جستجوی پیشرفته
بازدید
190
آخرین بروزرسانی: 1403/02/01
خلاصه پرسش
معنای ریشه «دکّ» و یا «دکک» در قرآن چیست؟ و آیا معنای متبادر از «دکّاً دکّاً» در زبان مردم که به معنای نابود شدن است، برگرفته از قرآن است؟
پرسش
آیا «دکاً دکا» در آیه 21 سوره فجر، همان اصطلاح معروفی است که بر سر زبان‌ها است؟
پاسخ اجمالی

ریشه «دکّ» و یا «دکک» در ارتباط با نابودی کامل کوه‌ها، دیوارها و مواردی از این دست است[1] که نتیجه‌اش جایگزینی زمین نرم و صاف به جای آنها است![2]

«دکّة» و «دکّان» نیز به بنایى گفته می‌شد که سطح زمین آن‌را براى نشستن هموار کرده باشند.[3]

با توجه به این توضیح باید گفت؛ مشتقات ریشه «دکک»، هفت بار در قرآن آمده و تمام آنها به معنای نابودی و انهدام است، مانند:

«کَلاَّ إِذا دُکَّتِ الْأَرْضُ دَکًّا دَکًّا»؛ چنان نیست که آنها می‌‏پندارند! آن هنگامی که زمین، سخت درهم کوبیده شود و ...

بر این اساس، معنای آیه -با توجه به آیات قبل- این خواهد بود:

 آن‌‌گونه که برخی انسان‌ها بر اساس طبع خود می‌پندارند نیست؛ زیرا به زودى هنگامی که (همه چیز به هم کوبیده شده و) رستاخیز برپا شود متوجه خواهند شد که زندگى دنیا و آنچه در آن از فقر و غنا و مانند آن بود، مقصود بالذات نبود، و این برداشت نادرست انسان بود که آن‌را مقصود بالذات و هدف می‌پنداشت.[4]

از ابن عباس نقل شده است: منظور از این فراز از آیه؛ روز قیامت است؛ یعنی در روز رستاخیز زمین مانند کشیدن پوست دبّاغى‌شده کشیده می‌شود.[5]

بنابر این، مقصود این است که در آن‌هنگام زمین صاف می‌شود، و تمام خانه‌‏ها و قصرها و درختان نابود می‌شوند، به گونه‌‌ای که زمین مانند صحرا صاف و هموار می‌گردد و هیچ چیز بر روی آن باقی نمی‌ماند.[6]

و این اتفاق بعد از زلزله زمین و پایان دنیا است: «إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزالَها».

در آیه دیگری می‌خوانیم:

«وَ حُمِلَتِ الْأَرْضُ وَ الْجِبالُ فَدُکَّتا دَکَّةً واحِدَةً»؛[7]و زمین و کوه‏‌ها از جا برداشته شوند و یک‌باره درهم کوبیده شده و متلاشى گردند.

به هر حال، این از اوصاف قیامت است، و منظور از آن متلاشی شدن زمین و هموار شدن آن برای حشر انسان‌ها است:

«یَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَیْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ وَ بَرَزُوا لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ»؛[8] روزى که زمین، به زمینى دیگر و آسمان‌ها به آسمان‌هاى دیگر مبدل شود و مردم در پیش‌گاه خداى یگانه مقتدر حاضر شوند.

گفتنی است که «دکّ» در آیه 143 سوره اعراف نیز به معنای کوبیده‌شدن و انهدام آمده است؛ اما نه در قیامت؛‌ بلکه در همین دنیا و در ماجرای گفت‌وگوی خداوند با موسای پیامبر(ع)!

«فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَکًّا وَ خَرَّ مُوسى‏ صَعِقاً»؛ هنگامى که پروردگار بر کوه تجلّى کرد، آن‌را متلاشى نمود و موسی بیهوش بر زمین افتاد.

امروزه نیز برخی مردم در گفت‌وگوی روزانه خود از کلمه «دکّا دکّا» به معنای نابودی و انهدام بهره می‌گیرند که برگرفته از همین آیات است.


[1]. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج 10، ص 424، بیروت، دار الفکر، دار صادر، چاپ سوم، 1414 ق.

[2]. ر. ک: راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق، داودی، صفوان عدنان، ص 316، دمشق، بیروت، دارالقلم‏، الدار الشامیة، چاپ اول، 1412ق.

[3]. قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، ج ‏2، ص 351، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ ششم، 1371ش.

[4]. طباطبائی، سید محمد حسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‏20، ص 283- 284، قم، دفتر انتشارات اسلامی‏، چاپ پنجم‏، 1417ق.

[5]. شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، تهرانی، آقا بزرگ، محقق، قصیرعاملی، احمد، ج ‏10، ص 347، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.

[6]. ر. ک: طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج ‏10، ص 740، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش؛ رشیدالدین میبدی، احمد بن ابی سعد، کشف الأسرار و عدة الأبرار، تحقیق، حکمت‏، علی اصغر، ج ‏10، ص 48، تهران، امیر کبیر، تهران، چاپ پنجم، 1371ش.

[7]. الحاقه، 14.

