جستجوی پیشرفته
بازدید
4332
آخرین بروزرسانی: 1399/07/12
خلاصه پرسش
شب یعنی فقدان نور و فقدان نور نیز امری عدمی است. پس چگونه خداوند، امری عدمی و ناموجود را نشانه‌ی خالق‌بودن خود دانسته است؟!
پرسش
در آیه‌ی 12 سوره‌ی اسراء شب را نشانه خدا تلقی می‌کند. شب که امر عدمی است، چگونه ممکن است امر عدمی نشانه‌ی خالقیت پروردگار باشد؟! البته این‌گونه آیات که شب را مانند امری وجودی گرفته‌اند در قرآن مکرر آمده است.
پاسخ اجمالی

خدای متعال در قرآن کریم شب و روز را دو نشانه از نشانه‌های خود معرفی می‌کند: «وَ جَعَلْنَا اللَّیْلَ وَ النَّهارَ آیَتَیْنِ فَمَحَوْنا آیَةَ اللَّیْلِ وَ جَعَلْنا آیَةَ النَّهارِ مُبْصِرَةً لِتَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّکُمْ وَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنینَ وَ الْحِسابَ وَ کُلَّ شَیْ‏ءٍ فَصَّلْناهُ تَفْصیلا»؛[1] و ما شب و روز را دو نشانه‌ی قدرت خود قرار دادیم، آن‌گاه از نشانه شب (و روشنى آن) کاستیم و نشان روز را تابان ساختیم تا شما روزى حلال از فضل خدا طلب کنید، و تا آن‌که شماره‌ی سال‌ها و حساب اوقات را بدانید و هر چیز را مفصل بیان کردیم.

ابتدا باید گفت؛ دو کلمه‌ی «لیل» و «نهار» به معناى ظلمت و نورى است که به صورت پیاپی و به دلیل گردش زمین بر گرد خودش و در نتیجه روبرو شدن با آفتاب و ناپدید شدن آن به وجود می‌آیند، و این دو مانند سایر موجودات عالم و حالات آنها دو آیه از آیات خداى متعال هستند که بالذات دلالت بر یکتایى خدا در ربوبیت می‌کنند،‌ زیرا از ابتدا آنها را مانند دیگر موجودات به صورت نشانه‌ای خلق کرد، و از کلمه «جَعَلْنَا» نمی‌توان برداشت کرد که آنان در آغاز خلقت‌شان نشانه نبودند و بعدها توسط خداوند به عنوان نشانه‌ای قرار گرفته‌اند.

همچنین مراد از نشانه شب و روز، چیز مستقلی از خود شب و روز نیست و در حقیقت، اضافه موجود در عبارات «آیة اللیل» و «آیة النهار» اضافه‌ی بیانیه است، نه اضافه لامیه. و مقصود از محو «لیل» تاریک کردن و پنهان کردن آن از چشم‌ها است، که بر خلاف روز باشد.[2]

با توجه به آنچه گفته شد:

  1. شب و تاریکی اموری عدمی نبوده، بلکه اموری وجودی‌اند. چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «وَ هُوَ الَّذی خَلَقَ اللَّیْلَ وَ النَّهار...»؛[3] او است که شب و روز را آفرید. و آفریدن چیز معدوم معنا ندارد.

روشن است که تعبیر به خلق و آفرینش در این آیه، جایی برای تصور عدمی بودن شب نمی‌گذارد. چنان‌که آیه‌ی شریفه‌ی «وَ سَخَّرَ لَکُمُ اللَّیْلَ وَ النَّهار»؛[4] (و شب و روز را مسخر شما گردانید). نیز بیان‌گر همین معناست، زیرا اگر شب امری عدمی باشد، تسخیرش برای بندگان معنایی نداشت.

حتی اگر شب را به معنای فقدان نور بدانیم، اما «قرار دادن زمین در جایی که گاه در برابر خورشید قرار نگیرد» را نمی‌توان فعالیتی عدمی پنداشت.

  1. ضمن این‌که همه‌ی تاریکی‌ها عدمی نیستند. به عنوان نمونه سیاه‌چاله‌ها که در دانش امروز وجود آنها اثبات شده است، اموری وجودی هستند که نور را به دام خود می‌اندازند.
  2. با آن‌که شب در زمین به معنای فقدان نور خورشید - و نه فقدان مطلق نور - است، اما عرفا انسان شب و روز را دو چیز متفاوت و با ویژگی‌های مختلف می‌داند و همین‌که این دو حالت در زمین به صورت مرتب و با دقت تکرار می‌شود برای نشانه بودن کافی است.

در همین راستا آیات دیگری از قرآن نیز وجود دارد که غیر از شب، امور دیگری را که به ظاهر عدمی پنداشته می‌شود را به خداوند نسبت می‌دهد.[5]

 

 


[1]. اسراء، 12.

[2]. طباطبائی، سید محمد حسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‏13، ص 51، قم، دفتر انتشارات اسلامی‏، چاپ پنجم‏، 1417ق؛ المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه، موسوی همدانی، سید محمد باقر، ج 13، ص 68- 69، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1374ش.

[3]. انبیاء، 33.

[4]. ابراهیم، 33.

