جستجوی پیشرفته
بازدید
9861
آخرین بروزرسانی: 1395/11/03
خلاصه پرسش
سرنگونی سلسله بنو امیه و بنیانگذاری سلسله عباسیان توسط عبدالله سفاح چگونه رخ داد؟
پرسش
من داستانی در مورد عبدالله سفاح و کشتار بنی‌‌امیه شنیده‌‌ام و در بعضی سایت‌ها داستان‌های متفاوتی را خوانده‌ام. آیا این موضوع واقعیت دارد؟ و داستانی را که با واقعیت نزدیک‌تر است می‌خواهم بدانم.
پاسخ اجمالی
«عبدالله سفاح» برای سرنگونی بنی امیه و بنیان‌گذاری حکومت بنی عباس را چند اقدام انجام داد: 1. انتقام گرفتن خون بنی‌هاشم، 2. بیعت گرفتن از ابومسلم خراسانی، 3. تضعیف و سست نمودن بنیان حکومت مروان؛ 4. سوزاندن گورهای بنی امیه.
سرانجام تمام خاندان بنی‌امیه - غیر از عبدالرحمن که به مغرب گریخت - کشته شدند و پایان حکومت بنی‌امیه سال 131ق بود و حکومت بنی ‌عباس به وسیله «عبدالله سفاح» روی کار آمد.
 
پاسخ تفصیلی
با آنکه عوامل زیادی در سقوط امویان نقش داشته و رخدادهای بسیاری در فرایند انتقال حکومت از آنان به بنی عباس گزارش شده است که تمام آنها را نمی‌توان در نوشتار مختصری ارائه کرد، اما به طور مختصر، «عبدالله سفاح» فرزند «محمد بن علی بن عبدالله بن عباس»، از نوادگان عباس عموی پیامبر(ص) بود. مادرش «ریطه دختر عبیدالله» از تبار «بنی‌حارث بن کعب»[1] و به همین دلیل او را «ابن حارث‍یه» می‌گویند.
وی بنیان‌گذار حکومت عباسیان بود. مقدمات تشکیل دولت «بنی‌عباس» از آن‌جا آغاز می‌شود که روزی «ابو‌‌‌هاشم بن محمد بن حنفیه» از مسمومیت غذایش آگاه شده و پی به سوء قصدی نسبت به جانش برد. او «محمد ‌‌‌بن علی بن عبدالله بن عباس» را در جریان این سوء قصد قرار داد و با اعلام نزدیک بودن مرگش، او را جانشین و وصی خود قرار داد. «محمد ‌‌بن علی» بعد از مرگ «ابو هاشم» تصمیم گرفت تا مخفیانه کسانی را برای دعوت کردن به خلافت خویش به مناطق اطراف بفرستد، اما طولی نکشید که درگذشت و پسرش ابراهیم را جانشین خود قرار داد.[2]
ابراهیم نیز، راه پدر را ادامه داد و مخفیانه مردم را به سوی خود دعوت می‌کرد و کسانی را برای دعوت به شهرهای دیگر، به خصوص خراسان فرستاد؛ زیرا عباسیان، به مردم خراسان بیشتر از شهر‌های دیگر اطمینان داشتند.[3]
ابراهیم، بعد از مدتی «ابو‌‌مسلم» را برای دعوت به خراسان فرستاد، او نیز با قبایل و افرادی صحبت کرد و آنها را به سوی بنی‌عباس جذب کرد و ارتشی به صورت پنهانی تشکیل داد؛ زیرا هنوز «مروان بن محمد»، معروف به «مروان حمار»، آخرین حکمران بنی‌امیه بر تخت حکومت تکیه زده بود، تا این‌که فساد و بی‌نظمی حکومت را فرا گرفت و اعتراض‌ها و کُشت‌وکُشتارها در جامعه گسترش یافت. در این زمان ابو‌‌مسلم تصمیم گرفت، دعوت مردم به سوی «بنی‌عباس» را علنی کند و با لشکر خود به سوی امیر خراسان «نصر بن سیار»، لشکرکشی کرد و بعد از شکست‌دادن او، بر خراسان و اطرافش مسلط شد. در همین راستا، به مروان خبر رسید که این دعوت کنندگان از جانب چه کسی هستند. او هم دستور داد، ابراهیم را دستگیر و روانه زندان کنند و بعدها او را مسموم و به قتل رساندند.[4]
ابراهیم قبل از دستگیری، برادرش «عبدالله سفاح» را جانشین و وصی خود قرار داده بود. برادران و خویشاوندان ابراهیم در روز دستگیری، به دستور او از چنگ سربازان فرار کردند و به کوفه پناهنده شدند. در آن‌جا «ابوسلمه» که یکی از شیعیان بود، آنها را در خانه‌ای مخفی کرد تا زمانی که بتواند آنها را آشکار کند. اگرچه «ابوسلمه» تصمیم داشت این حکومت را به علویان برگرداند، اما موفق نشد؛ زیرا سران قبیله و بزرگان وقتی که باخبر شدند، ابراهیم برادرش «عبدالله سفاح» را جانشین خود قرار داده و بعد از او، برادرش خلیفه است در پی او رفتند و تا او را یافتند با او بیعت کردند.[5]
سران قبیله تصمیم گرفتند، برای علنی کردن بیعت با «عبدالله سفاح» به همراه او و بزرگان شیعه، عموها، برادران و خویشاوندان از خانه بیرون آیند، و به سوی دارالاماره حرکت کنند. آنان به طرف مسجد کوفه رفتند، نماز خواندند و «سفاح» بر روی منبر رفت و موعظه کرد، و حکومت و خلافت غاصبانه بنی‌امیه را سرزنش کرد و اعلام کرد که انتقام خون بنی‌هاشم را می‌گیرد. با این وعده، دعوت خود را آشکار کرد و مردم هم با او بیعت کردند.[6]
می‌توان گفت مهم‌ترین اقدامات و کارهای «عبدالله سفاح» بعد از بیعت گرفتن چند چیز بود:
