسمانی و روحانی بودن آن است که در این زمینه از سوی فیلسوفان و متکلمان اسلامی سه نظریه مطرح گردیده است:

 

1 .فقط معاد جسمانی(که روح را نیز جسمی لطیف به شمار می آورند)

 

2 .فقط معاد روحانی

 

3 .اعتقاد به هر دو: در قیامت هم روح محشور می شود و هم بدن، و علاوه بر لذائذ و دردهای حسی، لذائذ و دردهای روحی و عقلی هم تحقق دارد.

 

تحقق معاد هم با براهین عقلی صرف ثابت می شود و هم با براهینی که متشکّل از عقل و نقل می باشد.اما اختلاف بزرگان در روحانی و جسمانی بودن معاد به خاطر اشکالاتی است که به هر کدام وارد شده و ما در این مختصر از بررسی و نقد کامل آنها خودداری می کنیم، اکنون در روحانی بودن معاد بحثی نیست. بحث در جسمانی بودن معاد و نحوه تحقق آن است، معاد روحانی مقتضای عدل، حکمت و رحمت خداوند متعال است.

 

اصل معاد جسمانی هم از طرق مختلف اثبات می شود. مثلا در قرآن و روایات بخشی از پاداش های اخروی، جزئی و حسی است و این دال بر بازگشت جسم دنیوی است.

 

حال سوال این است که آیا معاد جسمانی، بازگشت عین همین جسم دنیوی با تمام قیود و فواضل آن است یا اینکه با آن متفاوت است ؟

 

آنچه که قرآن آن را تأیید می کند بازگشت عین همین جسم دنیوی است و از آشکارترین آیات، در خواست حضرت ابراهیم(ع) از خداوند در مورد چگونگی زنده کردن مردگان است که خداوند متعال به او نشان داد که چگونه بدن های متلاشی شده را جمع و دوباره زنده می کند. داستان حضرت عزیر هم از این قبیل است، همچنین تشبیه احیای مردگان به زنده کردن زمین و ... همه بیانگر معاد جسمانی هستند.

 

ولی نمی توان بازگشت فواضل را هم از آن فهمید زیرا اشکال اساسی تری که ممکن است به ذهن هر کسی خطور کند این است که چطور این جسم مادی که دائما در حال تغییر و تبدل و کون و فساد است به عالمی می رود که گفته شده در آن هیچ فساد و تغییری وجود ندارد بلکه به عبارت فلسفی فعلیت محض است و قوه ای در آن عالم وجود ندارد؟

 

با این پیش فرض، گفته شده که بازگشت جسم در معاد جسمانی به گونه ای است که مستلزم اعاده «فواضل مکلف» همراه با همه عوارض مادی نیست. موید آن اشکالی است که در بالا مبنی بر عدم امکان حضور عناصر فساد پذیر در عالم قیامت، بیان شد؛ زیرا اگر بگوییم همین جسم با تمام عوارض و فواضلش  عود می کند لازم می آید بالاترین مراتب عالم هستی را مقید به قیدی کنیم که در پایین ترین آن یعنی عالم طبیعت موجود است!

 

لذا می بینیم که وقتی جبرئیل که جوهر مجرد است وقتی به عالم طبیعت نزول می یابد، به صورت دحیه کلبی و ... (صورتی جسمانی) می آید چرا که هر مرتبه ای از وجود احکام خاص خود را دارد.

 

حال با توجه به تفاوت این دو جهان که نمی توان تمام لوازم ماده دنیوی را برای ماده اخروی اثبات کرد(و به عکس) ، چنانکه آبهای موجود در دنیا گاهی در معرض عوالم خارجی قرار گرفته و رنگ و مزه آنها تغییر می کند، ولی به تصریح قرآن آب های موجود در بهشت هیچ گاه متغیر نمی گردند و این به خاطر شرایط برتر و کامل تر سرای آخرت است[1] باید بگوییم در معاد جسمانی جسم همان جسم است ولی نحوه جسم در آنجا با نحوه جسم در دنیا متفاوت است و اجزاء فضلیه صاف شده و فقط اجزاء اصلی در آنجا وجود دارد.

