جستجوی پیشرفته
بازدید
17985
آخرین بروزرسانی: 1400/02/07
 
کد سایت fa2573 کد بایگانی 1226 نمایه تفریح، شوخی و سرگرمی، از منظر اسلام و امام خمینی
طبقه بندی موضوعی حدیث|بیشتر بدانید
خلاصه پرسش
نظر اسلام و امام خمینی(ره) نسبت به تفریحات، سرگرمی‌ها و شوخی چیست؟
پرسش
نظر شما نسبت به سخنانی که به امام خمینی(ره) نسبت داده شده است که: «خداوند انسان را خلق نکرد که او بازی و سرگرمی داشته باشد. هدف خلقت انسان این است که آنان را در آزمایشی قرار دهد از طریق سختی و مشکلات و عبادات. یک نظام و رژیم اسلامی باید در همۀ حوزه‌ها جدی باشد. در اسلام جوک و مزاح و خوش‌مزگی وجود ندارد و هر کس که جدی است نباید شوخی کند. اسلام اجازه نمی‌دهد که کسی در دریا شنا کند و اسلام مخالف گوش دادن رادیو و دیدن سریال‌های تلویزیون است، گرچه اسلام تیراندازی و اسب سواری و مسابقات با اسب را اجازه می‌دهد». آیا این مطالب درست است؟ آیا اینها ماهیت اسلام است؟
پاسخ اجمالی

از نظر اسلام هدف اصلی خلقت، تکامل انسان است و تمام موجودات عالم در راستای این هدف بزرگ آفریده شده‌اند؛ زیرا انسان اشرف مخلوقات است. قرآن می‌فرماید: "ما جن و انسان را تنها برای عبادت خلق کردیم".[1] بنابر نظر مفسران مراد از عبادت در این آیه عبودیت انسان است که همان تکامل واقعی انسان است.

در این راستا اسلام به همۀ ابعاد و جنبه‌های مادی و معنوی انسان توجه نموده است. چنان‌که حضرت علی(ع) می‌فرماید: فرد با ایمان باید این سه وقت را در اوقات شبانه روز خود داشته باشد: بخشی از آن‌را به معنویات و ارتباط با پروردگار خویش می‌پردازد، بخشی را برای امر معاش و امور دنیا، و قسمتی برای استفاده از لذت‌های حلال و نعمت‌های الهی قرار دهد که این قسمت سوم کمکی است برای سایر برنامه­‌ها.[2]

اسلام در جایی با تفریحات سالم و مزاح و شوخی و شنا کردن در دریا مخالف نکرده است، بلکه برای اینها دستوراتی دارد و در سیره‌ی ائمه‌ی اطهار(ع) هم این موارد وجود داشته است. در موارد زیادی پیامبر(ص) برای خوشحال کردن افراد با آنها شوخی و مزاح می‌کرد.

امام خمینی(ره) در سخنان خود جایی با شوخی و تفریح سالم و ... مخالفت نکرده، بلکه همواره فرمود: تفریح باید سالم باشد. ایشان مخالف برنامه‌های تفریحی رادیو و سریال‌های تلویزیونی نبودد، بلکه در بسیاری موارد مجریان و دست‌اندرکاران آنها را مورد تشویق و قدردانی قرار می‌داد. البته راهنمایی‌های مفیدی نیز می‌کرد و می‌فرمود همۀ اینها باید در خدمت اسلام بوده و جنبه‌ی آموزشی و اخلاقی داشته باشد.

 


[1]. ذاریات، 56. "و ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِیَعْبُدُونِ".

[2]. شیخ طوسی، محمد بن حسن‏، الامالی، ص 147، قم، دار الثقافة، چاپ اول، 1414ق. "یَا بُنَیَّ لِلْمُؤْمِنِ ثَلَاثُ سَاعَاتٍ سَاعَةٌ یُنَاجِی فِیهَا رَبَّهُ وَ سَاعَةٌ یُحَاسِبُ فِیهَا نَفْسَهُ وَ سَاعَةٌ یَخْلُو فِیهَا بَیْنَ نَفْسِهِ وَ لَذَّتِهَا فِیمَا یَحِلُّ وَ یُحْمَدُ وَ لَیْسَ لِلْمُؤْمِنِ بُدٌّ مِنْ أَنْ یَکُونَ شَاخِصاً فِی ثَلَاثٍ مَرَمَّةٍ لِمَعَاشٍ أَوْ خُطْوَةٍ لِمَعَادٍ أَوْ لَذَّةٍ فِی غَیْرِ مُحَرَّمٍ".

