بازدید
1876
آخرین بروزرسانی: 1396/08/30
خلاصه پرسش
اصطلاحات «سبر و تقسیم»، «تنقیح مناط» و «اتحاد طریق»، معنایشان چیست؟
پرسش
می‌خواستم دقیقاً بدانم فرق 1. سبر و تقسیم 2. تنقیح مناط و اتحاد طریق در استنباطات چیست؟ ضمن این‌که از عبارت شهید در مسالک استفاده می‌شود حداقل تنقیح و اتحاد متفاوتند: «لمشارکته للمنصوص فی الحکمة الباعثة علی الحکم أو لاتحاد الطریق».
پاسخ اجمالی
الف) سبر و تقسیم:
برهان سبر و تقسیم بدین صورت است که در روند دستیابی به پاسخ سؤال، تمام احتمالات ممکن را در نظر گرفته و سپس با رد کردن و باطل کردن تدریجی همه آنها به جز گزینه صحیح، به جواب دست می‌یابیم.[1]
ب) تنقیح مناط:
«تنقیح» به معنای خالص کردن و زدودن زوائد است و «مناط »(محل اناطه و تعلیق) به معنای علت است. اصطلاح «تنقیح مناط» به معنای کنار گذاشتن اوصاف و شرایطی است که دخلی در علتِ حکم ندارند. که نتیجه آن، دستیابی به علت اصلی است. به عنوان مثال؛ در روایتی آمده است: مردی اعرابی در حالی که بر سر و سینه می‌زد و موهای خود را می‌کَند، نزد پیامبر(ص) آمد و گفت: هلاک شدم. من با زنم در روز ماه رمضان همبستر شدم. پیامبر به او فرمود: «یک بنده آزاد کن». کنار گذاشتن اوصافی مانند اعرابی بودن شخص مراجعه کننده، زدن به سر و سینه، و... و استنباط اینکه تنها همبسترشدن هنگام روزه، علت کفاره آزاد کردن بنده است را تنقیح مناط گویند.[2]
ج) اتحاد طریق:
اتحاد طریق به معنای سرایت دادن حکم منصوص در ارتباط با یک موضوع به موضوعی دیگری است که نصی درباره آن وجود ندارد و این سرایت به دلیل مساوی بودن هر دو موضوع در علت حکم است.[3] به این روش استنباط، «تخریج» نیز گفته می‌شود. چنین روشی؛ یا به جهت مفهوم اولویت است (مثل حرمت گفتن "اف" بر والدین که به طریق اولی از آن حرمت ضرب و شتم آنان نیز به دست می‌آید)، و یا به جهت اشتراک و تساوی دو مسئله در علت حکم؛ مثلاً به دلیل نقلی، بیع رطب به خرما جایز است (منجر به ربا نمی‌شود)؛ زیرا رطب وقتی خشک شود، از وزن آن کاسته می‌شود. با استفاده از این حدیث، می‌توان به جواز بیع انگور با کشمش نیز حکم کرد.[4]
برخی معتقدند که اتحاد طریق همان تنقیح مناطِ قطعی است.[5]
 

[2]. محمود، عبدالرحمن، معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة‌، ج 1، ص 494، قاهره، دار الفضیله، بی‌تا.
[3]. جمعی از مؤلفان، فقه استدلالی، ج 27، ص 98، قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت(ع)، چاپ اول.
[4]. جمعی از پژوهشگران، اصطلاحات فقهی، ج 2، ص 390، قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت(ع)، چاپ اول.
[5]. نک: بهبهانی، محمد باقر، الفوائد الحائریة، ص 149، قم، مجمع الفکر الإسلامی، 1415ق؛ جعفری لنگرودی، محمد جعفر، مقدمه عمومى علم حقوق، ص 186 – 187، گنج دانش، 1375ش.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    897087 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    559789 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    464611 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    422062 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    399906 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    372492 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    354554 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    336398 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    321748 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    313730 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...