جستجوی پیشرفته
بازدید
16600
آخرین بروزرسانی: 1397/08/13
خلاصه پرسش
چرا کشورهای اسلامی همواره در مقایسه با کشورهای غیر مسلمان دچار رکود و عقب ماندگی هستند؟
پرسش
باسلام؛ لطف کنید بفرمایید چه جوابی می‌توان به چنین پرسش‌هایی داد؟ ﭘﻨﺠﺎﻩ ﻭ ﺳﻪ ﮐﺸﻮﺭ ﺩﺭ ﺩﻧﯿﺎ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎﯼ ﺍﺳﻼﻣﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺩﺍﺭﺍﯼ ﺣﺎﮐﻤﺎﻧﯽ ﻣﺴﻠﻤﺎﻥ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻗﻮﺍﻧﯿﻦ ﺍﺳﻼﻣﯽ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺁﻧﻬﺎ ﭘﯿﺎﺩﻩ می‌شود. ﺟﺎﻟﺐ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮﺩﻡ ﺍﯾﻦ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎ ﺍﺯ ﻫﺮ ﻧﮋﺍﺩ، ﻓﺮﻫﻨﮓ، ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﺟﻐﺮﺍﻓﯿﺎیی ﻭ ﺯﺑﺎﻥ که باشند، ﺗﻨﻬﺎ ﺩﺭ ﺍﺳﻼﻡ، ﻓﻘﺮ ﻭ ﻋﻘﺐ ﻣﺎﻧﺪﮔﯽ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺍﺷﺘﺮﺍﮎ ﺩﺍﺭﻧﺪ. ﺣﺎﻝ ﺑﻪ ﺍﯾﻦ آﻣﺎﺭﻫﺎ ﺩﻗﺖ ﮐﻨﯿﺪ: – ﻓﻘﯿﺮﺗﺮﯾﻦ ﻭ ﻋﻘﺐ ﺍﻓﺘﺎﺩﻩ‌ﺗﺮﯾﻦ ﮐﺸﻮﺭ ﺍﺭﻭﭘﺎ، ﮐﺸﻮﺭ ﺍﺳﻼﻣﯽ ﺁﻟﺒﺎﻧﯽ ﺍﺳﺖ! – بیشتر ﮐﺸﻮﺭﻫﺎﯼ ﺧﺎﻭﺭ ﻣﯿﺎﻧﻪ ﺑﺎ ﺁﻧ‌ﮑﻪ ﺩﺍﺭﺍﯼ ﺛﺮﻭت‌های ﻫﻨﮕﻔﺖ ﻭ ﺑﺎﺩﺁﻭﺭﺩﻩ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﺟﺰﺀ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎﯼ ﻣﺼﺮﻓﯽ، ﻋﻘﺐ‌ﻣﺎﻧﺪﻩ ﻭ ﺟﻬﺎﻥ ﺳﻮﻣﯽ ﻣﺤﺴﻮﺏ ﻣﯽ‌ﺷﻮﻧﺪ! – ﮐﺸﻮﺭﻫﺎﯼ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻭ ﻣﺼﺮ ﺩﺭ ﺣﺎﻟﯽ ﺟﺰﺀ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎﯼ ﻋﻘﺐ‌ﻣﺎﻧﺪﻩ ﻭ ﺟﻬﺎﻥ ﺳﻮﻣﯽ ﺣﺴﺎﺏ ﻣﯿ‌ﺸﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ ﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﺍﺳﺘﯿﻼﯼ ﺍﺳﻼﻡ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ ﺩﺍﺭﺍﯼ ﺑﺰﺭﮔ‌ﺘﺮﯾﻦ ﺗﻤﺪن‌های ﺗﺎﺭﯾﺦ ﺑﻮﺩﻩ‌ﺍﻧﺪ. و... سؤال این است که ﺍﺳﻼﻡ ﺑﺮﺍﯼ ﺍﯾﻦ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎ ﭼﻪ ﺍﺭﻣﻐﺎﻧﯽ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺍﺳﺖ؟
پاسخ اجمالی
در ارتباط با پاسخ این پرسش، باید به جوانب و حواشی گوناگونی توجه کرد، از جمله:
1. این‌گونه نیست که جوامع اسلامی در هیچ دوره‌ای از تمدن برتر برخوردار نبوده باشند، بلکه به اعتراف محققان در دوره‌ای که اروپا و غرب دچار رکود و عقب‌ماندگی بود، اسلام طی سالیان متمادی دارای تمدن درخشانی بوده است. در خصوص تاریخ تمدن اسلام و دستاوردهایی که مسلمانان در طول قرون متمادی کسب نموده‌اند، کتاب‌های متعددی از سوی مستشرقان و نیز مسلمانان نگاشته شده است که اصل ادعای مذکور را اثبات و آنچه در این سؤال مطرح شده را مخدوش می سازد.[1]
2. نکته مهمی که باید مورد توجه قرار گیرد، ملاک و معیار سنجش پیشرفت و عقب ماندگی در ملل مختلف است. آنچه امروزه به عنوان معیار پیشرفت یک کشور قرار می‌گیرد، اموری؛ نظیر میزان توسعه در بهره‌برداری از منابع طبیعی و تولیدات ملّی، میزان احداث سدّها و راه‌های ساخته شده، تعداد افراد تحت پوشش بیمه، تعداد افراد شاغل و... است؛ در حالی‌که مصالح و مفاسد واقعی جوامع منحصر در این موارد نبوده و اینها صرفاً سطح رفاه اقتصادی جوامع را مدّ نظر قرار می‌دهد. به عبارت دیگر، ملاک متمدّن بودن در نظر بسیاری از جوامع، به صورت ناصحیح عنوان و تعقیب گردیده است؛ چنان‌که در زمینه‌هایی؛ مانند حقوق بشر، اعطای جایز صلح نوبل و ... نیز معیارهای صحیحی وجود ندارد؛ از این‌رو ممکن است کشوری پیشرفته‌ترین ملت شناخته شود و در عین حال، بیشترین افراد مجرم و جنایت‌کار را در خود بپرورد و از آن مهم‌تر، در رویکردی غیر انسانی، بیشترین آسیب اقتصادی یا اجتماعی را بر ملل دیگر جهان، وارد سازد.