 

بسیاری  از علماء به این نظریه در باب معاد جسمانی تصریح کرده اند که اعتقاد به اعاده فواضل مکلف (اجزاء فضلیه) جزو امور واجب در اعتقادات اسلامی نیست :[2]

 

خواجه نصیر الدین طوسی در کتاب تجرید می گوید: و الضرورة قاضیة بثبوت الجسمانی من دین محمد "ص" مع امکانه، و لایجب اعادة فواضل المکلف؛ آنچه ضروری مذهب است ثبوت معاد جسمانی در دین محمد (ص) است و  اعاده فواضل جسم مکلف واجب نیست.

 

قوشجی، محقق اردبیلی، علامه حلی و سید اشرف بن عبد الحبیب الحسینی (رحمهم الله) از شارحین تجرید هم این مطلب را در شرح همین عبارت تصریح کرده اند.

 

در عبارات عالمان بزرگی همچون سید عبد الله در مصابیح الانوار و علامه دوانی در شرح عقائد العضدیة و همچنین ملا مهدی نراقی (رحمهم الله) در مشکات العلوم فی بیان موثقة عمار الساباطی، نیز باقی ماندن طینت که آن را به اجزاء اصلیه تعبیر کرده اند را لازم دانسته اند که همین طینت است که در قیامت به عنوان جسم اخروی بر انگیخته می شود .

 

در اینجا به روایت عمار ساباطی در مورد اعاده طینت اصلی جسم اشاره می کنیم:

 

«سُئِلَ عَنِ الْمَیِّتِ یَبْلَى جَسَدُهُ قَالَ نَعَمْ حَتَّى لَا یَبْقَى لَهُ لَحْمٌ وَ لَا عَظْمٌ إِلَّا طِینَتُهُ الَّتِی خُلِقَ مِنْهَا فَإِنَّهَا لَا تُبْلَى تَبْقَى فِی الْقَبْرِ مُسْتَدِیرَةً حَتَّى یُخْلَقَ مِنْهَا کَمَا خُلِقَ أَوَّلَ مَرَّةٍ[3]؛ از امام معصوم سؤال شد: آیا جسد میت می پوسد؟ فرمود بله تا آنجا که نه گوشتی از آن باقی می ماند و نه استخوانی مگر طینتی که (در ابتدا) از آن خلق شده بود و این طینت نمی پوسد بلکه در  قبر می ماند تا [انسان] دوباره از آن خلق شود همچنان که بار اول خلق شده بود.

 

شاید بتوان فرض کرد که تمام مشخصات جسمانی یک انسان در طینت او که می تواند تنها یک مولکول هم باشد ذخیره شده که با استفاده از آن، جسم در روز قیامت به بازسازی خود بپردازد و این موضوع عجیبی نیست چون می دانیم که اکنون دانشمندان دریافته اند که تقریبا تمامی خصوصیات یک انسان در ژن های موجود در سلول های بدن او نهفته است و جریان شبیه سازی نیز با استفاده از این حافظه طبیعی انجام می شود. بدیهی است که خدای آفریننده انسانها بتواند این حافظه را به صورت بسیار دقیقتر حتی در یک اتم نگه دارد.

 

با این بیانات که معاد، هم جسمانی است و هم روحانی و در جسم هم فقط اجزاء اصلیه اعاده می شود و نه فضلیه، روشن می شود که وجود خاکی زائد، برای معاد جسمانی موضوعیت ندارد تا اینکه بخواهیم از کفایت و عدم کفایت خاک های کره زمین برای معاد جسمانی بحث کنیم؛ زیرا آنچه که در معاد جسمانی مطرح است، اجزا اصلیه بدن می باشند.

 

برای مطالعه بیشتر به نمایه زیر مراجعه کنید:

 

چگونگی حشر انسان هایی که خارج از زمین می میرند، سؤال 12120 (سایت: ).

 

 

[1]  علی ربانی گلپایگانی، عقاید استدلالی، ج2، ص 246، مرکز نشر هاجر"وابسته به مرکز مدیریت حوزه های علمیه خواهران"، 1387

[2]  الاسکوئی الحائری ، الحاج میرزا موسی ، احقاق الحق، ص 17 الی 24، مطبعة النعمان النجف الاشرف، چاپ دوم، 1358 هجری – 1965 م

[3]   کلینی، الکافی، ج3، ص251، دارالکتب الاسلامیة، تهران.

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    892224 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    554519 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    429860 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    418844 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    394799 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    370941 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    348940 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    329561 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    316532 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    311934 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...