بازدید
4953
آخرین بروزرسانی: 1393/08/01
خلاصه پرسش
آیا شیعه بر این باور است که حساب همۀ مخلوقات به دست امامان شیعه خواهد بود؟
پرسش
شیخ شیعه حر عاملی می گوید: حساب جمیع مخلوقات یه دست امامان شیعه خواهد بود. (کتاب الفصول المهمة فی أصول الأئمة، ج ١، ص ٤٤6).
پاسخ اجمالی

اگر کسی بر این باور باشد که عده ای مستقلاً و بدون اذن الهی می توانند به حساب مخلوقات رسیدگی کنند و برایشان مجازات یا پاداش تعیین کنند بدیهی است که این باور با فرهنگ و آموزه های دینی سازگار نیست، علاوه بر این، با توحید فاعلی خداوند نیز منافات دارد، اما اگر کسی بر این باور باشد که تعدادی از خواص و برگزیدگان و مخلَصین نه مستقلاً، بلکه با اذن الهی می توانند به حساب مخلوقات رسیدگی کنند و برایشان مجازات یا پاداش تعیین کنند این امری ممکن خواهد بود و هیچ گونه استبعاد عقلی و شرعی وجود نخواهد داشت.

چه اشکالی دارد که خداوند برای قدردانی از کسانی که تمام توانایی هایشان را برای دین خداوند صرف نمودند و در این راه از همه چیز از جمله جان و مالشان گذشتند؛ نظیر حسین بن علی (ع)، حساب بندگانش را به آنان واگذار نماید تا بر اساس عدل الهی بینشان داوری نمایند.

پاسخ تفصیلی

پیش از پرداختن به پاسخ، نخست لازم است ابهامی که در سؤال وجود دارد مورد بررسی قرار گیرد.

استبعادی که در سؤال مطرح شده معلوم نیست مربوط به مقام ثبوت است یا اثبات؟

به سخن دیگر، در پرسش مشخص نشده که آیا در اصل امکان این که غیر از خداوند، کسی حساب بندگانش را بر عهده بگیرد، اشکال شده، یا این که، اصل این کار ممتنع نیست، اما سؤال در موقعیت و جایگاه امامان شیعه است؟

از این رو ما به هر دو بخش پرداخته و آن را بررسی می نماییم:

در بحث ثبوت و امکان، دو احتمال قابل تصور است.

الف. این که برخی مستقلاً و بدون اذن الاهی (در عرض ارادۀ خدا) بتوانند به حساب آفریدگان خدا رسیدگی کنند و برایشان مجازات یا پاداش تعیین کنند.

بدیهی است کسی که کمترین آشنایی با فرهنگ و آموزه های دینی داشته باشد، چنین نگرشی را نمی پذیرد، علاوه بر این، با توحید فاعلی خداوند نیز منافات دارد؛ از این رو هیج مؤمنی نمی تواند به این سخن باور داشته باشد.

ب. این که تعدادی از خواص و برگزیدگان و مخلَصین نه مستقلاً، بلکه با اذن الاهی (در طول ارادۀ خدا) بتوانند به حساب آفریدگان خدا رسیدگی نمایند و برایشان مجازات یا پاداش تعیین کنند. این امری ممکن و قابل پذیرش خواهد بود و هیچ گونه استبعاد عقلی یا شرعی برای آن وجود نخواهد داشت.

اما در بحث از اثبات و تحقق خارجی، برای رسیدن به پاسخی جامع و کافی نخست لازم است به چند نکته توجه نماییم:

اول. تردیدی نیست که در نگاه اول، مستقلاً همۀ امور به دست خداوند است و هیچ موجود دیگری در این کار با خداوند مشارکت ندارد.[1]

دوم. گرچه خداوند به تنهایی توانایی همۀ کارهای ممکن را دارد و با ارادۀ او هر چیزی محقق می شود،[2] ولی سنت و روش خداوند بر این قرار گرفته که امور از مسیر و مجراهای خاصی عبور کنند؛ از این رو به آفریدگانش واگذار می شود بنابر این می بینیم برای خداوند در دنیا و آخرت رسولان و مأمورانی هستند که بسیاری از امور به آنها سپرده شده است؛ مثلاً با توجه به این که می دانیم که مرگ و زندگی به دست خداوند است، اما در قرآن، خداوند گرفتن جان را به ملک الموت[3] و یا در جای دیگری به فرشتگان[4] نسبت می دهد.

