جستجوی پیشرفته
بازدید
18619
آخرین بروزرسانی: 1394/09/22
خلاصه پرسش
خداوند در قرآن طعام اهل کتاب را حلال دانسته، پس چرا شیعیان ذبیحه آنان را پاک نمی‌دانند؟
پرسش
پیامبر(ص) فرمود: «اگر حدیثى براى شما نقل شد، آن‌را بر کتاب خدا عرضه کنید، چنانچه با آن موافق بود، آن‌را قبول کنید، و گرنه آن‌را رد کنید». سوره مائده، آخرین سوره نازل شده و در آن آیه منسوخى وجود ندارد. احمد بن‌ حنبل در مسند، ابوعبید در فضائل، نحاس در ناسخ، نسائى، ابن‌منذر، حاکم و ابن‌مردویه در کتبشان و بیهقى در سنن خویش از جبیر بن نفیر نقل کرده‌اند: «حج به‌جاى آوردم، آن‌گاه بر عایشه وارد شدم. به من گفت: اى جبیر، مائده می‌خوانى؟ گفتم: بله، گفت: مائده آخرین سوره‌اى است که نازل شده است. بنابراین آنچه را که در این سوره حلال یافتید، حلال است و آنچه را در آن حرام یافتید، حرام بدانید». سؤال این است که در سوره مائده آمده: خوراک اهل کتاب بر شما حلال شد.
پاسخ اجمالی
خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «طعام کسانى که اهل کتاب هستند بر شما حلال است». با توجه به این سخن صریح قرآن، حال اگر حیوان حلال گوشتی به وسیله پیروان دین یهود و مسیح، ذبح شود- با توجه به این‌که برخی از شرایط ذبح اسلامی را ندارد - ‌آیا این گوشت حلال است و جزو طعام حلال شمرده می‌شود؟!
عموم اهل سنت بر حلیت ذبیحه اهل کتاب نظر داده‌اند و طعام در این آیه را به معنای ذبیحه نیز می‌گیرند. تعداد اندکی از شیعیان نیز بر این قول بوده و به روایاتی از منابع شیعه استناد کرده‌اند. اما در مقابل؛ عموم مفسران و فقیهان شیعه؛ طعام در آیه را به معنای غیر ذبیحه معنا کرده‌اند که در پاسخ تفصیلی به دلایل آنان خواهیم پرداخت.
 
پاسخ تفصیلی
مسئله تغذیه حلال، از جمله مسائلی است که در قرآن کریم روی آن فراوان تأکید شده است. در یکی از آیات سوره مائده در مورد طعام اهل کتاب برای مسمانان، چنین آمده است: «الْیَوْمَ أُحِلَّ لَکُمُ الطَّیِّبَاتُ وَ طَعَامُ الَّذِینَ أُوتُواْ الْکِتَابَ حِلٌّ لَّکمُ‏ْ وَ طَعَامُکُمْ حِلٌّ لهَّم»؛[1] اکنون چیزهاى پاکیزه بر شما حلال شد، غذای اهل کتاب بر شما حلال بوده، طعام شما نیز بر آنها حلال است ...».
در مورد این قسمت از آیه بحث‌های فراوانی شکل گرفته است. از جمله آن‌که اگر حیوان حلال گوشتی به وسیله اهل کتاب ذبح شود،‌ آیا گوشت آن برای مسلمانان حلال و قابل استفاده است، یا خیر؟
نظر فقها و مفسران را می‌توان در دو بخش بررسی کرد.
طعام شامل ذبایح می‌شود
بیشتر مفسران اهل سنت، معتقدند «طعام» در این آیه، شامل حیوان ذبح شده توسط اهل کتاب نیز می‌شود و چنین حیوانی پاک و حلال است.[2]
این گروه معتقدند غیر از ذبیحه،‌ دیگر غذاها بنابر اصل حلیت،‌ پاک بوده و لزومی ندارد آیه در مورد آن سخن بگوید، بلکه تنها ذبیحه مورد شک و تردید است که آیه، حلیت آن‌را اعلام می‌کند.[3]
اهل سنت در تأیید این نظریه، برخی روایات[4] و نقل‌های تاریخی[5] را نیز به عنوان شاهد آورده‌اند.
