جستجوی پیشرفته
بازدید
15300
آخرین بروزرسانی: 1393/02/21
خلاصه پرسش
دلیل علمای شیعه درباره ساختگی بودن قضیه «عبدالله بن سبأ» توسط «سیف بن عمر» چیست؟
پرسش
علمای شیعه در برخورد با آنچه در تاریخ راجع به عبدالله بن سبأ بیان شده است - با استناد به این‌که در سلسله راویان این نقل «سیف بن عمر» قرار دارد – آن‌را مردود می‌دانند و او را دروغ‌پردازی مشهور معرفی می‌کنند. تقاضا دارم، نمونه‌هایی از این دروغ‌پردازی‌ها را که منجر به شهرت وی به این صفت گردیده است، با ذکر منابع بیان فرمایید.
پاسخ اجمالی
اسلام واقعی همان تشیع است که امام علی(ع) معارف آن‌را از پیامبر اکرم(ص) دریافت و به پیروان خود انتقال داده است و انتساب تفکر شیعی به شخصی یهودی به نام «عبدالله ابن سبأ» به دلایل عقلی و نقلی زیادی، دروغ محض است. وجود «سیف بن عمر» به عنوان راوی این داستان، یکی از دلائل واهی بودن این نسبت است. هرچند این دلیل به تنهایی می‌تواند گواه صادقی بر مدعای ما باشد؛ چراکه سیف بن عمر نه تنها در میان علمای شیعه اعتباری ندارد، بلکه بسیاری از علمای اهل سنت هم احادیث او را ضعیف شمرده و او را دروغ پرداز معرفی نموده‌اند. برخی نیز او را زندیق (مانوی مذهب) دانسته که احادیث را دستکاری می‌نموده است. با توجه به بی‌اعتبار بودن این شخص در نزد دانشمندان، کتاب‌ها و روایت‌های او نیز فاقد ارزش است.
پاسخ تفصیلی
تشیّع، مکتبی است همزاد با قرآن؛ زیرا نزدیک‌ترین فرد به پیامبر اکرم(ص)، امام علی(ع) بود که از همان روزهای نخستین نزول آیات قرآن معارف آن‌را مستقیماً از آن‌حضرت دریافت و به دیگران انتقال داده است.
برخی از نویسندگان بی‌اطلاع و یا مُغرض، تاریخ پیدایش تشیع را قسمت پایانی دوران خلافت عثمان دانسته‌اند. آنان از فردی به نام عبدالله بن سبأ یاد کرده و گفته‌اند: وی در حقیقت بر آیین یهود بوده ولی در زمان خلافت عثمان تظاهر به اسلام نموده و در حقیقت در پی آن بود که آیین اسلام را مخدوش سازد. بدین منظور عقیده خلافت و امامت حضرت علی(ع) را مطرح کرد و عصمت را از شرایط امام دانست و به امامت که در اصل یک مسئله سیاسی و عادی بود، لباس قداست پوشید. همچنین مسئله غاصبانه و ناحق بودن خلافت خلفای پیشین را مطرح ساخت و مردم را به شورش علیه خلیفه برانگیخت که نتیجه آن قتل خلیفه سوم به دست شورشیان بود. بنابر این، مذهب تشیع ساخته و پرداخته اوست.[1]
همچنین ابن سبأ را پایه‌گذار فرقه‌ای به نام سبائیه می‌دانند[2] و بزرگانی همچون ابوذر غفاری، عمار بن یاسر، عبدالرحمن بن عدیس، صعصعة بن صوحان، محمد بن ابی‌حنیفه، محمد بن ابی‌بکر، مالک اشتر را از افراد این فرقه ساختگی شمرده‌اند.[3]
اما با مراجعه به دلایل عقلی و نقلی روشن خواهد شد که این نسبت، دروغی بزرگ و تهمتی ناجوانمردانه است. وجود سیف بن عمر به عنوان راوی این داستان تنها یکی از دلایل ساختگی بودن آن است که در ادامه به آن اشاره خواهد شد. در این‌جا به برخی از این دلایل عقلی و نقلی اشاره می‌شود:
1. خواستگاه تشیع چیزی نیست مگر کتاب خدا، سنت پیامبر(ص) و حکم عقل. آیاتی همچون آیه «ولایت»،[4] آیه «تبلیغ»،[5] «آیه اکمال»[6] و آیه «خیر البریّه»[7] و همچنین روایاتی همچون روایت سفینه،[8] روایت ثقلین،[9] غدیر خم[10] و آیات و روایات فراوان دیگری به خوبی ادعای فوق را ثابت می‌کنند که به اقتضای سؤال مورد بحث، مجال پرداختن به آنها نیست و در جای خود و کتب مربوطه به خوبی به این مطلب پرداخته شده است.
