جستجوی پیشرفته
بازدید
1270
آخرین بروزرسانی: 1402/08/15
خلاصه پرسش
منظور از «هدیناه النجدین» و یا «هدایت به دو نجد» در سوره بلد چیست؟
پرسش
منظور از «هدیناه النجدین» در سوره بلد هدایت به چه چیزی است؟
پاسخ اجمالی

خدای متعال در قرآن کریم هنگام برشمردن نعمت‌هایی که به انسان ارزانی داشته، می‌فرماید:

«وَ هَدَیْناهُ‌ النَّجْدَیْنِ»؛[1] و او را به سوی دو ارتفاع هدایت کردیم.

«نَجْد» (به فتح نون و سکون جیم) در لغت به معنای بلندی و محل مرتفع و محکم بوده،[2] و در قرآن تنها یک‌بار از این ریشه استفاده شده است.

بعضی گفته‌اند: اصل «نجد» به معناى علوّ و برتری است و سرزمین نجد (در عربستان) را از آن جهت نجد گفته‌اند که ارتفاع آن از مناطق اطراف، از جمله سرزمین پست و ساحلی تهامه (در عربستان و یمن) ‌بیشتر است. و جمع «نجد»، «نجود» است.[3]

اگر چه واژه «نجد» را می‌توان در ارتباط با هر سرزمین مرتفعی به کار برد، و می‌دانیم که مناطق فراوانی از این ویژگی برخوردارند؛ اما هرگاه از این واژه، به تنهایی و بدون وجود قرینه و نشانه‌ای استفاده شود، هیچ کارشناس متون تاریخی، تردید نمی‌کند که مراد از آن، منطقه‌ای در عربستان است که اکنون ریاض، پایتخت این کشور و شهرهایی مانند بریده و عنیزه، در آن قرار دارد.[4]

اما «نجدین» و یا «دو مکان مرتفع» در آیه مورد پرسش، کنایه‌ای از خیر و شر و یا راه حق و راه باطل است. در همین زمینه از رسول خدا(ص) نقل شده است:

«یا أیها الناس! هما نجدان. نجد الخیر و نجد الشر، فما جعل نجد الشر أحب إلیکم من نجد الخیر»؛[5]

اى مردم! دو سرزمین مرتفع وجود دارد: سرزمین خیر، و سرزمین شر، و هرگز سرزمین شر برای شما دوست‌داشتنی‌تر از سرزمین خیر قرار داده نشده است.

اگر گفته شود: چگونه «راه شر» مانند «راه خیر»، بلند و رفیع اعلام شده است، با آن‌که در راه شرّ، رفعت و بلندى نیست؛ بلکه پستی و دنائت است؟!

پاسخش آن است که خدای متعال، هر دو راه خیر و شر را براى مکلّفان، ظاهر و آشکار نمود، و به جهت همین ظهور و بروز، هر دو راه را «نجد» نامید.

برخی گفته‌اند نام‌گذاری «راه شرّ» به «نجد» از آن جهت است که در خودداری از ارتکاب آن، بلندى و شرافت حاصل می‌شود، همان‌گونه که در پیمودن «راه حق»، شرافت و مقام به دست می‌آید. به عبارت دیگر، یکی از دیدگاه «فعل» شرافت دارد و دیگری از دیدگاه «ترک فعل».

و شاید تعبیر به «نجد» در مورد «راه شر» از باب تغلیب باشد که در زبان عرب، کاربرد فراوانی دارد؛ مانند این‌که به خورشید و ماه و یا «شمس» و «قمر»، «قمرین» می‌گویند.[6]

به هر حال، منظور از «وَ هَدَیْنَاهُ النَّجْدَیْنِ» در نگاه بیشتر مفسران، هدایت و راهنمایی به راه خیر و شر است. بدین معنا که خدای متعال، انسان را با سرمایه شناخت خوبی‌ها و بدی‌‌ها آفرید، و به او این توانایی و قدرت را داد که آن دو را از یکدیگر بازشناسد.

گفتنی است؛ برخی «نجدین» در این آیه را به‌گونه‌ای دیگر تفسیر کرده و گفته‌اند؛ از آن‌جا که واژه «نجد» در زبان عربی به معنای پستان هم استعمال شده؛[7] ممکن است منظور آیه، هدایت غریزی کودک به پستان مادر در بدو تولد باشد؛[8] چرا که این هدایت غریزی، ضامن زندگی و روزی نوزاد است.

اگرچه چنین نعمتی نیز شایسته آن است که توجه انسان‌ها را به آن جلب نمود، ولی روایتی از امام علی(ع)، تأیید‌کننده همان تفسیر نخست است:

«قیل لأمیر المؤمنین(ع): أن ناسا یقولون فی قوله: «وَ هَدَیْناهُ النَّجْدَیْنِ»، أنهما الثدیان! فقال: لا هما الخیر و الشر».[9]

به امیر مؤمنان(ع) گفتند: بعضی این آیه را به دو پستان تفسیر می‌کنند. امام فرمود: نه! مراد از آیه، خوبی و بدی است.


[1]. بلد، 10.

[2]. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق، داودی، صفوان عدنان، ص 791، دمشق، بیروت، دارالقلم‏، الدار الشامیة، چاپ اول، 1412ق.

[3]. ر. ک: شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، تهرانی، آقا بزرگ، محقق، قصیر عاملی، احمد، ج 10، ص 352، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی تا؛ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج 10، ص 746، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.

[4]. ر. ک: «حدیث فتنه».

[5]. مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏10، ص 749.

