جستجوی پیشرفته
بازدید
23570
آخرین بروزرسانی: 1399/06/16
خلاصه پرسش
فرق اعمال خیر، حسنه و صالح چیست؟
پرسش
فرق بین اعمال «خیر»، «حسنه» و «صالح» را لطفاً به طور مبسوط بیان نمایید.
پاسخ اجمالی

واژه‌های خیر، حسنه و صالح هرچند از نظر ریشه‌ی لغوی معانی متفاوتی دارند، ولی از نظر مصادیق و موارد استعمال با هم تفاوتی ندارند.

پاسخ تفصیلی
  1. واژه «خیر» از ریشه لغوی «خ ی ر» به معنای آنچه که در او نفع، خوبی و صلاح است، می‌باشد و دارای مصادیق متعددی است؛ مانند مال، علم نافع و ...[1] و گفته‌اند خیر، مقابل شر است، و در او نوعی تفضیل و برتری دادن، نیز وجود دارد.[2]
  2. واژه «حسنه» از ریشه‌ی لغوی «ح س ن» به این معنا است که چیزی به گونه‌ای باشد که نفس و طبع انسان آن‌را بپذیرد[3] و حسنه به معنای جمال و زیبایی می‌آید. گفته‌اند حسن مقابل زشت و حسنه مقابل سیئه است.[4]
  3. واژه «صالح» از ریشه‌ی «ص ل ح» به معنای درست و صحیح است و در مقابل فساد می‌آید.[5]

آنچه در مورد این واژه‌ها باید گفت؛ این است که این سه واژه از نظر موارد استعمال تفاوتی با هم ندارند و بر حسب موارد می‌توان هر یک را به جای دیگری معنا کرد، چنان‌که در لغت‌نامه‌ها گاهی یکی از آنها در توضیح دیگری آورده می‌شود، مثلاً در توضیح معنای اصلاح گفته‌اند: هرگاه نسبت به حیوانی خوبی(حسن) کردی، می‌گویی او را اصلاح و درست نمودم.[6]

و به همین جهت مفسران و لغت‌شناسان به حسب قرائن موجود در کلام، مصادیق و معانی متعددی را برای آنها بیان می‌نمایند.

مثلاً؛ «صالح» را به: صحیح و سالم از نظر جسمی و بدنی،[7] توبه کننده،[8] کسی که واجبات الهی و حقوق مردم را ادا می‌کند[9] معنا می‌نمایند. (یعنی مصداق آن‌را بیان می‌کنند).

و یا «حسنه»؛ را به: صدق،[10] گسترش روزی،[11] رضایت و خشنودی خداوند،[12] غنیمت،[13] نعمت،[14] محبت اهل‌بیت(ع)،[15]و نماز،[16] معنا نمودند؛ یعنی بر حسب قرائنی مصادیق مختلف آن‌را بیان می‌کنند.

و نیز واژه «خیر» را به صله رحم[17]، اعمال صالحه[18]، مال[19]، معنا می نمایند.

به هر حال اعمال خیر، حسنه و صالح با هم تفاوت ماهوی ندارند، بلکه یک عمل از آن جهت که برتری دارد خیر است، و از آن جهت که زیبا و نیکو است حسنه می‌باشد، و از آن جهت که صحیح و درست است به او عمل صالح می‌گویند.

گفتنی است بعضی از مفسران در بیان مقصود از عمل صالح می‌گویند: ظاهرا عمل صالح اعمالى است که روى میزان عقل و منطق و قانون شرع نیکو نماید و از شائبه ریا و عجب و پیروى هوا و هوس و از هر گونه نقصی خالى و نزد عقلا پسندیده و لایق مقام عبودیت و پیشگاه حضرت احدیت باشد.[20]


[1]. عبدالمنعم، محمود عبدالرحمن‏، معجم المصطلحات و الالفاظ الفقهیة، ج ‏2، ص 66، قاهره، دار الفضیلة، چاپ اول، 1419ق. «الخیر: ما فیه نفع و صلاح، و هو ضد الشر، فالمال خیر، و الخیل خیر، و العلم النافع خیر، و فی التنزیل العزیز: «بِیَدِکَ الْخَیْرُ إِنَّکَ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدیرٌ». [سورة آل عمران، الآیة 26]. و قوله تعالى: «فَقالَ إِنِّی أَحْبَبْتُ حُبَّ الْخَیْرِ عَنْ ذِکْرِ رَبِّی».[سورة ص، الآیة 32]. قیل: الخیر هنا: الخیل لأنها أداة نفع. و قیل: هو المال و متاع الدنیا. و قوله تعالى:«فَمَنْ تَطَوَّعَ خَیْراً فَهُوَ خَیْرٌ لَهُ». [سورة البقرة، الآیة 184] أی: من زاد على مقدار الفدیة تطوعا، فهو خیر له عند اللّه».

[2]. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج 4، ص 264، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، 1414ق.

[3]. معجم المصطلحات و الالفاظ الفقهیة، ج ‏1، ص 570. «الحسن فی اللغة: هو کون الشی‏ء على وجه تقبله النفس و یمیل إلیه الطبع من حیث الاستمتاع به».

[4]. فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، محقق، مصحح، مخزومی، مهدی، سامرائی، ابراهیم، ج 3، ص 53،  قم، هجرت، چاپ دوم، 1410ق؛ لسان العرب، ج 13، ص 114. «حسن: الحُسْنُ: ضدُّ القُبْح و نقیضه. و الحَسَنةُ: ضدُّ السیِّئة».

[5]. کتاب العین، ج 3، ص 117؛ لسان العرب، ج 2، ص 516.

[6]. ازهری، محمد بن احمد، تهذیب اللغة، ج 4، ص 142، بیروت، دار احیاء التراث العربی‏، چاپ اول، 1421ق. «تقول اصلحت الدابة اذا احسنت الیها».

[7].  لسان العرب، ج 2، ص 516.

[8]. همان.

[9]. همان.

[10]. ‏طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، تحقیق، حسینی‏، سید احمد، ج 6، ص 233، تهران، کتابفروشی مرتضوی، چاپ سوم، 1375ش.

[11]. همان.

[12]. همان.

[13]. همان.

[14]. همان.

[15]. همان؛ کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 1، ص 185، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق. «الْحَسَنَةُ مَعْرِفَةُ الْوَلَایَةِ وَ حُبُّنَا أَهْلَ الْبَیْت»‏.

[16]. همان.

[17]. همان، ج 3، ص 294.

[18]. همان.

[19]. همان.

[20]. بانوی اصفهانی، سیده نصرت امین، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، ج 15، ص 273، تهران، نهضت زنان مسلمان، 1361ش.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    758463 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    738005 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    652285 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    647224 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    641913 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    581964 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    577252 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    560281 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    560164 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    551918 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...