2. در احادیث شیعه و نیز کتاب‌های مربوط به ملل و نحل از عبدالله بن سبأ به عنوان فردی غالی که به الوهیت حضرت علی(ع) قائل بوده است یاد شده و گفته شده است که امام علی(ع) با او به شدت برخورد کرد؛ نخست او را تبعید و سپس دستور قتل او را صادر فرمودند.[11] همچنین این شخص در روایتی مورد لعن امام سجاد(ع) واقع شده است.[12] روشن است که چنین شخصی نمی‌تواند پایه‌گذار تشیع باشد.
3. علمای شیعه به تبعیت از امامان معصوم(ع) این شخص را همواره مورد طعن و لعن قرار داده‌اند. مثلاً مرحوم کاشف الغطاء درباره عبدالله بن سبأ این‌گونه نوشته است: «اما عبدالله بن سبأ که او را به شیعه و شیعه را به او می‌چسبانند، پس این کتب شیعه است که او را لعن نموده و از او بیزاری جسته‌اند و کوچک‌ترین کلمه‌ای که رجالیون شیعه درباره وی گفته‌اند این است که عبدالله بن سبأ ملعون‌تر از آن است که ذکر شود».[13] در حالی که اگر او از پایه‌ گذاران تشیع بود، می‌بایست علمای شیعه از او به بزرگی یاد کنند.
4. لازمه این فرضیه این است که دستگاه خلافت اسلامی را بی‌خبر از واقعیت‌ها و رخدادها یا بی‌اعتنا به سرنوشت اسلام و مسلمانان یا بی‌کفایت و ناتوان در مقابله با توطئه‌ها بدانیم. با این‌که گزارش‌های تاریخی از برخورد شدید خلیفه (عثمان) و کارگزاران حکومت با مخالفان حکایت می‌کند. هرچند آنان (مخالفان) از بزرگان صحابه بودند، چنان‌که ابوذر غفاری را به ربذه تبعید کردند و عمار یاسر را به شدت کتک زدند و بر او صدمه جسمانی وارد کردند. با این حال، سکوت و بی‌تفاوتی دستگاه خلافت در برابر چنان توطئه بزرگی که طرفداران این فرضیه مطرح کرده‌اند چگونه قابل توجیه است؟![14]
5. همان‌گونه که اشاره شد؛ افراد بزرگ و اصحاب برجسته‌ای همچون، ابوذر، عمار، محمد بن ابی‌بکر و... از طرفداران ابن سبأ و از اعضای فرقه سبائیه شمرده شده‌اند که این خود، دلیلی دیگر بر کذب بودن این افسانه است. چگونه ممکن است افرادی چون ابوذر پیرو ابن سبای یهودی باشند در حالی‌که ابوذر چهارمین شخصی است که اسلام آورده و پیامبر(ص) در خصوص او فرموده: «آسمان نیلگون، سایه بر گوینده‌ای نینداخته و زمین خاکی، گوینده‌ای نداشته که راستگوتر از ابوذر باشد».[15] و در جای دیگر فرموده‌اند: «همانا خداوند مرا به دوست داشتن ابوذر و... امر فرموده».[16] در رابطه با عمار فرمود: «سرشت عمار پُر از ایمان گشته است»[17] و «تو را ای عمار گروه باغیه می‌کشند».[18]
6. اگر فردی به نام عبدالله بن سبأ با ویژگی‌هایی که در مورد او گفته‌اند واقعیت داشت، چرا هرگز در گفته‌ها و نوشته‌های کسانی که با علوی‌ها خصومت می‌ورزیدند و از هیچ تلاش و تبلیغی برای مخدوش کردن چهره آنان بهره می‌گرفتند از چنین فرد و چنان داستانی یاد نشده است. بدون شک اگر این داستان واقعیت می‌داشت، بیش از همه معاویه و هواداران وی در سرکوب کردن علویان و شیعیان از آن استفاده می‌کردند. در حالی‌که هیچ گزارش تاریخی حتی اشاره‌ای نسبت به این مطلب ندارد.[19]