برخی مفسران شیعه[6] این نظریه را پذیرفته و فقهایی؛ مانند شیخ صدوق[7] و شهید ثانی،[8] نیز معتقدند در صورتی که اهل کتاب، نام خداوند را در زمان ذبح بر زبان آورند،‌ گوشت ذبیحه حلال خواهد بود.
روایاتی از منابع شیعی نیز این نظر را تأیید می‌کنند:
ابوبصیر نقل می‌کند: از امام صادق(ع) در مورد ذبیحه یهودی پرسیدم؟ ایشان فرمودند: «حلال است».[9]
از حضرتشان در مورد ذبیحه یهودی، مسیحی و زرتشتی پرسیده شد. ایشان فرمودند: اگر دیدی که نام خداوند را در زمان ذبح،‌ بر زبان آورد و یا شخصی بر این مطلب شهادت داد؛‌ آن گوشت حلال و قابل خوردن است، اما اگر خودت نشنیدی و کسی شهادت نداد،‌ از آن ذبیحه نخور![10]
روایات دیگری نیز در همین زمینه نقل شده است[11] که مخالفان این نظریه، آنها را بر اضطرار و یا تقیه حمل کرده‌اند.[12]
البته - حتی اگر ذبیحه اهل کتاب را حلال بدانیم - باید دانست که شرط نام‌بردن خدا هنگام ذبح، شرطی ضروری در حلیت است و در قرآن صریحاً بدان اشاره شده است:
«اگر به آیات خدا ایمان دارید از ذبحى که نام خدا بر آن یاد شده است بخورید».[13]
«از گوشت حیواناتی بخورید که سگان شکارى برایتان آورده و نام خدا را بر آن برده باشید».[14]
طعام؛ شامل ذبیحه نمی‌شود
بسیاری از اندیشمندان شیعی[15] معتقدند که طعام در این آیه به دلایلی شامل ذبیحه اهل کتاب نمی‌شود:
1. در لغت، هر چند «طعام» معنای عام داشته و شامل هر نوع خوردنی می‌شود،[16] ولی اهل لغت به این نکته نیز توجه داده‌اند که بهترین معنای «طعام» در کلام عرب؛ گندم و هر آنچه از زمین می‌روید، می‌باشد؛[17] مانند این‌که «اهل حجاز هنگامی که لفظ طعام را به کار می‌برند؛ مقصودشان گندم است».[18] در برخی آیات قرآن نیز مراد از طعام، غذای غیر گوشتی است: «وَ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى‏ حُبِّهِ مِسْکیناً وَ یَتیماً وَ أَسیرا؛ و غذاى خود را با این‌که به آن علاقه و نیاز دارند، به مسکین و یتیم و اسیر مى‏دهند».[19]
2. روایاتی نیز طعام موجود در آیه را به غذاهای غیرگوشتی تفسیر می‌کنند: از امام باقر(ع) در مورد آیه «طَعامُ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ حِلٌّ لَکُمْ‏» پرسیدند. ایشان فرمودند: منظور از طعام، حبوبات و سبزیجات هستند».[20]
شخصی از امام صادق(ع) پرسید: گله گوسفند را به دست چوپانی یهودى و یا مسیحی مى‌دهند تا به چراگاه ببرد، و گاه یکى از گوسفندها دچار حادثه شده و چوپان سر او را مى‌برد، آیا گوشت چنین گوسفندی را مى‌توان خورد؟ امام  فرمود: نه بهاى آن‌را داخل اموالت کن، و نه از گوشت آن بخور، براى این‌که تنها سبب حلیت گوشت حیوانات، بردن نام خدا است، که در این‌باره جز به مؤمنان نمی‌توان اعتماد کرد. آن شخص گفت: خداوند در قرآن فرمود: «طَعامُ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ حِلٌّ لَکُمْ». امام فرمود: پدرم همواره مى‌فرمود: منظور از طعام اهل کتاب، حبوبات و امثال آن است.[21] روایات دیگری نیز در همین زمینه نقل شده است.[22]
بررسی هر یک از این نظریات و مستندات آنها، صدها صفحه از کتاب‌های مفسران و فقیهان را به خود اختصاص داده و نمی‌توان به راحتی و بدون داشتن مقام اجتهاد، یکی از آنها را پذیرفت، اما در یک جمع‌بندی مختصر باید گفت که هر دو نظریه، براساس آیات و روایات، دلایلی ارائه کرده‌اند و بدون بررسی آنها، نمی‌توان گفت که نظرشان برخلاف قرآن است.
