جستجوی پیشرفته
بازدید
9781
آخرین بروزرسانی: 1394/05/04
خلاصه پرسش
«کفایة الاثر» چگونه کتابی است؟ و چرا روایات «ابوالمفضل شیبانی» که متهم به دروغ‌گویی است، در آن نقل شده است؟
پرسش
چرا صاحب کتاب «کفایة الأثر فی النصّ على الأئمة الإثنی عشر» بسیاری از روایات این کتاب را مستقیماً از دروغ‌گوئی مثل «ابی مفضل شیبانی» نقل کرده است؟
پاسخ اجمالی
«کفایة الأثر»، نوشته «ابو القاسم، على بن محمد بن على خزاز قمى رازى»، از چهره‌هاى دانشمند و راویان مشهور و مورد اطمینان شیعه در نیمه دوم قرن چهارم است.
نجاشی درباره او می‌گوید: «او ثقه و مورد اعتماد و فقیه و دارای وجاهت و شأن در بین اصحاب امامیه است».[1]
شیخ طوسی نیز درباره او گفته است: «او عالم متکلم و جلیل القدری است که کتاب‌هایی در علم کلام دارد».[2]
کتاب کفایة الأثر، به زبان عربى و در موضوع امامت است. مؤلف، در مقدمه کتاب، انگیزه خود را از نگارش کتاب، این‌گونه بیان می‌کند: «آنچه موجب گشت تا تصمیم به نگارش این کتاب و جمع‌آورى روایاتى از صحابه و عترت پاک رسول خدا(ص) درباره امامت ائمه(ع) بگیرم، این بود که جمعى از ضعفاى شیعه را دیدم که تحت تأثیر تبلیغات مخالفین اهل بیت قرار گرفته‌ و می‌گویند ما روایتى بر امامت ائمه(ع) از طریق صحابه پیامبر(ص) و عترت آن‌حضرت، نداریم؛ لذا بر آن شدم تا با نگارش این کتاب و جمع‌آورى تمام روایاتى که در این‌باره به دست من رسیده، دسیسه مخالفان را نقش بر آب سازم و تمام شبهات را در این‌باره پاسخ‌گو باشم».[3]
مؤلف کتاب کفایة الأثر، از افراد متعددی روایت نقل کرده است؛ مانند: «محمد بن عبدالله بن مطلب شیبانی» مشهور به «ابوالمفضل شیبانی».
دیدگاه‌ها درباره ابوالمفضل شیبانی
نجاشی در موارد متعددی از وی یاد می‌کند و می‌گوید: «وی عمرش را در راه طلب حدیث گذاشت و در ابتدای امر، ثابت قدم بود ولی بعد، از این ثبات قدم خارج شد؛ لذا عده زیادی از اصحاب او را قبول نداشته و مورد طعن قرار می‌دهند ... من این شیخ را دیده و از او بسیار نقل کرده‌ام، اما بعد از مدتی به نقل مستقیم از او خاتمه داده و با واسطه از وی نقل کردم».[4]
اما نجاشی در ترجمه «علی بن حسین بن علی مسعودی» که گویا نگارش این ترجمه بعد از وفات ابوالمفضل شیبانی بوده است؛ برای ابوالمفضل شیبانی طلب رحمت می‌کند و می‌گوید: «زعم أبو المفضل الشیبانی رحمه الله أنه لقیه و استجازه‏...»،[5] چنین تعابیری معمولاً نشان دهنده امامی بودن شخص است و با توجه به مطلبی که درباره شیبانی گفته شده و او را خارج از ثبات قدم دانسته، توجه به این مطلب نجاشی مهم است و شاید نشان می‌دهد در نظر او؛ ابوالمفضل شیبانی جزو اصحاب امامیه بوده و بر همین حالت از دنیا رفته است.
