جستجوی پیشرفته
بازدید
6356
آخرین بروزرسانی: 1400/09/13
خلاصه پرسش
تفسیر این سخن امام على(ع) چیست که علم را به دو شاخه مطبوع(فطری) و مسموع(شنیدنى) تقسیم‌بندی فرموده است؟
پرسش
امام على(ع) فرمود: «علم دو گونه است: سرشتین(ذاتى) و شنیدنى و اگر علم سرشتین نباشد، علم شنیدنى سودى نمى بخشد». معنای این حدیث چیست؟ لطفا توضیح دهید.
پاسخ اجمالی

امام علی(ع) در یکی از سخنان ارزشمند خود که در نهج البلاغه با عنوان حکمت‌ها ‌ رده‌بندی شده است، و در یکی از تقسیم‌بندی‌های علم،[1] آن‌را به دو شاخه تقسیم فرموده است:

«العِلمُ عِلمانِ. مَطبوعٌ و مَسموعٌ و لا یَنفَعُ المَسموعُ إذا لَم یَکُنِ المَطبوعُ»؛[2] علم و دانش بر دو نوع است: فطری و شنیدنی، و اگر دانش فطرى در انسان نباشد، دانش شنیدنى سودى برای او نخواهد داشت.

شارحان نهج البلاغه در معنای این حدیث امام علی(ع) نظرات متفاوتی مطرح کرده‌اند:

  1. مقصود امام(ع) از «علم مطبوع»، «عقل بالملکه» است؛ یعنی استعداد به وسیله‌ی علوم بدیهی و ضروری، برای رسیدن به علوم اکتسابی. و مقصود از «علم مسموع» همان شنیده‌های از دانشمندان است؛ زیرا کسی که چنین استعدادی ندارد، از شنیده‌های خود از علوم سودی نمی‌برد و از دستاورد خود بهره‌ای نمی‌گیرد.[3]
  2. منظور از «علم مطبوع»، اصولی مانند توحید و عدالت خداوند است که انسان به طبیعت عقل و فطرت می‌داند. و «علم مسموع»، علوم شرعی است که نسبت به اصول عقلی و فطری به منزله‌ی فرع است؛ زیرا فرع بدون اصل سودی ندارد.[4]
  3. «علم مطبوع» علمى است که به طبع و سلیقه می‌توان آن‌را به دست آورد و می‌توان به آنها پی برد، مانند علوم عربی؛ اما «علم مسموع» آن دانشی است که باید از پیامبر(ص) یا امامان(ع) بدون ‏واسطه یا باواسطه شنید، نظیر علوم شرعی. روشن است که اگر علوم شرعی در کار نبود، فایده‌ای در علوم مطبوع نبود؛ چراکه نفع آنها در این است که در علوم مسموع به کار رود، و پوشیده نماند که علوم عقلی اگرچه نفع آنها موقوف بر علوم شنیداری نیست، بلکه مبناى علوم شنیداری بر آنها است، نهایت این‌که چون عقل در بعضى مباحث آنها استقلال دارد، و در اکثر مباحث آنها عقل خبرى از شرع ندارد؛ لذا نمی‌تواند در آنها حکمی داشته باشد. از این‌رو است که در اکثر آنها میان عقل و شرع نزاع و خلاف است. پس بنابر این، علوم عقلی را نیز داخل مطبوع می‌‏توان گرفت، و «سود نمی‌بخشد مطبوع، هرگاه نبوده باشد مسموع»، به اعتبار اکثر مباحث آنها صحیح است.[5]

[1]. ر. ک: «بررسی حدیث «العلم علمان، علم الادیان و علم الابدان»، 84854.

[2]. سید رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، محقق، صبحی صالح، ص 534، قم، هجرت، چاپ اول، 1414ق.

[3]. بحرانی، ابن میثم، شرح نهج البلاغة، ترجمه، عطائی، محمدرضا، ج 8، ص 291، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی،  چاپ یکم 1385ش.

[4]. همان.

[5]. آقا جمال خوانساری، محمد، شرح بر غرر الحکم و درر الکلم، محقق، مصحح، حسینی ارموی محدث، جلال‌ الدین، ج 2، ص 138، تهران، دانشگاه تهران، چاپ چهارم، 1366ش.

 

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    758463 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    738005 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    652285 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    647224 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    641913 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    581964 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    577252 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    560281 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    560164 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    551918 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...