پاسخ تفصیلی

برای پاسخ به این پرسش ابتدا لازم است نظر شرع مقدس اسلام دربارۀ هدف خلقت انسان و استفاده از نعمت‌های طبیعی؛ مانند کوه، جنگل، تفریحات سالم، مزاح و .... بررسی شده و بعد نظریات امام خمینی(ره) هم در این موارد ذکر شود تا به خوبی روشن گردد که آنچه امام راحل فرموده، با آنچه اسلام بیان می‌کند یکی است و اختلافی بین آنها نیست. قرآن که منبع اصلی شرع مقدس اسلام است، دربارۀ خلقت می‌فرماید: "من جنّ و انس را نیافریدم جز براى این که عبادتم کنند (و از این راه تکامل یابند و به من نزدیک شوند)!.[1] بنابراین، اندکی تأمل در زمینه‌ی هدف خلقت نشان می‌دهد که هدف اصلی همان عبودیت(رسیدن انسان به مرتبۀ کمال) است. و مسائل دیگر؛ مانند علم و دانش و امتحان و آزمایش اهدافی هستند که در مسیر عبودیت قرار می‌گیرند و رحمت واسعه‌ی الهی نتیجۀ این عبودیت است.[2]

امام خمینی هم در سخنان خود فرمود هدف اسلام هدایت انسان است و خلق شده‌ایم تا سر از عالم خاک تا ملکوت داشته باشیم هدف تشکیل و بودن حکومتی است که در آن خدا عبادت شود.[3]

دربارۀ شوخی و مزاح در اسلام سفارشاتی شده است. مانند این‌که از امام صادق‌(ع) نقل شده است که هیچ مؤمنی نیست مگر این‌که در او "دعابه" باشد. راوی سؤال کرد دعابه چیست؟ فرمود: "مزاح".[4] در کتاب‌های روایی ما احادیث زیادی برای استحباب مزاح و شوخی وارد شده است.[5]

یونس شیبانی از امام صادق(ع) نقل کرده است که آن‌حضرت پرسید چگونه است شوخی و مزاح کردن شما با دیگران؟ گفتم اندک است. حضرت با لحنی عتاب‌آمیز فرمود: چرا با دیگران مزاح و شوخی ندارید، شوخی و مزاح بخشی از خوش رفتاری و حسن خلق است. و در ادامۀ این حدیث حضرت فرمود: پیامبر(ص) هم با افراد شوخی می‌کرد و می‌خواست که آنها را شاد کند.[6]

نمونه‌‌ایی که از مزاح‌ها و رفتارهای لطیفه‌آمیز حضرت رسول(ص) روایت شد، نشان می‌دهد که حضرت در عین حال که خوش‌اخلاق و گشاده‌رو و بذله‌گو بود، از مرز حق و سخن حق فراتر نمی‌رفت و شوخی‌های حضرت باطل و لغو و ناروا نبود. چنان‌که فرمود: "من مزاح می‌کنم ولی جز حق نمی‌گویم".[7] این سخن هم نشان دهندۀ مزاح در سیرۀ رسول خدا است، هم بیان حد و مرز آن.

اما آن‌جا که امام راحل فرمود: "اسلام شوخی ندارد..".[8] به معنای این نیست که در اسلام مزاح و شوخی راه ندارد، بلکه به معنای این است که احکام اسلام از روی لهو و لعب و هزل بیان نشود، به دلیل این‌که در ادامه می‌فرماید: "اسلام همه‌اش جدی است لغو و هزل ندارد. هم در امور مادی جدی است، هم در اموی معنوی. اسلام می‌خواهد مجاهد درست کند نه یک نفر عیاش که مشغول لغو و لهو باشد".[9] اما این به این معنا نیست که در مواقع استراحت (بعد از کار، تلاش، مطالعه و عبادت و...) کسی نباید شوخ و مزاح و تفریح داشته باشد. به همین دلیل جایی حضرت امام نفرمود که اسلام با مزاح و شوخی‌های سالم مخالف است. درباره‌ی تفریحات سالم و تشویق به آنها در اسلام دستوراتی وارد شده است.

حضرت علی(ع) به فرزندش می‌فرماید: "فرد با ایمان کسی است که این سه وقت را در زندگی خود قرار داده باشد، بخشی از آن‌را به معنویات بپردازد و با پروردگارش مناجات کند، قسمتی در فکر معاش و امورات دنیا می‌گذرد و قسمتی را به این تخصیص می‌دهد که از لذت‌های حلال و مشروع بهره‌مند شود".[10]

بر اسا آموزه‌های اسلامی، تفریح و سرگرمی باید سالم باشد و گرنه مشکلاتی را ایجاد خواهد کرد. چه بسیار تفریحات ناسالمی که روح و اعصاب انسان را چنان می‌کوبد که قدرت کار و فعالیت را تا مدتی از او می‌گیرد.