[5]. «انتساب بالعرض شرور به خداوند»، 5529؛ «چگونی انتساب شرور به خداوند»، 2992؛ «وجود خارجی و ذهنی عدم»، 14518؛ «حال یا واسطه‌ی بین وجود و عدم»، 56423.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • اجرای قصاص در افغانستان چگونه انجام می شود؟
    15803 Laws and Jurisprudence 1387/04/09
    افغانستان کشوری اسلامی است، قصاص به عنوان یکی از مجازات های اسلامی مورد توجه بوده و با شرایط و معیارهای موجود در فقه حنفی اجرا می شود.براساس قوانین این کشور، تمام احکام قطعی دادگاها لازم الاجرا است؛ مگر احکام مربوط به ...
  • ارتباط میان روح و بدن چگونه است؟
    71134 Islamic Philosophy 1387/11/05
    در مورد رابطه روح و بدن باید گفت بدن مرتبه ای از مراتب نفس و روح است و به همین دلیل در حقیقت، بدن در نفس و روح است نه این که روح در بدن موجود باشد؛ زیرا براساس حکمت متعالیه نفس به دلیل جامعیت و قوت وجودی دارای مراتبی ...
  • حقیقت گناه چیست؟ و چه اثرى بر روح و روان انسان دارد؟
    58760 گناه 1386/03/23
    پرسش مطرح شده در چهار بخش قابل بررسی است:حقیقت گناه: گناه که در عربى به آن «اثم» و «عصیان» گفته مى‏شود، به معناى سرپیچى از امر مولا و خطا و لغزش است. انسان گناه کار به جاى اطاعت از عقل، از شهوت و غضب پیروی مى‏کند، ...
  • پیشینه نگارش مقتل‌نویسی شهدای کربلا از چه زمانی آغاز شد؟
    8103 تاریخ 1392/11/20
    تک‌نگاری حادثه‌ها، یک گونه از نوشته‌های تاریخی است که مسلمانان در قرون نخستین برای ثبت وقایع مهم از آن بهره جسته‌اند. چنین نوشته‌هایی اغلب پیرامون روزهای پُر حادثه‌ای است که سرنوشت تاریخی مسلمانان را دچار تحوّل می‌کند.[1] یکی از تلاش‌های جدّی مورّخان در تدوین ...
  • آیا رفتاری که قبعثری در مقابل تهدید حجاج بن یوسف انجام داد، می‌تواند الگویی باشد که سخن دیگران را حمل بر صحّت کنیم؟
    4541 تاريخ بزرگان 1397/08/01
    ابتدا باید گفت؛ «حمل به صحّت» و «بازی با کلمات برای نجات خود» دو موضوع جدا از هم می‌باشند و آنچه در داستان قبعثری آمده از نوع دوم است. با ذکر این نکته به گزارش این داستان می‌پردازیم. حجّاج بن یوسف ثقفی[1] قبعثری و ...
  • ازدواج شغار، از دیدگاه اسلام چه حکمی دارد؟
    15099 ازدواج 1392/04/13
    در عصر جاهلیت به واسطۀ این که حرمتى براى زن قائل نبودند مهریه را که حق مسلّم زن بود اولیاى او مى‌گرفتند و حتى در پاره‌اى از موارد مهریۀ یک زن را ازدواج زن دیگرى قرار مى‌دادند - مثلاً برادرى خواهر خود را به ازدواج شخصى در ...
  • از چه راه‌هایی چشم‌زخم دفع می‌شود؟
    151954 تفسیر 1386/08/13
    چشم‌زخم از تأثیرات نفسانی است که دلیلی بر نفی آن وجود ندارد، بلکه حوادث بسیاری دیده شده است که با چشم‌زدن منطبق است.شیخ عباس قمی(ره) در تعویذات چشم‌زخم، خواندن آیه‌ی 51 سوره‌ی مبارکه‌ی قلم را سفارش کرده است. این آیه با توجه به شأن نزول آن ...
  • تفسیر «منهج الصادقین» ملا فتح الله کاشانی دارای چه امتیازاتی هست؟
    16320 علوم قرآنی 1392/05/14
    تفسیر «منهج الصادقین فی تفسیر القرآن المبین و إلزام المخالفین‏»[1] نوشته ملا فتح اللّه کاشانى از علمای شیعه بوده که در قرن دهم (متوفی 988 یا 997 یا هـ.ق) می‌زیست.[2] این تفسیر، از تفاسیر ارزشمند شیعى است که به ...
  • بهترین راه شناخت و پی‌بردن به اوصاف خدای کریم کدام است؟
    24395 صفات الهی 1391/09/22
    اوصاف خداوند را از سه راه می‌توان شناخت: 1. عقل: راه اول راه عقلی است؛ چنان‌که در کتاب‌های کلامی و فلسفی از این‌راه استفاده می‌کنند. برای اطلاع بیشتر رجوع شود به کتاب‌هایی؛ مانند شرح تجرید الاعتقاد خواجه نصیر طوسی، بدایة الحکمه و نهایة الحکمه علامه ...
  • آیا اسلام زندگی در شهرهای بزرگ را بهتر از سکونت در روستاها و شهرهای کوچک می‌داند؟!
    28405 حدیث 1393/09/08
    در متون حدیثی، روایاتی از پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) وجود دارد که در آنها توصیه شده است در شهرها، بویژه شهرهای بزرگ زندگی کنید و از روستاها گریزان باشید؛ مانند: 1. «أَوْصَى النَّبِیُّ (ص) لِعَلِیٍّ (ع) یَا عَلِیُّ لَا تَسْکُنِ الرُّسْتَاقَ فَإِنَّ شُیُوخَهُمْ جَهَلَةٌ وَ شَبَابَهُمْ عَرَمَةٌ ...

پربازدیدترین ها