جستجوی پیشرفته
بازدید
10894
آخرین بروزرسانی: 1396/04/15
 
کد سایت fa78953 کد بایگانی 96413 نمایه فلسفه تقدیم و تأخیر واژه‌های استغفار و توبه در آیات قرآن
طبقه بندی موضوعی تفسیر|فضایل اخلاقی |توبه
اصطلاحات توبه|استغفار
گروه بندی اصطلاحات سرفصل‌های قرآنی
خلاصه پرسش
با توجه به آیات قرآن کریم، «استغفار» مقدمه «توبه» است و یا بعد از «توبه» باید به «استغفار» بپردازیم؟
پرسش
با سلام؛ با توجه به این‌که در آیه 74 سوره مبارکه مائده، توبه مقدم بر طلب غفران الهی است، پس چرا در ذکر شریف «أستغفر الله و أسئله التوبة» یا «أستغفر الله و أتوب إلیه» طلب غفران مقدم بر طلب توبه می‌باشد؟ ضمناً در آیات 3، 52، و 90 سوره مبارکه هود نیز صراحتاً استغفار مقدم بر توبه آمده است.
پاسخ اجمالی
روند استغفار و توبه به گونه‌ای کاملاً مجزا نبوده، بلکه به گونه‌ای در هم تنیده است که نمی‌توان آن دو را جدا از هم فرض کرد. به عبارتی بدون آن‌که نیت توبه داشته باشیم، استغفار زبانی بی‌فایده است. و این‌گونه نیست که بعد از توبه دیگر نیازی به استغفار مجدد نباشد.
با این نگاه، هیچ‌کدام از آیاتی که توبه و استغفار را با هم ذکر کرده، و یکی را مقدم بر دیگری می‌کنند(مانند آیاتی که در پرسش بدان اشاره شده است)، لزوماً بر این موضوع دلالت ندارند که حتماً باید یکی از آن دو انجام شده و بعد از مدتی به دیگری پرداخته شود؛ از این‌رو است که بیشتر مفسران قرآن کریم متعرض این مسئله نشده‌اند. و برخی از مفسران هم واژه «ثم» در آیه «اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ»[1] را به معناى «واو» دانسته‌اند، نه «ثم» ی تراخی. و می‌گویند توبه و استغفار یکى است و «توبه» براى تأکید آمده است.[2]
اما در عین حال برخی مفسران در سرّ این تقدیم و تأخیر می‌گویند؛ در آیه «أَ فَلا یَتُوبُونَ إِلَى اللَّهِ وَ یَسْتَغْفِرُونَهُ»،[3] استغفار درخواست بخشش از راه دعا، توبه و یا هر طاعتی است، و توبه پشیمانی از اعمال خلاف، با عزم بر عدم تکرار آن در حال و آینده است. و استغفار با اصرار بر فعل قبیح گذشته صحیح و پذیرفته نیست؛ لذا در این آیه، ابتدا ترغیب و تشویق به توبه و بازگشت از تمام گناهان، و سپس اقدام به استغفار است.[4]
و به عبارتی، توبه فعل بنده است و مغفرت فعل الهى است و مترتب بر یکدیگرند؛ یعنى اگر بنده توبه کرد و از خدا طلب مغفرت نمود، خدا او را مشمول رحمت خود می‌گرداند.[5]
اما در آیاتی مانند؛ «اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ»[6] که در آنها واژه استغفار بر توبه مقدم شده است، می‌تواند به دلایل زیر باشد:
1. ابتدا امر به طلب مغفرت شده، و بعد از آن توبه؛ زیرا آنچه که انسان را به سوی توبه می‌کشاند، استغفار است که عبارت از طلب مغفرت می‌باشد.[7]
2. استغفار ذاتاً و به خودی خود مطلوب است، و توبه از آن جهت مطلوب است که متمم استغفار است. اما آنچه که در رسیدن و به دست آوردن آخر است، در طلب اول است؛ لذا استغفار مقدم بر توبه ذکر شده است.[8]
3. مقدم داشتن و ارشاد به استغفار قبل از توبه؛ برای آن است که استغفار و مغفرت هدف نهایی است، و توبه وسیله‌‌ای برای رسیدن به آن هدف است.[9]