این نکته قابل توجه است که در اسلام تا آن‌جا به مسئلۀ تفریح سالم اهمیت داده شده است که گاهی مسابقاتی در حضور پیامبر(ص) انجام می‌شد و گاهی تحت داوری و نظارت حضرت بود.[11]

حضرت امام هم در سخنان خود و هم در رساله عملیه، مسافرت و سیر در روی زمین را یکی از تفریحات سالم بر شمرده و می‌فرماید: "اگر کسی به قصد تفریح و گردش مسافرت کند، حرام نیست و اشکالی ندارد. تفریح باید سالم باشد".[12] ایشان در ادامه می‌فرماید: "من نمی‌گویم تفریح نداشته باشید، من نمی‌گویم همیشه مشغول باشید، بلکه جوان باید اوقاتش را تنظیم کند".[13] درباره‌ی استفاده از تلویزیون و رادیو هم می‌فرماید: "تلویزیون از همۀ آلات تبلیغی حساس‌تر است. بنابراین باید آموزنده و اخلاقی باشد، باید در خدمت اسلام باشد. نه این‌که نباید از تلویزیون استفاده کرد".[14]

اسلام درباره‌ی شنا کردن در دریا نه تنها مخالفت نمی‌کند، که سفارشات زیادی می‌کند که به فرزندانتان شنا کردن و تیراندازی و اسب سواری آموزش و تعلیم دهید.[15] اما باید توجه داشته باشیم که این تفریحات سالم با مسائل غیر اخلاقی آلوده نشود؛ به همین جهت امام(ره) با کارهای کسانی که کنار دریا می‌آیند و با تفریحات ناسالم اسباب عیش و نوش و گناه را فراهم می‌کنند مخالفت کرده است.[16]

خلاصه این‌که در اسلام هیچ‌گونه تحجر و رهبانیتی وجود ندارد، و با شواهدی که از قرآن و روایات عرضه شد، به خوبی روشن می‌شود که اسلام دینی است که برای تمام مراحل زندگی انسان، حتی برای امور مادی دنیوی و چگونگی استفاده از نعمت‌های حلال دنیا و شوخی و تفریحات سالم نیز برنامه و دستور العمل‌های زیبایی دارد.

همچنین با بررسی دقیق در فرمایشات حضرت امام(ره) معلوم می‌شود که ایشان در هیچ جا مخالفتی با تفریح و شوخی و لذات حلال و استفاده صحیح از نعمت‌های الهی ندارد.[17]


[1]. ذاریات، 56.

[2]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 22، ص 386 – 387، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دهم، 1371ش؛ طباطبائی، سید محمد حسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 18، ص 388 – 389، لبنان، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏‏، چاپ دوم‏، 1390ق.

[3]. امام خمینی، جهاد اکبر، قسمت مقدمه.

[4]. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 2، ص 663، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.

[5]. شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج 12، ص 112، "باب استحباب المزاح و الضحک"، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، 1409ق.

[6]. همان، ص 114، حدیث 15794.

[7]. ابن أبی الحدید، عبد الحمید بن هبه الله، شرح نهج البلاغة، محقق، مصحح، ابراهیم، محمد ابوالفضل،‏ ج 6، ص 230، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، چاپ اول، 1404ق؛  فیض کاشانی، محمد محسن، الوافی، ج 6، 579 – 580، کتابخانه امام أمیر المؤمنین علی(ع)، اصفهان، چاپ اول، 1406ق.

[8]. امام خمینی، صحیفه نور، ج 9، ص 455.

[9]. همان.

[10]. سید رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، محقق، صبحی صالح، ص 545، قم، هجرت، چاپ اول، 1414ق.

[11]. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج 60، ص 14، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، 1403ق.

[12]. صحیفه نور، ج 1، ص 395؛ امام خمینی، رساله عملی، مسئله 1300.

[13]. صحبفه نور، ج 3، ص 218.

[14]. همان، ج 8، ص 496.

[15]. کوفی، محمد بن محمد اشعث، الجعفریات (الأشعثیات)، ص 98، تهران، مکتبة نینوی الحدیثة، چاپ اول، بی‌تا.

[16]. صحیفه نور، ج 15، ص 178.

[17]. برای آشنایی بیشتر با نظریات امام خمینی(ره) لازم است، به پایگاه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره) و یا متن کتاب صحیفه نور که در آدرس زیر موجود است مراجعه کرد.

http://www.imam-khomeini.org/farsi/main/main.htm

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    699067 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    480637 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    478910 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    442107 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    400989 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    400569 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    360124 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    356735 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    348784 Practical
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • آیا از آیات قرآن می‌توان امامت علی(ع) را اثبات کرد؟
    313334 امام علی ع
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل‌سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در کتب خودشان نقل شده، می‌باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت‌جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی حقیقت نبندد.در قرآن ...