1. انتقام گرفتن خون بنی‌هاشم و از بین بردن حکومت بنی‌امیه؛ عبد الله سفاح به این منظور دستور داد، هرکس از بنی‌امیه را یافتند، او را بکشند. به همراه این دستور عموی خود «داوود بن علی» را والی کوفه و بعد حجاز کرد. «داوود» نیز در ایام حج همان سال، در تعقیب بنی‌امیه افراد زیادی را کشت و بعضی را دستگیر کرده، به سمت طائف روانه کرد و آن‌جا همه را از دم تیغ گذراند.[7]
2. برادرش «ابوجعفر» معروف به منصور دوانقی را به خراسان فرستاد تا از ابو‌مسلم بیعت بگیرد، اما او نپذیرفت و خود بعدها به خدمت سفاح آمد و با او بیعت کرد.[8]
3. به عموی خود «عبدالله بن علی» دستور داد به سوی «ابوعون بن یزید» به «شهرزور» برود و در پی مروان در کنار «رود زاب» با او  بجنگ‍د. «مروان» نیز به دلیل اختلافی که در یاران او به وجود آمده بود، قدرت مقابله با عبدالله را نداشت. این ماجرا خود سبب سستی حکومت و خلافتش شد؛ لذا او از «حران» به سوی «موصل» گریخت، بعد به «حمص» و در ادامه به «دمشق» پناهنده شد.[9]
«عبدالله بن علی» با کمک برادرانش «صالح و عبدالصمد» دمشق را محاصره کرد و «ولید بن معاویه» را کشت. مروان از آن‌جا هم گریخت و به «فلسطین» و بعد به «مصر» رفت و در آن‌جا مخفی شد. صالح به دستور برادرش عبدالله، مروان را تعقیب کرد، او را کشت و سرش را برای عبدالله سفاح فرستاد.[10]
4. همچنین سفاح به عموی خود دستور داد که گورهای بنی‌امیه را بشکافد و بدن آنها را بیرون آورده و بسوزاند. اولین شخصی که قبرش شکافته شد، معاویه بن ابوسفیان بود که جز خاکستر چیزی در قبر او نبود. به غیر از قبر «عمر بن العزیز» تمام قبرها را شکافتند و باقی مانده بدن‌ آنها را ب‍یرون آورده و سوزاندند و خاکسترشان را به باد دادند.[11]
سرانجام تمام خاندان بنی‌امیه - غیر از عبدالرحمن که به مغرب گریخت - کشته شدند و پایان حکومت بنی‌امیه سال 131ق بود و در سال  132ق[12] حکومت بنی ‌عباس به وسیله «عبدالله بن محمد» معروف به «سفاح» روی کار آمد.
 

[1]. یعقوبی، احمد بن ابی‌یعقوب، تاریخ الیعقوبی، ج 2، ص 349، بیروت، دارصادر، بی‌تا؛ ر. ک: مقدسی، مطهر بن طاهر، البدء والتاریخ، ج5، ص 105-106، بورسعید، مکتبه الثقافه الدینیه، بی‌تا؛ مسعودی، ابوالحسن علی بن الحسین، التنبیه و الاشراف، ص 292، قاهره، دارالصاوی، بی‌تا.
[2]. ر. ک: ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد، تاریخ ابن خلدون، ج 3، ص 217 - 218، بیروت، دارالفکر، چاپ دوم، 1408ق.
[3]. ابن طقطقی، محمد بن علی بن طباطبا، تحقیق، مایو، عبدالقادر محمد، الفخری، ص 141، بیروت، دارالقلم العربی، چاپ اول، 1418ق.
[4]. الفخری، ص 142 - 143؛ التنبیه و الاشراف، ص 292.
[5]. تاریخ ابن خلدون، ج 3، ص 161؛ بلعمی، ابو علی محمد بن محمد، تاریخنامه طبری، ج 4، ص 1033 - 1034، تهران، البرز، چاپ سوم، 1373ش؛ ابن اثیر، ابوالحسن علی بن ابی الکرم، الکامل، ج 5، ص 409 – 410، بیروت، دارصادر، 1965م.
[6]. تاریخ ابن خلدون، ج 3، ص 161؛ تاریخ الیعقوبی، ج 2 ، ص 350 – 351.
[7]. تاریخ یعقوبی، ج 2، 351 – 352.
[8]. ر. ک: همان؛ الکامل، ج 5، ص 439 – 442.
[9]. الفخری، ص 144 - 145؛ تاریخنامه طبری، ص 1045 - 1047و 1041؛ تاریخ ابن خلدون، ج 3، ص 164.
[10]. تاریخ ابن خلدون، ج 3، ص 164؛ الفخری، ص 146؛ الکامل، ج 5، ص 425 – 426.
[11]. الکامل، ج 5، ص 430؛ تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 356؛ تاریخنامه طبری، ج 4، ص 1051؛ تاریخ ابن خلدون، ج 3، ص 166؛ ر. ک: سراج، منهاج، طبقات ناصری، ج 1، ص 109، تهران، دنیای کتاب، چاپ اول، 1363ش.
[12]. مسعودی، ابو الحسن علی بن الحسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج ‏4، ص 305 – 306، قم، دار الهجرة، چاپ دوم، 1409ق.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    758463 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    738005 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    652285 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    647224 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    641913 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    581964 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    577252 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    560281 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    560164 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    551918 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...