[1]. هود، 3.
[2]. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج 5، ص 214، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.
[3]. مائده، 74.
[4]. شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، تهرانی، شیخ آقابزرگ، تحقیق، قصیر عاملی، احمد، ج ‏3، ص 604، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
[5]. طیب، سید عبد الحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص 437، تهران، اسلام، چاپ دوم، 1378ش.
[6]. هود، 3، 52، 90.
[7]. حسینی شاه عبدالعظیمی، حسین بن احمد، تفسیر اثنا عشری، ج، 6، ص 14، تهران، میقات، چاپ اول، 1363ش.
[8]. فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج ‏17، ص 315، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1420ق.
[9]. شوکانی، محمد بن علی، فتح القدیر، ج 2، ص 546، دمشق، بیروت، دار ابن کثیر، دار الکلم الطیب، چاپ اول، 1414ق.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • چرا باید نماز را به زبان عربی بخوانیم؟
    89600 نماز 1385/11/24
    برای روشن شدن پاسخ، ابتدا باید منظور از سؤال روشن شود، اگر منظور این است که به جای عربی زبان دیگری جایگزین شود، این سؤال برای افراد بی‌گانۀ از آن زبان نیز مطرح است! و اگر منظور این است که چرا باید نماز را فقط به زبان عربی ...
  • آیا در کتب اربعه شیعی، حدیثی در ارتباط با حفظ قرآن وجود دارد؟!
    17262 حدیث 1394/07/21
    در نزد شیعه، چهار کتاب اصلی وجود دارد که به آنها کتب اربعه گفته می‌شود. این چهار کتاب، سه مؤلف دارد؛ یعنی دو کتاب از این چهار کتاب، توسط یک نفر جمع‌‌آوری شده است. با توجه به این‌که سه کتاب از این چهار کتاب بیشتر شامل روایات فقهی ...
  • آیا در میان اندیشمندان دینی نوعی فردوسی ستیزی وجود دارد؟
    7927 نقش اندیشمندان دینی 1393/01/20
    در مورد شاعران مسلمانی که در ادبیات فارسی نقش چشمگیری داشته‌­اند، نه باید راه افراط را پیموده و نه از سر تفریط قدم برداشت. در این زمینه، نمایه «مولوی اعتقادات و انتقادات»، سؤال 6419 مطالعه شود. فردوسی نیز استثنایی از این کلیت نیست. واضح است که او ...
  • هرمنوتیک چیست و چه ارتباطی با نسبی گرایی دارد؟
    67924 هرمنوتیک 1387/02/14
    واژه هرمنوتیک داراى دو اصطلاح است:أ- اصطلاح عام: در این اصطلاح، این واژه هر گونه تحقیقى را که در باره تفسیر متن صورت بگیرد، شامل می‌‏شود، از این رو هرمنوتیک، تمام نحله‌‏ها را در این زمینه در بر می‌گیرد و ...
  • اگر به نذر عمل نشود، وظیفه‌ چیست؟
    31325 عهد، نذر و سوگند 1395/09/15
    چنانچه نذر مذکور، مطلق بوده و زمانی برای آن تعیین نشده‌ است، به نحوی که اگر الان آن‌را انجام دهد، مخالفت با نذر به شمار نمی‌آید، باید طبق نذر عمل کند و چیز دیگری بر عهده وی نیست. اما اگر نذر، زمان خاصی داشته و از روی عمد ...
  • چرا در آیه «یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ» و نیز سه آیه بعد از آن، کلماتی که با «نفس» مرتبطند، تماماً مؤنث‌اند؟
    23043 صرف و نحو 1394/04/23
    «یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ؛ ارْجِعی‏ إِلى‏ رَبِّکِ راضِیَةً مَرْضِیَّةً؛ فَادْخُلی‏ فی‏ عِبادی‏؛وَ ادْخُلی‏ جَنَّتی‏».[1] همانگونه که در پرسش مطرح شد، تمام کلمات مرتبط با واژگان «نفس»، کلماتی مؤنث‌اند. «أیتها»، «المطمئنة»، «ارجعی»، «ربّکِ»، «راضیة»، «مرضیة»، «فادخلی» و «ادخلی». دلیل برخورد با واژه‌هایی چون «نفس» به ...
  • برادران حضرت یوسف(ع) دچار چه نوع ضعف‌هاى اخلاقى بودند؟
    21034 تفسیر 1392/07/16
    از مهم‌ترین رذایل و ضعف‌های اخلاقی برادران یوسف(ع) حسادت، تکبّر، تهمت و دروغ آنان بود. منشأ این رذائل و ضعف‌های اخلاقی برادران یوسف، نقصان شخصیتی آنها بود و آنان برای توجیه رفتار ناشایستشان به فرافکنی پرداخته و پدر را مقصّر می‌شمارند. برادران یوسف بجای این‌که دلیل محبت بیشتر ...
  • چرا در آیه وضو، «مرافق» به صورت جمع آمده، اما «کعبین» به صورت تثنیه است؟
    25239 تفسیر 1392/10/23
    آیه وضو که بیان کننده کیفیت وضو ساختن است، در آیه ششم سوره مائده آمده است که در آن خداوند می‌فرماید: «اى کسانى که ایمان آورده‌‌اید! هنگامى که به نماز می‌‌ایستید، صورت و دست‌‌ها را تا آرنج‌‌ها بشویید! و سر و پاها را تا مفصل‌‌ها [برآمدگى پشت پا] ...
  • حکم مایع لزجی که گاهی در خواب از شخص خارج می گردد چیست؟
    20076 Laws and Jurisprudence 1388/08/07
    در خصوص حکم خود ارضایی و راه های نجات از آن می توانید به نمایه های: استمنا و راه نجات از آن سؤال شماره 326 (سایت: 1887)، راه نجات از استمناء سؤال شماره 1028 (سایت: 1083)،
  • زندگی‌نامه‌ی برید بن معاویه عجلی را بیان نمایید.
    2771 تاريخ بزرگان 1399/09/12
    برید بن معاویه عجلی،[1] عربی،[2] از اصحاب امام باقر(ع)[3] و امام صادق‌(ع)[4] است. کنیه وی اباالقاسم بود[5] و به همراه زرارة بن اعین، معروف ابن خربوذ مکی، ابوبصیر اسدی، فضیل بن یسار و محمد بن مسلم ...

پربازدیدترین ها