7. اوّلین و در عین حال عمده‌ترین منبعی که افسانه ابن سبأ را نقل کرده، تاریخ طبری(متوفی: 310ق) است[20] به گونه‌ای که ابن اثیر (متوفی: 630ق)،[21] ابن کثیر (متوفی: 774ق)[22] و دیگران این داستان را از تاریخ طبری نقل کرده‌اند و تنها سند طبری نیز نقل سیف بن عمر است، و این در حالی است که طبری نیز در مقدمه کتابش این‌گونه نگاشته است: «بیننده کتاب ما بداند که بناى من در آنچه آورده‌ام و گفته‌ام بر راویان بوده است نه حجت عقول و استنباط نفوس، به جز اندکى، که علم اخبار گذشتگان به خبر و نقل به متأخران تواند رسید، نه استدلال و نظر، و خبرهاى گذشتگان که در کتاب ما هست و خواننده عجب داند یا شنونده نپذیرد و صحیح نداند، از من نیست، بلکه از ناقلان گرفته‌ام و همچنان یاد کرده‌ام».[23] و به این ترتیب ایشان ضمن اعتراف به عدم صحت بعضی از گزارش‌های تاریخی خود، مسئولیت آن‌را بر گردن گذشتگان می‌گذارد.
از طرفی منابع مهمی همچون «طبقات» ابن سعد[24] و «انساب الاشراف» بلاذری[25] و غیره که به نقل حوادث دوران خلافت عثمان و جریان کشته شدن او پرداخته‌اند، داستان ابن سبأ را نقل نکرده‌اند!.
8. برخی از محققان و بزرگان، مانند علامه عسکری(ره) با استناد به دلایل و شواهد روایی و تاریخی در روایات مربوط به ابن سبأ خدشه کرده و اساساً منکر وجود خارجی او در تاریخ هستند و او را تنها ساخته و پرداخته افکار «سیف بن عمر» می‌دانند.[26]
9. همان‌طور که اشاره شد؛ اولین منبع تاریخی که این افسانه را نقل نموده است تاریخ طبری است و این در حالی است که سلسله راویان این داستان همگی یا مجهول و ناشناخته‌اند و یا در نزد علمای رجال فاقد ارزش و اعتبار. سلسله روایت به این شرح است: 1. سری 2. شعیب 3. سیف بن عمر 4. عطیه 5. یزید فقعسی که ما به جهت اختصار فقط به بررسی شخصیت «سری»؛ یعنی کسی که طبری بدون واسطه از او روایت کرده می‌پردازیم، سپس به شخصیت این دروغ‌پرداز تاریخ یعنی «سیف» اشاره خواهیم کرد.
«سری»: از آن‌جا که طبری به هنگام روایت از سری، نام پدر و عشیره او را نمی‌برد و تنها در یک مورد گفته است که مشافهتاً (به صورت شفاهی) از «سری بن یحیی» نقل می‌کند، مشخص می‌شود که مراد او از «سری» در سایر موارد و از جمله داستان ابن سبأ، «سری بن یحیی» است، با این وجود هنوز این شخص مجهول است، چرا که «سری بن یحیی» مردّد بین چند نفر است:
1. سری بن یحیی بن ایاس، اما از آن‌جا که این شخص در سال 167ق در گذشته است و طبری در سال 224ق متولد گشته پس طبری نمی‌تواند از او نقل کرده باشد.
