جستجوی پیشرفته
بازدید
2467
آخرین بروزرسانی: 1396/08/30
خلاصه پرسش
اصطلاحات «سبر و تقسیم»، «تنقیح مناط» و «اتحاد طریق»، معنایشان چیست؟
پرسش
می‌خواستم دقیقاً بدانم فرق 1. سبر و تقسیم 2. تنقیح مناط و اتحاد طریق در استنباطات چیست؟ ضمن این‌که از عبارت شهید در مسالک استفاده می‌شود حداقل تنقیح و اتحاد متفاوتند: «لمشارکته للمنصوص فی الحکمة الباعثة علی الحکم أو لاتحاد الطریق».
پاسخ اجمالی
الف) سبر و تقسیم:
برهان سبر و تقسیم بدین صورت است که در روند دستیابی به پاسخ سؤال، تمام احتمالات ممکن را در نظر گرفته و سپس با رد کردن و باطل کردن تدریجی همه آنها به جز گزینه صحیح، به جواب دست می‌یابیم.[1]
ب) تنقیح مناط:
«تنقیح» به معنای خالص کردن و زدودن زوائد است و «مناط »(محل اناطه و تعلیق) به معنای علت است. اصطلاح «تنقیح مناط» به معنای کنار گذاشتن اوصاف و شرایطی است که دخلی در علتِ حکم ندارند. که نتیجه آن، دستیابی به علت اصلی است. به عنوان مثال؛ در روایتی آمده است: مردی اعرابی در حالی که بر سر و سینه می‌زد و موهای خود را می‌کَند، نزد پیامبر(ص) آمد و گفت: هلاک شدم. من با زنم در روز ماه رمضان همبستر شدم. پیامبر به او فرمود: «یک بنده آزاد کن». کنار گذاشتن اوصافی مانند اعرابی بودن شخص مراجعه کننده، زدن به سر و سینه، و... و استنباط اینکه تنها همبسترشدن هنگام روزه، علت کفاره آزاد کردن بنده است را تنقیح مناط گویند.[2]
ج) اتحاد طریق:
اتحاد طریق به معنای سرایت دادن حکم منصوص در ارتباط با یک موضوع به موضوعی دیگری است که نصی درباره آن وجود ندارد و این سرایت به دلیل مساوی بودن هر دو موضوع در علت حکم است.[3] به این روش استنباط، «تخریج» نیز گفته می‌شود. چنین روشی؛ یا به جهت مفهوم اولویت است (مثل حرمت گفتن "اف" بر والدین که به طریق اولی از آن حرمت ضرب و شتم آنان نیز به دست می‌آید)، و یا به جهت اشتراک و تساوی دو مسئله در علت حکم؛ مثلاً به دلیل نقلی، بیع رطب به خرما جایز است (منجر به ربا نمی‌شود)؛ زیرا رطب وقتی خشک شود، از وزن آن کاسته می‌شود. با استفاده از این حدیث، می‌توان به جواز بیع انگور با کشمش نیز حکم کرد.[4]
برخی معتقدند که اتحاد طریق همان تنقیح مناطِ قطعی است.[5]
 

[2]. محمود، عبدالرحمن، معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة‌، ج 1، ص 494، قاهره، دار الفضیله، بی‌تا.
[3]. جمعی از مؤلفان، فقه استدلالی، ج 27، ص 98، قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت(ع)، چاپ اول.
[4]. جمعی از پژوهشگران، اصطلاحات فقهی، ج 2، ص 390، قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت(ع)، چاپ اول.
[5]. نک: بهبهانی، محمد باقر، الفوائد الحائریة، ص 149، قم، مجمع الفکر الإسلامی، 1415ق؛ جعفری لنگرودی، محمد جعفر، مقدمه عمومى علم حقوق، ص 186 – 187، گنج دانش، 1375ش.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    922177 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    610133 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    543473 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    449969 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    433409 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    385428 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    383163 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    371613 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    337227 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    324912 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...