شیخ طوسی نیز تضعیف او را تنها به برخی از اصحاب نسبت می‌دهد و می‌گوید: «ابوالمفضل شیبانی؛ کثیر الروایه است که برخی او را تضعیف کرده‌اند».[6] تنها شخصی که در میان علمای رجالی او را به شدت تضعیف کرده و وضاع (وضع و جعل کننده) دانسته است ابن غضائری است: «ابوالمفضل، وضاع و دارای روایات ناشناخته بسیاری است، من کتاب‌های او را دیدم که در آن اسانید بدون متون و متون بدون اسانید است و به نظر من، آنچه منفرداً نقل کرده است را باید ترک کرد».[7]
اگرچه ابن غضائری در این کتابش که به دست ما رسیده؛ مشهور به تضعیف و قدح اصحاب است، ولی اگر در همین کلام ابن غضائری دقت شود، دانسته می‌شود که او نیز روایات منفرد ابوالمفضل را مطرود دانسته، نه آن دسته از روایاتی که قرینه بر صحت دارد و یا شیبانی در نقل آن منفرد نیست.
نتیجه:
1. با بررسی روایات «کفایة الأثر» می‌بینیم که حدود سی روایت وجود دارد که ابوالمفضل شیبانی در سلسله سند آن قرار گرفته است و در برخی از آنها هم، شیبانی از کلینی روایت نقل کرده است، بنابراین، عبارت «روایات بسیاری» که در پرسش ادعا شده؛  صحیح نیست.
2. چه بسا با توجه به شخصیت و خُبره بودن صاحب کفایة الأثر؛ روایاتی را از ابوالمفضل نقل کرده باشد که قرینه‌ای بر صحت آن داشته است.
3. احتمال دارد روایاتی که خزاز رازی از شیبانی نقل کرده است مربوط به دوره استقامت شیبانی باشد.
4. با توجه به این‌که نگارنده کتاب نیز؛ مانند نجاشی در موارد متعددی برای شیبانی طلب مغفرت و رضوان الهی کرده است؛[8] شاید بتوان به این نتیجه رسید که از نظر او نیز، شیبانی مشکل عقیدتی ندارد و می‌توان به روایات او اعتماد کرد.
 

[1]. نجاشی، احمد بن علی، فهرست أسماء مصنفی الشیعة(رجال نجاشی)، ص 268، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ ششم، 1365ش.
[2]. شیخ طوسی، الفهرست، محقق: آل بحر العلوم، سید محمد صادق، ص 290، نجف، المکتبة المرتضویه، چاپ اول، بی‌تا.
[3]. خزاز رازی، علی بن محمد، کفایة الاثر فی النص علی الائمه الاثتنی عشر، ص 7، قم، نشر بیدار، 1401ق.
[4]. رجال نجاشی، ص 396.
[5]. همان، ص 254.
[6]. شیخ طوسی، محمد بن حسن، الابواب(رجال طوسی)، محقق، مصحح، قیومی اصفهانی، جواد، ص 447، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ سوم، 1427ق.
[7]. غضائری، احمد بن حسین، کتاب الضعفاء، ج 1، ص 98، قم، مؤسسه اسماعیلیان، 1364ق.
[8]. ر.ک: کفایة الأثر، ص 23 و 35 و 175.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • اجرای قصاص در افغانستان چگونه انجام می شود؟
    15803 Laws and Jurisprudence 1387/04/09
    افغانستان کشوری اسلامی است، قصاص به عنوان یکی از مجازات های اسلامی مورد توجه بوده و با شرایط و معیارهای موجود در فقه حنفی اجرا می شود.براساس قوانین این کشور، تمام احکام قطعی دادگاها لازم الاجرا است؛ مگر احکام مربوط به ...
  • ارتباط میان روح و بدن چگونه است؟
    71134 Islamic Philosophy 1387/11/05
    در مورد رابطه روح و بدن باید گفت بدن مرتبه ای از مراتب نفس و روح است و به همین دلیل در حقیقت، بدن در نفس و روح است نه این که روح در بدن موجود باشد؛ زیرا براساس حکمت متعالیه نفس به دلیل جامعیت و قوت وجودی دارای مراتبی ...
  • حقیقت گناه چیست؟ و چه اثرى بر روح و روان انسان دارد؟
    58760 گناه 1386/03/23
    پرسش مطرح شده در چهار بخش قابل بررسی است:حقیقت گناه: گناه که در عربى به آن «اثم» و «عصیان» گفته مى‏شود، به معناى سرپیچى از امر مولا و خطا و لغزش است. انسان گناه کار به جاى اطاعت از عقل، از شهوت و غضب پیروی مى‏کند، ...