2. سری بن یحیی بن سری ابن اخی هناد بن سری: این شخص هرچند معاصر طبری است، اما نه از کسی روایت کرده است و نه کسی از او روایت نموده، همچنین هیچ‌کس او را متصف به محدّث بودن ننموده و زندگی‌نامه‌اش در کتب رجالی نیامده است. لذا چون مجهول است اگر طبری از او نقل کرده باشد، قابل اعتماد نیست.
از طرف دیگر برخی بر این باورند شخصی که طبری از او روایت می‌نموده سری بن اسماعیل همدانی کوفی پسر عموی شعبی و کاتب اوست، اما این اعتقاد نمی‌تواند صحیح باشد، چراکه اولاً شعبی به تاریخ 103ق وفات یافته و طبری به سال 224ق متولد شده است، پس کاتب شعبی؛ یعنی سری نمی‌تواند طبری را درک نموده باشد، ثانیاً بر فرض که سری بن اسماعیل طبری را درک کرده باشد باز هم مشکلی را حل نمی‌کند، چراکه این شخص در میان علمای رجال فاقد اعتبار است و او را متقلب و غیر قابل اعتماد می‌دانند.
گروهی دیگر نیز معتقدند طبری از سری بن عاصم بن سهل ابوعاصم همدانی روایت کرده است، هرچند این شخص معاصر طبری است، لکن او نیز نزد دانشمندان رجال از اعتبار برخوردار نیست و برخی او را سارق روایت و دروغگو و... معرفی نموده‌اند.[27]
نتیجه این‌که سری شخصیت مجهولی دارد و شخصی که مجهول باشد در نزد علمای رجال قابل اعتماد نیست. سایر افراد سلسله روایت ابن سبأ نیز وضعیتی مشابه با سری دارند.[28]
سیف بن عمر
دانشمندان در شرح حال سیف آورده‌اند که او بغدادی و اصلاً کوفی بوده، احادیث و سخنانش ضعیف و غیر قابل اعتماد است و گفته‌اند که سیف در سال 170ق در زمان خلافت هارون الرشید از دنیا رفته است. او دارای دو کتاب به نام‌های «الفتوح الکبیر و الرده» و «الجمل و مسیر عائشه» است که در کتاب اول حوادث تاریخی نزدیک به رحلت تا زمان خلافت عثمان را و در کتاب دوم از شورش علیه عثمان، کشته شدن او و جنگ جمل بیان کرده است که با توجه به بی‌اعتبار بودن این شخص در نزد دانشمندان، کتاب‌ها و روایت‌های او نیز فاقد ارزش است.
توجه به نکات زیر ماهیت سیف بن عمر را آشکار می‌سازد:
الف. توجه به نظرات اهل فن و دانشمندان علم رجال پیرامون سیف برای ما روشن می‌سازد که این شخص دروغ پردازی بیش نیست و افسانه ابن سبأ تنها یکی از بافته‌های ذهن اوست. نظر برخی از دانشمندان اهل سنت پیرامون سیف به این شرح است:
1. یحیی بن معین: «حدیث او ضعیف و سست است و خیری در احادیث او نیست».[29]
2. نسایی: «ضعیف است».[30]
3. ابن حماد عقیلی: «ضعیف است و از هیچ‌یک از روایات فراوان او نباید تبعیت کرد».[31]
4. ابن ابی حاتم: «حدیثش را ترک کرده‌اند».[32]
5. ابن حبان: «حدیث‌هایی را که خود جعل می‌کرده از زبان فرد موثّقی نقل می‌کرده است و نیز می‌گوید سیف متهم به زندقه است و گفته‌اند حدیث جعل می‌کرده است».[33]
6. دار قطنی: «ضعیف است و حدیثش را ترک کرده‌اند».[34]
7. حاکم: «روایت او ساقط است، و متهم به زندقه است».[35]
8. ابن عدی: «برخی از احادیث او به غایت مشهور است، و تمام احادیث وی انکار می‌شود و از احادیث وی تبعیت نمی‌شود».[36]
9. ذهبی: «همه دانشمندان و علمای اسلام اجماع و اتفاق دارند بر این‌که حدیثش متروک است».[37]
دانشمندان دیگری که نظرات مشابهی پیرامون او دارند. لکن به همین مقدار اکتفا می‌شود.