البته آنچه گفته شد، توجیه‌گر عقب‌افتادگی بسیاری از جوامع اسلامی در دوره کنونی نیست، بلکه منظور این است که سنجه‌های ناصواب و سنجش‌های ناصحیح، می‌تواند مانع از یافتن برخی واقعیت‌ها  باشد.
به همین جهت، با صرف اغراق و بزرگ‌نمایی در برخی آمار‌ها نمی‌توان صحت و سقم یک آیین یا مکتب را محل تردید قرار داد، بلکه در این زمینه لازم است سایر شرایط و موانع در راه تحقق آرمان‌های یک مکتب نیز لحاظ شود. اگر امروزه مسلمانان به دور از فرهنگ و تمدن اسلامی، دچار ضعف‌ها و کاستی‌هایی گشته‌اند، دارای عوامل و ریشه‌های بیرونی و درونی فراوانی است که تبیین آن به مجالی مناسب نیاز دارد.
مؤید این برداشت نیز روی آوردن هزاران نفر از شهروندان کشورهای غیر مسلمان با اقتصاد برتر به دین مبین اسلام است. شاید بتوان عامل اصلی در گرایش روز افزون مردم کشورهای متمدن به اسلام را درک درست واقعیت‌های جوامع غربی و نیز سنجش عقلانی مکاتب و آئین‌ها -به دور از غرض‌ورزی- دانست که سبب می‌شود حقیقت دستاورد جوامع غربی را با آرمان‌های مکاتب مطرح جهان بسنجند و راه صحیح را اختیار نمایند.
3. نکته پایانی آن‌که اگر پیشرفت و عقب‌ماندگی را بخواهیم تنها با معیارهای مادی ارزیابی کنیم، امروزه نیز بسیاری از کشورهای اسلامی، در رتبه‌های بالاتری از بسیاری کشورهای غیر مسلمان قرار دارند. به عنوان نمونه، در سال 2016، تولید ناخالص ملی کشور امارات عربی متحده با اکثریت ساکنان مسلمان حدود دو برابر کشور غیر اسلامی ویتنام بوده که وسعت و جمعیتش ده برابر کشور اول است!
اقتصاد کشور پهناور و پرجمعیت اتیوپی با اکثریت ساکنان مسیحی، یک هفتم اقتصاد کشور مسلمان ایران است!
البته ما این برتری‌ها را به عنوان دلیلی بر برتری اسلام مطرح نمی‌کنیم، چون بر اساس آموزه‌های اسلامی، اوّلاً: هر فرد و گروه – چه مسلمان و چه غیر مسلمان – با تلاش و تفکر خود می‌توانند به برتری اقتصادی دست یابند. و ثانیاً: تنها آن دسته از برتری‌های اقتصادی مورد پذیرش است که از راه حلال به دست آید.
این نمونه‌ها هم تنها برای آن مطرح شد که مشخص شود که مسلمان بودن را نمی‌توان عاملی برای انحطاط اقتصادی مطرح کرد، بلکه سخن آن است که پیشرفت اقتصادی ناشی از عوامل فراوانی است که جوامع مختلف – با هر دین و مکتبی - با رعایت آنها می‌توانند بدان دست یابند. علاوه بر آن‌که تلاش برای تبدیل شدن به یک اقتصاد برتر با هر قیمت – حتی با نابودی و استثمار دیگر جوامع – از لحاظ اسلام مورد پذیرش نیست.
 

[1]. برای نمونه ر. ک: لوبون، گوستاو، تمدن اسلام و عرب، ترجمه، فخرداعی گیلانی، تهران، چاپخانه علمی، چاپ سوم، 1318ش.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    758463 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    738005 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    652285 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    647224 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    641913 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    581964 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    577252 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    560281 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    560164 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    551918 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...