 

[1]. مائده،‌ 5.
[2]. فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج 11، ص 293، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1420ق؛‌ طبری، ابو جعفر محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج 6، ص 64، بیروت، دار المعرفة، چاپ اول، 1412ق؛ رشیدالدین میبدی، احمد بن ابی سعد، کشف الأسرار و عدة الأبرار، تحقیق، حکمت‏، علی اصغر، ج 3، ص 35، تهران، انتشارات امیر کبیر، چاپ پنجم، 1371ش؛ زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج 1، ص 607، بیروت، دار الکتاب العربی، چاپ سوم، 1407ق.
[3]. محمد رشید بن علی رضا (رشید رضا)، تفسیر القرآن الحکیم (تفسیر المنار)، ج 6، ص 147، مصر، الهیئة المصریة العامة للکتاب، 1990م.
[4]. بخاری، محمد بن اسماعیل، الجامع المسند الصحیح المختصر من أمور رسول الله(ص) و سننه و أیامه(صحیح بخاری)، محقق، الناصر، محمد زهیر بن ناصر، ج 7، ص 92، بیروت، دارطوق النجاة، چاپ اول، 1422ق.
[5]. بیهقی، ابو بکر احمد بن حسین، دلائل النبوة و معرفة أحوال صاحب الشریعة، تحقیق، قلعجی، عبد المعطی، ج 4، ص 262، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1405ق؛ همچنین ر.ک: 33438؛ ذبیحه اهل کتاب
[6]. بلخی، مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، تحقیق، شحاته، عبدالله محمود، ج 1، ص 455، بیروت، دار إحیاء التراث، چاپ اول، 1423ق؛ مغنیه، محمد جواد، تفسیر الکاشف، ج 3، ص 19، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1424ق.
[7]. شیخ صدوق، المقنع، ص 417، قم، مؤسسة امام مهدی(ع)، چاپ اول، 1415ق.
[8]. شهید ثانی، زین الدین بن علی، مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، ج 11، ص 452 و 465، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة، چاپ اول، 1413ق.
[9]. شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، محقق، مصحح، موسوی خرسان، حسن، ج 9، ص 69، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
[10]. شیخ طوسی، ابو جعفر محمد بن حسن، الاستبصار فیما اختلف من الأخبار، ج 4، ص 86، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1390ق.
[11]. برای نمونه ر.ک: تهذیب الأحکام، ج ‏9، ص 69.
[12]. علامه حلّی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، ج 8، ص 319، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1413ق.
[13]. انعام،‌ 118.
[14]. مائده،‌ 4.
[15]. شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، شیخ آقابزرگ تهرانی، تحقیق، قصیرعاملی، احمد، ج 3،ص 444،‌ بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 4، ص 277، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش؛ فضل الله، سید محمد حسین، تفسیر من وحی القرآن، ج 8، ص 54، بیروت، دار الملاک للطباعة و النشر، چاپ دوم، 1419ق.
برای اطلاع از نظر برخی مراجع معاصر ر.ک:
58744؛ حکم ذبیحه غیر مسلمان
[16]. «الطَّعامُ: اسمٌ جامعٌ لکل ما یُؤکَلُ»؛ ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج 12، ص 363،  بیروت، دار صادر، دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع،  چاپ سوم، 1414ق.
[17]. لسان العرب، ج 12، ص 364.
[18]. همان.
[20]. برقی، ابو جعفر احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، محقق، مصحح، محدث، جلال الدین،‏ ج 2، ص 454، قم، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دوم، 1371ق؛ الکافی، ج ‏6، ص 240.
[21]. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 6، ص 240، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
[22]. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ج 3، ص 347، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1413ق؛ تهذیب الأحکام (تحقیق خرسان)، ج‏ 9، ص 89.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    926858 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    618107 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    549070 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    452719 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    440878 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    388685 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    385507 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    377345 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    338852 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    327432 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...