ب. این شخص، از افراد، شهرها و وقایعی نام می‌برد که هیچ‌یک وجود خارجی نداشته و همگی ساخته و پرداخته ذهن اوست. علامه محقق عسگری(ره) در کتاب‌های «یکصد و پنجاه صحابی ساختگی» در چهار جلد و عبدالله بن سبأ در سه جلد به بررسی برخی از آنها پرداخته است که ما به جهت جلوگیری از طولانی شدن جواب تنها به دو نمونه آن اشاره می‌کنیم:
اول: سیف از شهرهایی به نام‌های ارماث، اغواث، عماس، ولوث، طاووس و... نام برده است که از میان کتاب‌های جغرافی تنها حموی (متوفی 626ق) آنها را از سیف (متوفی 170ق) در «معجم البلدان» نقل نموده است در حالی که در سایر کتاب‌ها مانند: «صفه جزیرة العرب» تألیف ابن حائک یعقوبی، «فتوح البلدان» تألیف بلاذری، «مختصر البلدان» تألیف ابن الفقیه، «الآثار الباقیة عن القرون الخالیه» تألیف ابوریحان بیرونی، «معجم ما استعجم» تألیف بکری وزیر و «تقویم البلدان» تألیف اسماعیل صاحب حماة، که درباره شهرها نوشته شده است نامی از این شهرها و نقاط برده نشده است.
از نویسندگان متأخر و خاورشناسان «لسترنج» صاحب کتاب «بلدان الخلافة الشرقیة» و «عمر رضا کحاله» صاحب کتاب شبه جزیره عربستان».[38] بر مطالب حموی اعتنا نکرده و این شهرها را در کتاب‌های خود نیاورده‌اند.
دوم: سیف از روزهایی به نام «یوم الجراثیم» یا روز خشکی، «یوم النحیب»، ارماث، یوم الاباقر (روز گاوها) و... نام برده است و داستانی برای آن ساخته که خلاصه‌اش چنین است:
سعد بن ابی وقاص در جنگ فارس به کنار آبی که آن‌را عذیب الهجانات می‌گفتند فرود آمد، سعد عاصم بن عمرو را مأمور می‌کند تا به پایین فرات برود و او می‌خواهد گوسفند و یا گاوی تهیه کند اما موفق نمی‌شود. بعد از مدتی به فردی برخورد کرده و از او می‌خواهد تا او را به محلی که گاو یا گوسفند دارد راهنمایی کند، آن مرد برای عاصم به دروغ سوگند یاد کرده و می‌گوید سراغ ندارم در صورتی که خود او چوپان گله‌ای است که در بیشه قرار دارد. در این هنگام گاوی از مرغزار بانک برآورده و می‌گوید: کذب والله و ها نحن اولاء، به خدا قسم این مرد دروغ می‌گوید و ما این‌جا هستیم.
در زمان حجاج خبر این واقعه به او می‌رسد و او این روز را روز گاوها می‌نامد.
علامه عسگری در نقد این افسانه می‌نویسد: «در سند یوم الاباقر نام عبدالله بن مسلم عکلی و کرب بن ابی کرب عکلی آمده است. از این دو راوی مانند بسیاری از رواتی که سیف از ایشان روایت می‌کند نام و نشانی در کتاب‌های دانشمندان علم رجال و سندشناسی نیافتیم و بلاذری (در فتوح البلدان، ص 265، داستان لشکر سعد در جنگ فارس را) این‌گونه نقل کرده: هرگاه لشکر سعد محتاج به آذوقه می‌شدند دسته‌ای سواران را مأمور می‌ساختند که بروند و از قسمت پایین فرات آذوقه به غارت بیاورند و نیز عمر از مدینه گاو و گوسفند برایشان می‌فرستاد».[39]
اینها تنها نمونه‌هایی از دروغ پردازی‌های «سیف بن عمر» است. با توجه به آنچه بیان شد؛ چگونه می‌توان به حرف‌ها و ادعاهای چنین فردی اعتماد کرد و مطالب مربوط به عبدالله بن سبأ را یک واقعه مسلم پنداشت؟!
