بازدید
1213
آخرین بروزرسانی: 1395/06/31
 
کد سایت fa44716 کد بایگانی 54955 نمایه تقسیم بیت‌المال نسبت به مناطق دوردست در صدر اسلام
خلاصه پرسش
در ابتدای اسلام، گویا حکومت‌های اسلامی مالیات را از تمام مناطق جمع‌آوری کرده و بیشتر آن‌را در پایتخت مصرف می‌کردند. آیا این عادلانه بود؟!
پرسش
در مورد تقسیم عادلانه بیت المال در صدر اسلام، به نظر می‌رسد این عدالت فقط شامل مردم مدینه می‌شد و بعید است که در مناطق دوردست این اصل اسلامی رعایت شده باشد. به خصوص این‌که مالیات‌ها از آن مناطق گرفته می‌شد و به مدینه منتقل می‌گردید و ارسال دوباره آنها از مدینه به مناطق دوردست طبعاً غیرممکن بود. آیا روایات و شواهد تاریخی گواه این است که در همان مناطق دوردست هم بیت‌المال به مساوات تقسیم می‌شد و حداقل نخست به مستمندان چیزی پرداخت می‌شد و سپس بقیه مالیات به مدینه ارسال می‌گردید؟!
پاسخ اجمالی
در صدر اسلام و دوران حکومت پیامبر اسلام(ص)؛ اداره امور بیت‌المال از ناحیه آن‌حضرت محدود به 10 سال بود، و از طرفی در آن دوران، در «عمل» نه امکان شناسایی همه واجدین شرایطِ دریافت از بیت‌المال وجود داشت، و نه امکان جمع‌آوری همه اموال، و نه امکان پرداخت به همه واجدین شرایط در دورترین نقاط قلمروی پهناور اسلام. اینها محدودیت‌هایی بود که هم منابع تأمین کننده بیت‌المال و هم مصارف آن محدود به شهر مدینه و اطراف آن باشد، ولی با این وجود؛ شیوه آن‌حضرت در گردآوری، حفظ و نگهداری، تقسیم و مصرف بیت‌المال قانون عدل و انصاف بوده است؛ چنان‌که امام صادق(ع) می‌فرماید: «رسول خدا(ص) زکات روستاییان را میان روستاییان، و زکات شهر نشینان را میان شهر نشینان تقسیم می‌کرد».[1]
پس از پیامبر اسلام(ص)؛ امام علی(ع) نیز در تقسیم غنیمت‌ها و سایر اموال بیت‌المال، قانون عدل و انصاف را رعایت می‌کردند و مردم مکانی را به مردم مکان دیگر ترجیح نمی‌دادند، و علاوه بر مدینه، شهرهای دیگر را هم از اموال بیت‌المال سهیم می‌کردند؛ چنان‌که این بخش از عهدنامه امام علی(ع) به مالک اشتر به وضوح گویای آن است که تنها گرفتن مالیات از مردم ساکن در نقاط غیر پایتخت مورد نظر ایشان نبوده، بلکه توجه به آبادسازی همان مناطقی که مالیات از آن‌جا گردآوری شده بود به عنوان اولویتی مهم‌تر به شمار آمده بود: «باید بیش از آن‌که درباره گردآورى مالیات می‌اندیشى، در فکر آبادىِ زمین باشى؛ زیرا مالیات جز از طریق آبادى زمین به دست نیاید؛ و هر کس بدون آباد کردن زمین مالیات طلب کند، شهرها را ویران و بندگان را هلاک سازد».[2]
با این وجود، با توجه به حضور حضرتشان در پایتخت، تقسیم عادلانه ثروت بیشتر به چشم آمده و گزارش می‌شد:
1. به هنگام تقسیم اموال، دو زن نزد على(ع) آمدند، یکى عرب و دیگرى از غیر عرب. امام به هر یک، بیست و پنج درهم و پیمانه‌اى خوراک داد. زن عرب گفت: «اى امیرالمؤمنین! من زنى عرب هستم و او غیر عرب!» على(ع) فرمود: «به خدا سوگند! من در این غنایم، براى فرزندان اسماعیل حقّى بیش از فرزندان اسحاق نمی‌بینم».[3]
2. فَضالة بن عبدالملک از کریمه طابیّه دختر همّام چنین نقل می‌کند: «در کوفه، على(ع) میان ما قرمزدانه تقسیم می‌کرد». فضاله می‌گوید: «این را نشانه دادگرىِ حضرت على دانسته‌ایم».[4]
3. امام على(ع) فرمود: «[در دوران حکومت من‏] هیچ‌کس در کوفه شب را به روز نمی‌رسانَد، مگر این‌که زندگى آسوده‌اى دارد. فروپایه‌ترینِ مردم نان گندم می‌خورَد، سایبانى دارد، و آب گوارا می‌نوشد».[5]
 

[1]. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ‏3، ص 554، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
[2]. سید رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، محقق، صبحی صالح، ص 436، قم، هجرت، چاپ اول، 1414ق.
[3]. ثقفی، ابراهیم بن محمد، الغارات (الإستنفار و الغارات)، ج ‏1، ص 46، قم، دار الکتاب الإسلامی، چاپ اول، 1410ق؛ ر. ک: بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، ج ‏2، ص 141، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، 1417ق.
[4]. «کَانَ عَلِیٌّ یَقْسِمُ فِینَا الْوَرْسَ بِالْکُوفَةِ، قَالَ فَضَالَةُ: حَمَلْنَاهُ عَلَى الْعَدْلِ مِنْهُ رَضِیَ اللهُ عَنْهُ»؛ شیبانی، أحمد بن محمد بن حنبل، فضائل الصحابة، ج 1، ص 547، بیروت، مؤسسة الرسالة، چاپ اول، 1403ق؛ محب الدین طبری‏، أحمد بن عبد الله‏، ذخائر العقبی فی مناقب ذوی القربی(ع)، ج ‏1، ص 504، قم، مؤسسه دار الکتاب الإسلامی‏، چاپ اوّل‏، 1428ق‏.
[5]. فضائل الصحابة، ج 1، ص 531.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    882089 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    544316 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    422733 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    408727 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    385687 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    367796 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    331520 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    312813 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    310385 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    308471 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...