جستجوی پیشرفته
بازدید
37452
آخرین بروزرسانی: 1398/11/12
خلاصه پرسش
کنیه به چه معنا است؟ و کنیه پیامبر اسلام (ص) به ابوالقاسم، به چه مناسبت است؟
پرسش
کنیه به چه معنا است؟ و کنیه پیامبر اسلام (ص) به ابوالقاسم، به چه مناسبت است؟
پاسخ اجمالی

در فرهنگ عربی به آن دسته از نام‌هایی که با پیشوند «اب» (در مردان) و «امّ» (در زنان) همراه باشد، کنیه می‌گویند. سنّت گذاشتن نامی در قالب کنیه برای افراد در میان قبایل عرب، گونه‌ای بزرگ‌داشت و تجلیل نسبت به فرد به شمار می‌آید؛[1] مانند ابو القاسم، ابو الحسن، ام سلمه، ام کلثوم و... .

در شریعت اسلام نیز توجّه زیادی به آن شده است، غزالی در این باره می‌نویسد: «رسول اکرم(ص) اصحاب خود را از روی احترام برای به دست آوردن دل‌هایشان به کنیه صدا می‌زد و آنهایی که کنیه نداشتند، کنیه‌ای برایشان انتخاب می‌نمود و سپس آنها را بدان می‌خواند. مردم نیز از آن پس، آن شخص را به همان کنیه می‌خواندند. حتی آنان‌که فرزندی نداشتند تا کنیه‌ای داشته باشند، برای آنان کنیه‌ای انتخاب می‌کرد. پیامبر اکرم(ص) رسم داشت حتی برای کودکان نیز کنیه انتخاب می‌نمود و آنان را مثلاً ابا فلان صدا می‌زد تا دل کودکان را نیز به دست آورد».[2]

از امام رضا(ع) روایت شده است: «إذا کان الرجل حاضرا فکنه و إن کان غائبا فسمه»"؛[3] اگر کسى را در حضورش نام می‌برى او را به کنیه بخوان، و اگر غایب بود، نامش را بگو.

هم‌چنین از امام صادق(ص) نقل شده است: «السُّنَّةُ وَ الْبِرُّ أَنْ یُکَنَّى الرَّجُلُ بِاسْمِ ابْنِهِ»؛[4] از جمله سنت‌هاى نیکو آن است که انسان کنیه‌ی خود را به نام پسرش انتخاب کند.

بنابر این با تعریفی که از کنیه ارائه شد، کنیۀ پیامبر اسلام(ص) به ابو القاسم از آن جهت است که قاسم نام یکی از فرزندان پسر آن‌حضرت بود،[5] و به این جهت کنیه ابو القاسم بر وی نهاده شد؛ مانند کنیه ابا عبدالله برای امام حسین(ع) به اعتبار فرزند شیرخوارش عبدالله الرضیع(علی اصغر).

در روایتی علی بن فضال نقل می‌کند؛ از امام ابوالحسن(امام هفتم یا هشتم) پرسیدم: چرا کنیه پیامبر(ص)، ابوالقاسم است؟ امام فرمود: زیرا حضرتشان فرزندی به نام قاسم داشت و کنیه‌ی ایشان ناظر به همان فرزند است.

دوباره پرسیدم: آیا مرا شایسته می‌دانی که اطلاعات بیشتری (را با نگاه باطنی) به من بدهی؟! امام پاسخ مثبت داد و در ادامه مطالبی فرمود که خلاصه‌اش آن است که امام علی(ع) تقسیم‌کننده بهشت و دوزخ است و پیامبر اسلام(ص) به نوعی حق پدری بر ایشان دارد؛ از این‌رو به ابوالقاسم نامیده شده است.[6]

البته، گفتنی است در برخی موارد که مردم در مورد افرادی تحمل شنیدن کنیه‌هایشان را نداشتند، در جهت تحقیر نیز شبه کنیه برای آنان درست می‌کردند و آنها را به آن می‌خواندند که به همان معروف شدند؛ مانند ابوجهل که قبل از اسلام کنیه‌اش ابوحکم بود، وقتی در مقابل اسلام و پیامبر(ص) به مخالفت برخاست، دیگر واقعاً کنیه‌ی این چنینی در شأن او نبود؛ لذا برایش کنیه‌ب ابوجهل را انتخاب کردند.

 


[1]. ر. ک: دهخدا، علی اکبر، لغت‌نامه دهخدا، ج 11، ص 16452، واژه "کنیه"، دانشگاه تهران، چاپ اول دوره جدید، 1373ش.

[2]. حسینی دشتی، مصطفی، معارف و معاریف، ج 8، ص 595، مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت.

[3]. طبرسی، ابوالفضل علی بن حسن، مشکاة الانوار، ص 324، نجف، کتابخانه حیدریه، چاپ دوم، 1385ق، 1344ش.

[4]. حر عاملى، وسائل الشیعة، ج 21، ص 397، قم، مؤسسه آل البیت علیهم‏السلام، چاپ اول، 1409ق.

[5]. این فرزند پسر پیامبر اسلام(ص) قبل از سن بلوغ و در دوران کودکی از دنیا رفت.

[6]. شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا(ع)، محقق، مصحح، لاجوردی، مهدی، ج 2، ص 85، تهران، نشر جهان، چاپ اول، 1378ق.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    929004 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    621774 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    551065 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    453930 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    444410 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    390752 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    386646 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    380815 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    339512 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    328693 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...