جستجوی پیشرفته
بازدید
15854
تاریخ بروزرسانی 1394/07/22
خلاصه پرسش
بر اساس چه دلیلی، به سود کسب و کار (ارباح مکاسب) خمس تعلق می‌گیرد؟
پرسش
ادله وجوب خمس ارباح مکاسب(سود کسب و کار) چیست؟
پاسخ اجمالی
آیه شریفه قرآن که درباره خمس آمده است، اشاره دارد به این‌که: هر غنیمت و فایده‌ای که به دست آوریم باید خمس آن‌را بپردازیم. همچنین روایات متعددی هم در وجوب خمس سود کسب و کار پس از هزینه‌های متعارف زندگی، نقل شده است. مضافاً بر این‌که علمای شیعه هم در این‌باره اجماع دارند.
پاسخ تفصیلی
خمس در لغت و شرع به ‌معنای یک‌پنجم است، و خدای متعال آن‌را با شروط معیّن برای شش گروه معیّن قرار داده است.[1] مهم‌ترین مسئله در این زمینه، مسئله وجوب خمس سود و ارباح مکاسب می‌باشد. اولین و اصلی‌ترین دلیل این مسئله، آیه خمس است که در نگاهی عام - علاوه بر غنائم جنگی – شامل هر سود و منفعتی می‌شود: «وَ اعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَی‌ءٍ فَأَنَّ للهِ خُمُسَهُ وَ ...»؛[2] بدانید هر گونه غنیمتى به دست آورید، خمس آن براى خدا، پیامبر، ذى القربى، یتیمان، مسکینان و واماندگان در راه است، اگر به خدا ایمان دارید.
مفسران شیعی معتقدند که «غنم» و «غنیمت»، به معنای رسیدن به درآمد از راه تجارت و یا صنعت و یا جنگ است[3] و مورد آیه اگر چه غنیمت جنگی است ولی مورد و مصداق نمی‌تواند مخصّص معنا باشد.[4] پس معنای آیه عام است و از ظاهر آیه چنین بر می‌آید که حکم مورد نظر، مربوط به هر چیزی است که غنیمت شمرده شود هر چند غنیمت جنگی گرفته شده از کفار نباشد؛ مانند معادن، گنج، مرواریدهایی که با غواصی از دریا بدست می‌آید و... .
اما اگر کسی اصرار بر این معنا داشت که غنیمت در آیه؛ منحصراً مربوط به غنائم جنگی است، آن‌گاه می‌توان به روایات اهل بیت(ع) استناد نمود زیرا روایات متعددی وجود دارد که درآمدهای کسب و کار را از جمله غنائم به شمار می‌آورد[5] که در ذیل به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:
1. یکی از شیعیان به امام جواد(ع) نامه‌ای نوشت [که در بخشی از نامه چنین آمده است]: ما را از خمس خبر دهید، آیا بر همه آنچه که شخص بهره (سود) می‌برد قرار داده شده چه کم باشد و چه زیاد؟ آن‌حضرت به خط خود نوشتند: «]بله[ بعد از کسر نمودن مخارج؛ خمس واجب است».[6]
لذا این حدیث هم وجوب خمس ارباح مکاسب را بیان کردند و هم این‌که محاسبه و پرداخت خمس بعد از محاسبه هزینه‌های متعارف زندگی واجب می‌شود.
2. علی بن راشد نقل می‌کند که از امام(ع) پرسیدم: مردم می‌گویند حق امام چیست که آن‌را از ما مطالبه می‌کنی؟ و من جوابی نداشتم. امام(ع) فرمود: «خمس بر آنها در کالاها و صنائعشان بعد از کم کردن هزینه زندگی واجب است».[7]
3. کلینی از سماعه نقل می‌کند که از امام درباره خمس پرسیدم. ایشان فرمودند: «در هر فایده‌ای(ربح و سودی) که مردم داشته باشند؛ چه کم و چه زیاد، خمس واجب است».[8]
احادیث متعدد دیگری در این باب نقل شده است که به جهت اختصار از آوردن آنها چشم‌پوشی می‌کنیم.
ب. اجماع
به جهت تعدد روایات بر وجود خمس در سودِ کسب و کار و تواتر معنوی آن در خارج کردن خمس سود کسب و کار؛ و سیره متشرعه؛  علماء شیعه بر صحت این مطلب اجماع کرده‌اند.[9]
شیخ طوسی در این‌باره می‌گوید: «خمس در همه سودهایی که از راه تجارت، غلات (کشاورزی)، و میوه‌ها (باغداری) و... بدست می‌آید البته بعد از کم کردن هزینه‌های کار و خانواده، واجب است».[10]
صاحب حدائق نیز می‌گوید: «وجوب خمس در مازاد بر درآمد سالیانه در سودی که از تجارت و زراعت و کسب و کار دارد؛ مشهور بین اصحاب است و برخی مانند علامه حلی ادعای اجماع بر این مطلب دارد و اخبار هم در این‌باره متواتر است».[11]
بنابراین، روایات متعدد و اتفاق و اجماع علمای شیعه؛ بیانگر وجوب خمس در سود کسب و کار است.
 

[2]. انفال، 41.
[3]. طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 9، ص 89، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1417ق.
[4]. همان، ج 9، ص 91.
[5]. ر. ک: حر عاملی، محمد بن الحسن، وسائل الشیعه، ج 9، ص 499، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، 1409ق: «بَابُ وُجُوبِ الْخُمُسِ فِیمَا یَفْضُلُ عَنْ مَئُونَةِ السَّنَةِ لَهُ وَ لِعِیَالِهِ مِنْ أَرْبَاحِ التِّجَارَاتِ وَ الصِّنَاعَاتِ وَ الزِّرَاعَاتِ وَ نَحْوِهَا وَ أَنَّ خُمُسَ ذَلِکَ لِلْإِمَامِ خَاصَّةً».
[6]. همان، ص 499.
[7]. همان، ص  500.  
[8]. همان، ص 503.
[9]. سبحانی، جعفر، الخمس فی الشریعة الإسلامیة الغراء، ص 267، قم، مؤسسه امام صادق (ع)، 1420ق.
[10]. طوسی، محمد بن الحسن، الخلاف، ج 2، ص 118، قم، دفتر نشر اسلامی، 1407ق.
[11]. بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضره، ج 12، ص 347، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1405ق.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    846808 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    515135 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    393114 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    386171 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    356163 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    310486 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    297420 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    295758 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    291448 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    278023 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

4375  نفر