 

[1]. ر.ک: ربانی گلپایگانی، علی، درآمدی بر شیعه شناسی، ص 64، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی، 1385ش؛ سبحانی، جعفر، بحوث فی الملل و النحل‏، ج 6، ص 127 – 128، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، مؤسسة الإمام الصادق(ع‏).
[2]. ر.ک: آمدی‏، سیف الدین، أبکار الافکار فی اصول الدین، تحقیق، محمد مهدی، احمد، ج ‏5، ص 53، قاهره، دار الکتب، 1423ق‏؛ درآمدی بر شیعه شناسی، ص 311؛ مشکور، محمد جواد، فرهنگ فرق اسلامی، ص 224، مشهد، آستان قدس رضوی، چاپ دوم، 1372ش.
[3]. درآمدی بر شیعه شناسی، ص 64 – 65.
[4]. مائده، 55: «ولىّ شما، تنها خدا و پیامبر اوست و کسانى که ایمان آورده‌اند: همان کسانى که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند».
[5]. مائده، 67: «اى پیامبر، آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده، ابلاغ کن؛ و اگر نکنى پیامش را نرسانده‌اى. و خدا تو را از[گزندِ] مردم نگاه می‌دارد. آرى، خدا گروه کافران را هدایت نمی‌کند».
[6]. مائده، 3: «امروز دین شما را برایتان کامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانیدم».
[7]. بیّنه، 7: «در حقیقت کسانى که گرویده و کارهاى شایسته کرده‌اند، آنانند که بهترین آفریدگانند».
[11]. درآمدی بر شیعه شناسی، ص 66؛ کشی، محمد بن عمر، اختیار معرفة الرجال(رجال الکشی)، محقق، مصحح، شیخ طوسی، محمد بن حسن، مصطفوی، حسن،‏ ص 107، مؤسسه نشر دانشگاه مشهد، چاپ اول، 1409ق.
[12]. اختیار معرفة الرجال(رجال الکشی)، ص 108.
[13]. آل کاشف الغطاء، محمد حسین، أصل الشیعة و أصولها، ص 42، بیروت، مؤسسة الأعلمی‏، چاپ چهارم، 1413ق.
[14]. درآمدی بر شیعه شناسی، ص 64 – 65.
[15]. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق، مصحح، موسوی جزائری، سید طیب،‏ ج ‏1، ص 52، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، 1404ق؛ شیبانی، أبو عبد الله أحمد بن محمد، مسند احمد، تحقیق: الأرنؤوط، شعیب، مرشد، عادل و دیگران، اشراف: ترکی، عبد الله بن عبد المحسن، ج 11، ص 70، بیروت، مؤسسة الرسالة، چاپ اول، 1421ق.
[16]. شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا(ع)، محقق، مصحح، لاجوردی، مهدی، ج ‏2، ص 32، تهران، نشر جهان، چاپ اول، 1378ق.
[17]. نصر بن مزاحم، وقعة صفین، محقق و مصحح: هارون، عبد السلام محمد، ص 323، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، چاپ دوم، 1404ق.
[18]. همان، ص 324.
[19]. درآمدی بر شیعه شناسی، ص 65.
[20]. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک(تاریخ طبری)، تحقیق، ابراهیم، محمد أبو الفضل، ج ‏4،ص 340، بیروت، دار التراث، چاپ دوم، 1387ق. 
[21]. ابن اثیر جزری، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، ج ‏3، ص 154، بیروت، دار صادر، 1385ق.
[22]. ابن کثیر دمشقی‏، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة، ج ‏7، ص 167، بیروت، دار الفکر، 1407ق.
[23]. طبرى، محمد بن جریر، تاریخ طبرى، ترجمه: پاینده، ابو القاسم، ج 1، ص 6، تهران، اساطیر، چاپ پنجم، 1375ش؛ تاریخ الامم و الملوک(تاریخ طبری)، ج 1، ص 7 – 8.