در مورد بشارت دادن زکریا به یحیی با توجه به این که خداوند می توانست خود بدون واسطه این کار را انجام دهد، اما می بینیم که فرشته ای را مأمور به این کار می کند و می فرماید: "و هنگامى که او در محراب ایستاده، مشغول نیایش بود، فرشتگان او را صدا زدند که: «خدا تو را به» یحیى «بشارت مى‏دهد".[5] و موارد بسیاری نظیر این که در قرآن و روایات موجود است.

با توجه به مطالب بیان شده، انجام این عمل توسط عده ای خواص و پذیرفتن آن امر مشکل و سختی نخواهد بود.چه اشکالی دارد که خداوند برای قدردانی از کسانی که تمام توانایی هایشان را برای دین خداوند صرف نموده اند و در این راه از هیچ چیز دریغ نداشتند، بلکه از همه چیز حتی از جان و مالشان گذشتند؛ نظیر حسین بن علی (ع)،[6] حساب بندگانش را به آنان واگذار نماید تا بر اساس عدل الاهی بینشان داوری نمایند.

در منابع برادران اهل سنت در تفسیر آیۀ شریفۀ: "یوم ندعو کل أناس بإمامهم"، از پیامبر و علی (ع) نقل شده است: پیامبر اسلام (ص) فرمود: "قال یدعو کل قوم بإمام زمانهم و کتاب ربهم و سنة نبیهم‏"؛ هر کس با امام زمان و کتاب پروردگار و سنت پیامبرش خوانده می شود.[7]

و از علی (ع) نقل کرده اند که آن حضرت فرمود: "هر کس به امام زمانش خوانده می شود".[8] بنابر این چه اشکال و ایرادی بر این باور شیعیان وارد می شود.

قابل ذکر است که در قرآن خداوند و پیامبر و مؤمنان به عنوان کسانی که ناظر کارهای دیگران هستند شمرده شدند.[9] که در روایات ما، مؤمنان به امامان تفسیر شده اند.[10]

با توجه به این آیه و مشابه آن و با توجه به روایاتی که در ذیل این آیات وارد شده، روشن است کسی که ناظر اعمال بندگان است یا باید به عنوان شاهد از او استفاده شود یا حسابگر و حاکم.

در بعضی روایات برخی از حکمت های این مسئله نیز بیان شده است.

به روایت قمى حضرت صادق (ع) می فرماید: "هر امتى حساب او را امام زمان او محاسبه می نماید، و امامان دوستان و دشمنان خود را مى‏شناسد، چنان چه فرموده: "و على الاعراف رجال یعرفون کلّا بسیماهم" و ایشان امامان مى‏باشند، پس در آن روز، نامه اعمال دوستان خود را به دست راست آنها دهند، و نامه اعمال دشمنان خود را به دست چپ آنها مى‏دهند آن فرقه به بهشت روند، و این فرقه، به جهنم داخل شوند".[11]

 


[1] کهف، 26.

[2] یس، 82، فرمان او چنین است که هر گاه چیزى را اراده کند، تنها به آن مى‏گوید: «موجود باش!»، آن نیز بى‏درنگ موجود مى‏شود!.

[3] سجده، 11؛ بگو که ملک الموتی که بر شما گمارده شده، جانتان را خواهد گرفت.

[4] انفال، 50، و اگر ببینى کافران را هنگامى که فرشتگان (مرگ)، جانشان را مى‏گیرند و بر صورت و پشت آنها مى‏زنند و (مى‏گویند:) بچشید عذاب سوزنده را (به حال آنان تأسف خواهى خورد).

[5] آل عمران، 39.

[6] دینورى، ابو حنیفه احمد بن داود، اخبارالطوال، مهدوى دامغانى، محمود، ص 298 – 308، تهران، نشر نى، چ چهارم، 1371ش.ُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُُّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّّ

[7] سیوطى، جلال الدین، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، ج‏4،  ص 194، ناشر کتابخانه آیت الله مرعشى نجفى‏، قم‏، 1404 ق‏.

[8] قرطبى، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، ج‏11، ص 297، انتشارات ناصر خسرو، تهران، چاپ اول، 1364 ش‏‏.

[9] توبه، 105، بگو: «عمل کنید! خداوند و فرستاده او و مؤمنان، اعمال شما را مى‏بینند! و بزودى، بسوى داناى نهان و آشکار، بازگردانده مى‏شوید و شما را به آنچه عمل مى‏کردید، خبر مى‏دهد!».

[10] کلینی، کافی، ج 1، ص 219، چاپ چهارم دار الکتب الإسلامیة، تهران، ‏1365 هـ ش.

[11] قمى، على بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج‏1، ص 231، دار الکتاب‏، قم، چاپ چهارم، 1367 ش‏. ‏

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    891582 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    553644 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    429462 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    418275 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    394147 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    370747 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    346932 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    328348 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    316301 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    311689 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...