بالا بردن دست‌ها تا مقابل گوش‌ها، یا شانه‌ها، هنگام گفتن تکبیرة‌الاحرام (و هر تکبیر دیگری در نماز) -که در اصطلاح فقهی از آن به «رفع الیدین» تعبیر می‌شود - گرچه از واجبات نماز نیست، اما با توجه به سنت پیامبر اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع) و توصیه‌های موجود در این زمینه، باید آن را از جمله نمادهای دینی دانست که مستحب مؤکد است.

روایات فراوانی در ارتباط با استحباب بالابردن دست هنگام تکبیر وجود دارد که به عنوان نمونه، صاحب وسائل، بابی را به همین موضوع اختصاص داده و هفده روایت از کتب مختلف را در آنجا گردآوری کرده است.^[1]

در روایات شیعه و اهل سنت، به دلایل و حکمت‌هایی برای بلند کردن دست‌ها هنگام تکبیر نیز اشاره شده است که به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:

1 . جبرئیل(ع) به پیامبر اکرم(ص) عرض کرد: خداوند به تو فرمان می‌دهد هنگامی که برای نمازت احرام می‌بندی، هم‌زمان با تکبیر، دستهایت را بلند کنی؛ و همچنین هنگام رفتن به رکوع، برخاستن از رکوع و رفتن به سجده! زیرا نماز ما و دیگر فرشتگان در هفت آسمان نیز اینگونه است و با توجه به اینکه هر چیزی زینتی دارد، زینت نماز، بلند کردن دست‌ها هنگام هر تکبیر است.^[2]

2 . مردی از امام علی(ع) پرسید: ای پسرعموی بهترین آفریده خدا! معنای بالا بردن دست‌هایت هنگام نخستین تکبیر نماز چیست؟ حضرت فرمود: معنایش آن است که خداوند بزرگ‌تر، یکتا و بی‌همتا است؛ هیچ چیزی همانند او نیست و قابل لمس با انگشتان و قابل درک با حواس ظاهری نیست.^[3]

به عبارتی، نمازگزار با این حرکت خود، عظمت و برتری مطلق خداوند را اظهار کرده و هرگونه تشبیه و جسمانیت را از ساحت او نفی می‌کند.

3 . امام رضا(ع) درباره دلیل بالا بردن دست‌ها هنگام تکبیر فرمود: یک دلیلش آن است که بلند کردن دست‌ها، نشانه‌ی تضرع، زاری و فروتنی در برابر خداوند است و خدای متعال دوست دارد بندگانش هنگامی که او را یاد می‌کنند دارای چنین حالتی باشند.

امام(ع)‌ در ادامه به دلیل دیگری اشاره می‌فرمایند که خلاصه‌اش این است:

هنگام بلند کردن دست‌هاست که نیت نماز شکل می‌گیرد و دل‌ها متوجه کلماتی می‌شود که بر زبان می‌آید و از آنجا که هر واجبی، مکمل‌های مستحبی نیز دارد، بالا بردن دستها که مستحب است، مکمل بخش واجب آن خواهد بود.^[4]

به عبارتی بالابردن دست‌ها نشانه‌ی ورود به حریم عبادت در برابر پروردگار است و نمازگزار با گفتن «الله اکبر» و هم‌زمان بالا بردن دست‌ها، گویا در برابر خدا اظهار تسلیم کرده و از تمام اشتغالات و تعلقات دنیوی فاصله می‌گیرد.

در پایان و با توجه روایات یاد شده و دیگر روایات، می‌توان نتیجه گرفت که چندین دلیل را برای بالا بردن دست‌ها هنگام تکبیرة الاحرام می‌توان برشمرد، از جمله:

1 . گواهی به یکتایی و بزرگی خداوند با زبان بدن همزمان با گفتن تکبیرة الاحرام.

2 . ایجاد توجه بیشتر به نماز در ابتدای ورود به آن.

3 . نشانه‌ای از تضرع و ابتهال در درگاه پروردگار.

4 . نمادی از تسلیم در برابر خداوند.

5 . زیبایی ظاهری شکل نماز.

[1]. ر. ک: شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ج 6، ص 30-26، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، 1409ق.

[2]. ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ج 8، ص 476، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1419ق.

[3]. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ج 1، ص 306، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1413ق.

[4]. شیخ صدوق، علل الشرائع، ج 1، ص 264، قم، کتاب فروشی داوری، چاپ اول، 1385ش.