[24]. ر.ک: ابن سعد کاتب واقدی، محمد بن سعد‏، الطبقات الکبری‏، ج ‏3، ص 39 – 61، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ دوم، 1418ق؛ بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق، زکار، سهیل، زرکلی، ریاض، ج ‏5، ص 480 – 511، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، 1417ق. 
[25]. ر.ک: بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق، زکار، سهیل، زرکلی، ریاض، ج ‏5، ص 480 – 511، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، 1417ق. 
[26]. ر.ک: عسکری، سید مرتضی، عبدالله بن سبأ و دیگر افسانه‌های تاریخی.
[27] حیدر، اسد، عبدالله بن سباء من منظور آخر، ص 52 – 54، قم، مجمع جهانی اهل بیت(ع)، 1426ق.
[28]. ر.ک: همان، ص 54 – 56.
[29]. جرجانی، أبو أحمد بن عدی، الکامل فی ضعفاء الرجال، تحقیق، عبد الموجود، عادل أحمد، معوض، علی محمد، ج 4، ص 507، بیروت، الکتب العلمیة، چاپ اول، 1418ق.
[30]. نسائی، أبو عبد الرحمن أحمد بن شعیب، الضعفاء و المتروکون، محقق، زاید، محمود إبراهیم، ص 50، حلب، دار الوعی، چاپ اول، 1396ق.
[31]. عقیلی، أبو جعفر محمد بن عمرو، الضعفاء الکبیر، محقق، أمین قلعجی، عبد المعطی، ج 2، ص 175، بیروت، دار المکتبة العلمیة، چاپ اول، 1404ق.
[32]. ابن أبی حاتم، أبو محمد عبد الرحمن بن محمد، الجرج و التعدیل، ج 3، ص 579 و ج 4، ص 278 و ج 7، ص 136، هند، طبعة مجلس دائرة المعارف العثمانیة، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول، 1271ق.
[33]. ابن حبان دارمی، محمد، المجروحین من المحدثین و الضعفاء و المتروکین، محقق، زاید، محمود إبراهیم، ج 1، ص 345 – 346، حلب، دار الوعی، چاپ اول، 1396ق.
[34]. ابن حجر عسقلانی، احمد، تهذیب التهذیب، ج 4، ص 296، هند، مطبعة دائرة المعارف النظامیة، چاپ اول، 1326ق.
[35]. همان.
[36]. همان.
[37]. ذهبی، محمد بن أحمد، المغنی فی الضعفاء، محقق، نور الدین عتر، ج 1، ص 292، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
[38]. عبدالله بن سبأ و دیگر افسانه‌های تاریخی، ج 3، ص 301.
[39]. همان، ص 283.
ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • اگر فردی به جای فرد دیگری کنکور دهد و فرد دوم قبول شود حکم کار فرد اول چیست؟
    10313 Laws and Jurisprudence 1391/06/20
    هر گونه تخلّف از مقرّراتنظام جمهوری اسلامی حرام است. پس در فرض سؤال، فرد اول مرتکب عمل تقلّب و حرام شده است و می‌بایست استغفار کند. و نفر دوم هم چون موجب تضییع حق دیگران شده، نمی‌تواند با استفاده از این نتیجه به دانشگاه رود.
  • زنان با انجام چه کارهایی می‌توانند به مقام شهدا برسند؟
    4750 حدیث 1396/07/16
    یک زن چه مجرد و چه متأهل، اگر وظایف شرعی خود را بخوبی انجام دهد، می‌تواند امیدوار باشد که پاداش شهیدان را دریافت کند. روایت ام سلمه تنها اشاره به بخشی از چنین پایاپایی است: «ام سلمه می‌گوید: رسول خدا(ص) فرمود: هر زنى در خانه شوهر براى اصلاح، ...
  • مهم ترین راه مقابله با جنگ روانی چیست؟
    56220 تاريخ کلام 1388/10/13
    یکیاز روش های به زانو در آوردن و تسلط بر دشمن جنگ روانی است که کارآیی و تأثیر آن به مراتب از جنگ های نظامی و فیزیکی بالاتر است. رسول گرامی اسلام (ص) در ابتدای بعثت، هدف شدیدترین هجمه های روانی و تبلیغاتی کفار قرار گرفتند. ...