[8]. ابراهیم، 48.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • اجرای قصاص در افغانستان چگونه انجام می شود؟
    15803 Laws and Jurisprudence 1387/04/09
    افغانستان کشوری اسلامی است، قصاص به عنوان یکی از مجازات های اسلامی مورد توجه بوده و با شرایط و معیارهای موجود در فقه حنفی اجرا می شود.براساس قوانین این کشور، تمام احکام قطعی دادگاها لازم الاجرا است؛ مگر احکام مربوط به ...
  • ارتباط میان روح و بدن چگونه است؟
    71134 Islamic Philosophy 1387/11/05
    در مورد رابطه روح و بدن باید گفت بدن مرتبه ای از مراتب نفس و روح است و به همین دلیل در حقیقت، بدن در نفس و روح است نه این که روح در بدن موجود باشد؛ زیرا براساس حکمت متعالیه نفس به دلیل جامعیت و قوت وجودی دارای مراتبی ...
  • حقیقت گناه چیست؟ و چه اثرى بر روح و روان انسان دارد؟
    58760 گناه 1386/03/23
    پرسش مطرح شده در چهار بخش قابل بررسی است:حقیقت گناه: گناه که در عربى به آن «اثم» و «عصیان» گفته مى‏شود، به معناى سرپیچى از امر مولا و خطا و لغزش است. انسان گناه کار به جاى اطاعت از عقل، از شهوت و غضب پیروی مى‏کند، ...
  • پیشینه نگارش مقتل‌نویسی شهدای کربلا از چه زمانی آغاز شد؟
    8103 تاریخ 1392/11/20
    تک‌نگاری حادثه‌ها، یک گونه از نوشته‌های تاریخی است که مسلمانان در قرون نخستین برای ثبت وقایع مهم از آن بهره جسته‌اند. چنین نوشته‌هایی اغلب پیرامون روزهای پُر حادثه‌ای است که سرنوشت تاریخی مسلمانان را دچار تحوّل می‌کند.[1] یکی از تلاش‌های جدّی مورّخان در تدوین ...
  • آیا رفتاری که قبعثری در مقابل تهدید حجاج بن یوسف انجام داد، می‌تواند الگویی باشد که سخن دیگران را حمل بر صحّت کنیم؟
    4541 تاريخ بزرگان 1397/08/01
    ابتدا باید گفت؛ «حمل به صحّت» و «بازی با کلمات برای نجات خود» دو موضوع جدا از هم می‌باشند و آنچه در داستان قبعثری آمده از نوع دوم است. با ذکر این نکته به گزارش این داستان می‌پردازیم. حجّاج بن یوسف ثقفی[1] قبعثری و ...
  • ازدواج شغار، از دیدگاه اسلام چه حکمی دارد؟
    15099 ازدواج 1392/04/13
    در عصر جاهلیت به واسطۀ این که حرمتى براى زن قائل نبودند مهریه را که حق مسلّم زن بود اولیاى او مى‌گرفتند و حتى در پاره‌اى از موارد مهریۀ یک زن را ازدواج زن دیگرى قرار مى‌دادند - مثلاً برادرى خواهر خود را به ازدواج شخصى در ...
  • از چه راه‌هایی چشم‌زخم دفع می‌شود؟
    151954 تفسیر 1386/08/13
    چشم‌زخم از تأثیرات نفسانی است که دلیلی بر نفی آن وجود ندارد، بلکه حوادث بسیاری دیده شده است که با چشم‌زدن منطبق است.شیخ عباس قمی(ره) در تعویذات چشم‌زخم، خواندن آیه‌ی 51 سوره‌ی مبارکه‌ی قلم را سفارش کرده است. این آیه با توجه به شأن نزول آن ...
  • تفسیر «منهج الصادقین» ملا فتح الله کاشانی دارای چه امتیازاتی هست؟
    16320 علوم قرآنی 1392/05/14
    تفسیر «منهج الصادقین فی تفسیر القرآن المبین و إلزام المخالفین‏»[1] نوشته ملا فتح اللّه کاشانى از علمای شیعه بوده که در قرن دهم (متوفی 988 یا 997 یا هـ.ق) می‌زیست.[2] این تفسیر، از تفاسیر ارزشمند شیعى است که به ...
  • بهترین راه شناخت و پی‌بردن به اوصاف خدای کریم کدام است؟
    24395 صفات الهی 1391/09/22
    اوصاف خداوند را از سه راه می‌توان شناخت: 1. عقل: راه اول راه عقلی است؛ چنان‌که در کتاب‌های کلامی و فلسفی از این‌راه استفاده می‌کنند. برای اطلاع بیشتر رجوع شود به کتاب‌هایی؛ مانند شرح تجرید الاعتقاد خواجه نصیر طوسی، بدایة الحکمه و نهایة الحکمه علامه ...
  • آیا اسلام زندگی در شهرهای بزرگ را بهتر از سکونت در روستاها و شهرهای کوچک می‌داند؟!
    28405 حدیث 1393/09/08
    در متون حدیثی، روایاتی از پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) وجود دارد که در آنها توصیه شده است در شهرها، بویژه شهرهای بزرگ زندگی کنید و از روستاها گریزان باشید؛ مانند: 1. «أَوْصَى النَّبِیُّ (ص) لِعَلِیٍّ (ع) یَا عَلِیُّ لَا تَسْکُنِ الرُّسْتَاقَ فَإِنَّ شُیُوخَهُمْ جَهَلَةٌ وَ شَبَابَهُمْ عَرَمَةٌ ...

پربازدیدترین ها