جستجوی پیشرفته
بازدید
8527
تاریخ بروزرسانی 1390/09/10
 
کد سایت fa18706 کد بایگانی 19371 نمایه علیت خدا از دیدگاه متکلمان، فلاسفه و عرفا
خلاصه پرسش
بین علت و معلول نباید فاصله زمانی باشد! پس چرا بین جهان هستی از جمله انسان ها با خدا این فاصله زمانی وجود دارد؟
پرسش
اگر جهان هستی معلول است و خداوند علت جهان هستی و از طرفی بین علت و معلول نباید فاصله زمانی باشد! پس چرا بین جهان هستی از جمله انسان ها با خدا این فاصله زمانی وجود دارد؟
پاسخ اجمالی

بین خدا و انسان و دیگر مخلوقات هیچ حجاب و فاصله زمانی یا مکانی وجود ندارد، و طبق قول قرآن خدا از رگ گردن به انسان نزدیک تر است، اما انسان خود در بستر فراق از خدا قرار داشته و در قید زمان و مکان گرفتار است. این بحث تحت عنوان ربط بین حادث به قدیم و ... در تاریخ تفکر اسلامی مطرح بوده و متکلمان و فلاسفه و عرفا، نظریات خاص خود را برای حل این معضل بیان کرده اند. برای توضیح بحث به پاسخ تفصیلی مراجعه کنید.

پاسخ تفصیلی

این سؤال در تاریخ حکمت و فلسفه اسلامی، تحت عناوین مختلفی تکرار شده و هر گروهی از متفکران اسلامی به نحوی خواسته اند به حل مسئله بپردازند. اصل سؤال مطرح شده بازگشت به این بحث دارد که خدا چگونه علت مخلوقاتش است، حال آن که ربط بین علت و معلول مستلزم سنخیت یا ارتباط زمانی و تبعات دیگری است.

این بحث یعنی ربط بین حادث و قدیم (ارتباط بین خدا و مخلوقات از جنبه زمانی و حدوثی و علیتی)، در بحث «علم خدا نسبت به جزئیات زمانی و مکانی» و «نحوه قیام موجودات جزئی و مکانی و زمانی» نیز تکرار شده است و هر پاسخی که به یکی از این سؤالات داده شده، مشابه آن برای همه موارد نیز ارائه شده است.

متکلمان طبق شیوه خود پاسخ خاصی به این مسئله داده اند و فلاسفه هم هر کدام بر اساس جهان بینی خاصی که داشته اند، به گونه دیگری به این مسئله پرداخته اند که معمولاً بین فلاسفه و متکلمان در این مسئله اختلاف بوده؛ چرا که متکلمان سخنان فلاسفه را در حل این مسئله معارض با نوع نگاه قرآن و معتقدات دینی می دیدند.

برای نمونه برخی فلاسفه معتقدند که خدا چون منزه از هر نسبت زمانی و مکانی و ... است، به طور مستقیم فقط یک مخلوق را خلق کرده که آن مخلوق، مجرد محض است و بعداً سلسله مراتب وجود به ترتیب تنزل کرده است؛ یعنی خدا، معلولی را خلق کرده که تصور زمان برای آن مخلوق محال است و بعد، از مجرای این مخلوق، موجودات دیگری خلق شده و به این ترتیب موجودات مکانی و زمانی خلق شده اند؛ یعنی در سلسله مراتب وجود از خدا تا عالم ماده به گونه ای صدور کثرت از وحدت را تبیین کرده اند که مستلزم استناد زمان و ... به خداوند نباشد، (پس از این طریق خواسته اند اشکال مطرح شده را پاسخ دهند). ولی متکلمان با این نوع بیان مخالف اند؛ چون طبق قرآن و معتقدات دینی و توحیدی نمی توان خدا را فقط خالق مخلوق اول (صادر اول) یا خالق مجردات دانست و در خطاب های قرآنی هم شاهدیم که خداوند خود را خالق هرچیزی می داند و نوع خلقت خداوند نسبت به کل جهان هستی هم آنی است،[1] و هیچ حجابی بین خدا و مخلوقات نیست.[2]

و اما عرفا در این مسئله قولی فراتر از فلاسفه داشته اند که اساساً ارتباط بین خداوند و مخلوقات را علیتی نمی دانند و گاهی از آن تعبیر به عشق می کنند و گاهی تجلی و گاه وحدت وجود. و خلاصه نظر عرفا در این مسئله این است که خداوند هیچ فاصله زمانی و مکانی با هیچ چیزی ندارد؛ چرا که ارتباط خدا با مخلوق از اساس به گونه علیتی نیست:[3] "لم یلد و لم یولد"،[4] بلکه هرچه هست تجلی او است و غیر او هیچ نیست و این از ناحیه جهل مخلوق است که در بستر فراق از خدا قرار گرفته است. تفصیل این قول را باید در آثار عرفا پی گیری کرد.

بنابراین سه قول در این مسئله مطرح است:

1. قول متکلمان که معتقدند ارتباط خدا به عنوان علت با معلول های خود را باید به طور تعبّدی پذیرفت و برای رفع استبعاد می توان دلائلی ارائه کرد و نیازی به سخنان فلاسفه برای توضیح آن نیست؛ چرا که بیان فلاسفه مخالف قرآن است.

2. قول مشهور فلاسفه به طور اجمالی ذکر شد و اشکالی که متوجه آن بوده است نیز مطرح شد.

3. نظر عرفا (که به اجمالی از آن اشاره شد).

خواننده آگاه می تواند با دقت کافی این سه دیدگاه را بررسی و در صورت نیاز تفصیل هریک از این سه دیدگاه یا دیدگاه انتخابی خود را در کتاب ها و مقالات مفصل تری پی گیری کند.



[1] «إِنَّا کُلَّ شَیْ‏ءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍ - وَ ما أَمْرُنا إِلاَّ واحِدَةٌ کَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ»، قمر، 49-50. و «بَدیعُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِذا قَضى‏ أَمْراً فَإِنَّما یَقُولُ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ»، بقره، 117.

[2] «أَنَّکَ لَا تَحْجُبُ عَنْ خَلْقِکَ إِلَّا أَنْ تَحْجُبَهُمُ الْأَعْمَالُ دُونَک‏» مجلسی، بحار الانوار، ج82، ص 257، موسسة الوفاء، بیروت، 1404ق.

[3] یعنی هیچ چیزی از او به عنوان معلول صادر نشده، بلکه تجلی اوست و جز او نیست.

[4] اخلاص، 3.

نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    837193 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    510215 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    382498 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    379677 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    352891 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    304299 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    295350 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    291988 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    288576 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    270042 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

6973  نفر