  • آیا فقها در واجب اختیاری بودن نماز جمعه به اجماع رسیده اند؟
    21248 Laws and Jurisprudence 1389/03/27
    حکم نماز جمعه در زمان حضور امامان معصوم (ع) و وجود دیگر شرایط و عدم وجود تقیه روشن است. در عصر غیبت احکام مختلفی برای آن بیان شده است که شاید بتوان گفت مشهور ترین آن وجوب تخییری نماز جمعه است. برخی از فقها بر این وجوب تخییری ادعای اجماع ...
  • آیا خیرات نسبت به پدر و مادرمان که زنده هستند صحیح است؟
    13444 نیکی به پدر و مادر 1388/01/26
    هر انسانی می تواند کارهای نیکی را انجام داده و ثواب آن را به دیگران از جمله والدین هدیه نماید که در این صورت علاوه بر آن که ثواب این عمل خیر به آنان خواهد رسید، مشابه همان ثواب و یا حتی بیشتر ...
  • آیا پذیرش اسلام بعد از ظهور امام زمان(عج) اجباری بوده و هر فردی که اسلام را نپذیرد، کشته خواهد شد؟!
    2344 بعد از ظهور 1396/06/26
    روایاتی که سخن از کشتارهای بی‌رویه‌ بعد از ظهور امام زمان(عج)، به میان آورده‌اند، عموماً توسط افرادی نقل شده‌اند که قابل اطمینان نیستند؛ بلکه مخالف برخی از آیات قرآن و احادیث دیگری هستند که آن‌حضرت، اهل کتاب را محترم شمرده و طبق کتاب آسمانی آنها، برایشان حکم می‌کند. ...
  • معنای «هیولی» در کتب فلسفی چیست؟
    5326 کلیات 1397/02/20
    اصطلاح «هیولا» در فلسفه به معنای «قوه» است و گاهی به معنای «ماده» نیز بکار می‌رود. برای روشن شدن ارتباط هیولا با ماده و پیش از پرداختن به معنای فلسفی «هیولا»، ضروری است توضیح مختصری در باره تاریخچه بحث ماده ارائه گردد، تا معنای آن به درستی مشخص ...
  • ماهیت نفقه و شرائط و فلسفۀ آن چیست؟
    8513 Laws and Jurisprudence 1391/02/14
    برای اطلاع، از ماهیت نفقه به سؤال شمارۀ 6895 و برای اطلاعّ از شرایط وجوب نفقه به سؤال شمارۀ 1030 مراجعه نمایید. امّا در مورد فلسفۀ وجوب نفقه، خداوند حکیم در قرآن کریم می فرماید: «الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ بِما فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ ...
  • آیا در شب اول ماه رمضان، غسل در نهر جاری، مستحب است؟
    872 مستحب 1397/05/13
    سید بن طاووس در کتاب اقبال، در باب اعمال شب اول ماه رمضان حدیثی به شرح ذیل، از امام صادق(ع) نقل می‌کند: «کسی که در شب اول ماه رمضان در نهر جارى غسل کند، و سى کف آب بر سر بریزد، تا ماه رمضان سال آینده‏ [از گناه] ...
  • آیا درست است که پیامبر اسلام(ص) هیچ شعری نمی‌خواند؟
    7077 تفسیر 1392/05/21
    قرآن کریم می‌فرماید: و به پیامبر، شعر نیاموختیم و [شعرگویى‏] شایسته او نیست... جمله «ما به او شعر نیاموختیم» در صدد نفی شاعری از آن‌حضرت است. مفسّران در تفسیر «وَ ما یَنْبَغی‏ لَهُ» آورده‌اند که پیامبر(ص)، شعری که مورد نظرش بود را در یک قالب غیر شعری برده ...

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    913070 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    582596 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    518213 پیامبران و کتابهای آسمانی 1387/02/31
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    443321 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    419322 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    378178 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    372758 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    359096 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    332825 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    321290 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...