[6]. همان.

[7]. ر. ک: ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج ‏3، ص 416، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، 1414ق.

[8]. ر. ک: فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج 31، ص 168، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیروت، چاپ سوم، 1420ق؛ التبیان فی تفسیر القرآن، ج ‏10، ص 352.

[9]. مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏10، ص 749.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • قضا و قدر الهی را به زبانی ساده و روان توضیح دهید؟
    15804 قضا و قدر 1400/05/12
    «قضا» یعنی حکم، قطع و حتمیت. در نظام آفرینش، ‌موجودات مادی از چندین راه ممکن است به وجود بیایند، به عنوان مثال اگر به خانه‌ی شما از چند کوچه راه باشد، ورود به خانه‌ی شما از چند راه ممکن است. حال اگر از میان چندین ...
  • آداب و احکام قبل و بعد از مردن چیست؟
    265998 احتضار 1392/02/30
    آدابى که در این باره مطرح است، دو بخش دارد؛ بخشى مربوط به قبل از مرگ است که با عنوان «احکام محتضر» از آن یاد مى‌شود و از جمله آنها، این است که باید شخص را در هنگام مردن به پشت بخوابانند به طورى که کف پاهایش به ...
  • این که می گویند خدا فلان بنده اش را به خودش وا گذاشته است، معنایش چیست؟
    22794 تفسیر 1389/11/04
    این یک مفهوم قرآنی است. خداوند متعال در قرآن می فرماید:"نَسُوا اللَّهَ فَنَسِیَهُمْ "؛ خدا را فراموش کردند، و خدا (نیز) آنها را فراموش کرد. این معنایش این است که چون برخی از انسان ها در دنیا خدا را ...
  • آیا حقیقت حضرت علی (ع) ازلی است؟
    16128 دانش، مقام و توانایی های معصومان 1388/02/12
    معنای ازلی بودن این است که موجودی در گذشته، سابقه عدم (نبود) نداشته باشد؛[1] یعنی همیشه وجود داشته است. منظور از حقیقت حضرت علی (ع)، اگر وجود مادی ایشان باشد روشن است که وجود مادی ایشان ازلی نیست ولی اگر منظور از حقیقت، ...
  • آیا روزه بدون خواندن نماز صحیح و قبول است؟
    114384 Laws and Jurisprudence 1390/05/26
    مطابق با آموزه‌های دینی، نماز اولین فعل عبادی در میان اعمال دینی ما است؛ یعنی پس از اصول اعتقادی (اصول دین)، در مرحله عمل (که از آن به فروع دین تعبیر می‌شود)، اولین چیزی که موضوعیت دارد، نماز است که از آن به ستون و عمود دین تعبیر شده ...
  • منظور از فراز «فاقد کل مفقود» در برخی دعاها چیست؟
    5223 حدیث 1397/06/18
    در مورد معنای جمله «وَ فاقِدَ کُلِ‏ مَفْقُود»[1] که در توقیعی از سوی امام زمان(عج) در دعای ماه رجب، وارد شده است، احتمالاتی وجود دارد: 1. واژه «فقدان» از ریشه «فقد» به معنای عدم و نیستی است،[2] و «فَقَدَهُ»؛ یعنی‌ ...
  • آیا زبان عربی بر باقی زبان‌ها برتری دارد؟
    14381 علوم قرآنی 1392/01/14
    در ابتدا باید به این نکته توجه داشت، که الزامی نیست تا وحی الهی با کامل‌ترین زبان نازل شود، همان‌گونه که شاهدیم برخی از کتاب‌های آسمانی با زبانی غیر از زبان عربی نازل شده‌اند. از سوی دیگر بررسی دقیق ساختار یک زبان و مقایسه آن با دیگر ...
  • آیا فروشنده و راهنمایی کننده روش مصرف قرص "سقط جنین" مباشر سقط محسوب می‌گردد؟ این گناه حق الناس دارد؟
    11771 سقط جنین 1393/02/22
    مباشر سقط به کسی گفته می‌شود که عمل سقط را انجام می‌دهد مانند زنی که قرص می‌خورد یا کسی که آمپول تزریق می‌کند، اما فروشنده قرص یا آموزش دهنده سقط، مباشر محسوب نمی‌شود. ولى به هر حال فروش این‌گونه محصولات و یا راهنمایى (در حدى که مصداق کمک ...
  • خلاصه‌ای از زندگی ام سلمه همسر پیامبر اسلام(ص) را بیان کنید؟
    10795 تاريخ بزرگان 1399/09/05
    نام و نسب ام سلمهام سلمه، کنیه‌ی یکی از امهات المؤمنین از همسران گرامی پیامبر اسلام(ص) است که نامش قبل از اسلام، هند، یا رمله بود.[1] پدرش سهیل[2] و یا حذیفه با کنیه‌ی ابی‌مغیره، ملقب به زاد الرکب،[3] ...
  • چه قیام‌ها و شورش‌هایی در زمان امامت امام هادی(ع) اتفاق افتاد؟
    8615 تاریخ 1393/10/18
    در دوران امامت امام هادی(ع) که با حکومت چندین خلیفه عباسی همزمان بود، برخوردهای اعتقادی، مناقشه‌های علمی، تبعیض‌های قومی، فشارهای اقتصادی و سیاسی؛ جنبش‌های مختلفی را با انگیزه‌های دینی یا غیر دینی برانگیخت که برخی از آنها مانند حرکت کولی‌ها را نمی‌توان به هیچ وجه، قیامی اسلامی دانست، ...

پربازدیدترین ها