  • پیشینه نگارش مقتل‌نویسی شهدای کربلا از چه زمانی آغاز شد؟
    8103 تاریخ 1392/11/20
    تک‌نگاری حادثه‌ها، یک گونه از نوشته‌های تاریخی است که مسلمانان در قرون نخستین برای ثبت وقایع مهم از آن بهره جسته‌اند. چنین نوشته‌هایی اغلب پیرامون روزهای پُر حادثه‌ای است که سرنوشت تاریخی مسلمانان را دچار تحوّل می‌کند.[1] یکی از تلاش‌های جدّی مورّخان در تدوین ...
  • آیا رفتاری که قبعثری در مقابل تهدید حجاج بن یوسف انجام داد، می‌تواند الگویی باشد که سخن دیگران را حمل بر صحّت کنیم؟
    4541 تاريخ بزرگان 1397/08/01
    ابتدا باید گفت؛ «حمل به صحّت» و «بازی با کلمات برای نجات خود» دو موضوع جدا از هم می‌باشند و آنچه در داستان قبعثری آمده از نوع دوم است. با ذکر این نکته به گزارش این داستان می‌پردازیم. حجّاج بن یوسف ثقفی[1] قبعثری و ...
  • ازدواج شغار، از دیدگاه اسلام چه حکمی دارد؟
    15099 ازدواج 1392/04/13
    در عصر جاهلیت به واسطۀ این که حرمتى براى زن قائل نبودند مهریه را که حق مسلّم زن بود اولیاى او مى‌گرفتند و حتى در پاره‌اى از موارد مهریۀ یک زن را ازدواج زن دیگرى قرار مى‌دادند - مثلاً برادرى خواهر خود را به ازدواج شخصى در ...
  • از چه راه‌هایی چشم‌زخم دفع می‌شود؟
    151954 تفسیر 1386/08/13
    چشم‌زخم از تأثیرات نفسانی است که دلیلی بر نفی آن وجود ندارد، بلکه حوادث بسیاری دیده شده است که با چشم‌زدن منطبق است.شیخ عباس قمی(ره) در تعویذات چشم‌زخم، خواندن آیه‌ی 51 سوره‌ی مبارکه‌ی قلم را سفارش کرده است. این آیه با توجه به شأن نزول آن ...
  • تفسیر «منهج الصادقین» ملا فتح الله کاشانی دارای چه امتیازاتی هست؟
    16320 علوم قرآنی 1392/05/14
    تفسیر «منهج الصادقین فی تفسیر القرآن المبین و إلزام المخالفین‏»[1] نوشته ملا فتح اللّه کاشانى از علمای شیعه بوده که در قرن دهم (متوفی 988 یا 997 یا هـ.ق) می‌زیست.[2] این تفسیر، از تفاسیر ارزشمند شیعى است که به ...
  • بهترین راه شناخت و پی‌بردن به اوصاف خدای کریم کدام است؟
    24395 صفات الهی 1391/09/22
    اوصاف خداوند را از سه راه می‌توان شناخت: 1. عقل: راه اول راه عقلی است؛ چنان‌که در کتاب‌های کلامی و فلسفی از این‌راه استفاده می‌کنند. برای اطلاع بیشتر رجوع شود به کتاب‌هایی؛ مانند شرح تجرید الاعتقاد خواجه نصیر طوسی، بدایة الحکمه و نهایة الحکمه علامه ...
  • آیا اسلام زندگی در شهرهای بزرگ را بهتر از سکونت در روستاها و شهرهای کوچک می‌داند؟!
    28405 حدیث 1393/09/08
    در متون حدیثی، روایاتی از پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) وجود دارد که در آنها توصیه شده است در شهرها، بویژه شهرهای بزرگ زندگی کنید و از روستاها گریزان باشید؛ مانند: 1. «أَوْصَى النَّبِیُّ (ص) لِعَلِیٍّ (ع) یَا عَلِیُّ لَا تَسْکُنِ الرُّسْتَاقَ فَإِنَّ شُیُوخَهُمْ جَهَلَةٌ وَ شَبَابَهُمْ عَرَمَةٌ ...

پربازدیدترین ها