جستجوی پیشرفته
بازدید
449
آخرین بروزرسانی: 1400/01/07
خلاصه پرسش
نقش نحوی واژه‌های «حَبَّة»، «رَطْب» و «یابِس» در آیهی 59 سوره‌ی انعام چیست؟
پرسش
در آیهی شریفهی «وَ عِنْدَهُ مَفاتِـحُ الْغَیْبِ لا یَعْلَمُها إِلاّ هُوَ....»، نقش «حبه»، «رطب« و «یابس» چیست؟ اگر عطف بگیریم با معنای تسقط سازگار نیست. آیا می‌توان آن‌را مجرور علی الجوار دانست؟
پاسخ اجمالی

خداوند در قرآن برای بیان بی‌نهایت بودن علم خود به تمام اشیاء فرموده است: «وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَیْبِ لا یَعْلَمُها إِلاَّ هُوَ وَ یَعْلَمُ ما فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلاَّ یَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ فِی ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا یابِسٍ إِلاَّ فِی کِتابٍ مُبِینٍ»؛[1] کلیدهاى غیب تنها نزد او است و جز او کسى آن‌را نمی‌داند، آنچه در خشکى و دریا است را می‌داند، هیچ برگى (از درختى) نمی‌افتد مگر این‌که خدا از آن آگاه است، و نه هیچ دانه‌‏اى در مخفی‌گاه زمین، و نه هیچ تر و خشکى وجود دارد، مگر این‌که در کتاب آشکار (در کتاب علم خدا) ثبت است.[2]

آیه از لحاظ ترکیبی به این صورت است که «مِنْ»، در «وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ» زائده است؛[3] لذا واژه‌ی «وَرَقَةٍ» را باید فاعل فعل «ما تَسْقُطُ» دانست.[4] اما در مورد نقش نحوی واژه‌های «حَبَّة»، «رَطْب» و «یابِس» چند نظر وجود دارد:

  1. واژه‌های «حَبَّة»، «رَطْب» و «یابِس» به واژه‌ی «وَرَقَة» عطف شده است.[5] لذا معنای آیه این است هر برگى که از درخت بیفتد یا هر بذرى که در دل خاک دفن شود و به طور کلى هر تر و خشکى را خداوند می‌داند و در لوح محفوظ، ثبت است.[6]
  2. برخی نیز مبتدأ دانستن «حَبَّة» را ممکن دانسته و بر همین اساس آن‌را مرفوع خوانده و «رَطْب» و «یابِس» را نیز عطف بر آن کرده‌‌اند.[7] که در این صورت، معنای آیه چنین است: «هیچ تر و خشکى نیست، مگر این‌که در کتاب مبین (و در مقام علم پروردگار) ثبت است».
  3. برخی از تفاسیر، واژه‌ی «حَبَّةٍ» را عطف به «وَرَقَةٍ» دانسته، ولی واژه‌های «رَطْب» و «یابِس» را به صورت مبتدا ترجمه و تفسیر کرده‌‌اند.[8]

لازم به ذکر است که دو تفسیر اخیر مبتنی بر اختلاف قرائات می‌باشد.

 


[1]. انعام 59.

[2]. «رطب و یابس در قرآن کریم»، 135؛ «رطب و یابس و کتاب مبین در قرآن»، 187؛ «معنای «کتاب مبین» و «ام الکتاب» و تفاوت میان آنها»، 38744.

[3]. محلی، جلال الدین، سیوطی، جلال الدین، تفسیر الجلالین، ص 137، بیروت، مؤسسة النور للمطبوعات، چاپ اول، 1416ق.

[4]. عکبری، عبدالله بن حسین، التبیان فی اعراب القرآن،ص 145، عمان، ریاض، بیت الافکار الدولیة، چاپ اول، 1419ق.

[5]. همان؛ تفسیر الجلالین، ص 137.

[6]. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج 4، ص 481، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش؛ طباطبائی، سید محمد حسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 7، ص 129، قم، دفتر انتشارات اسلامی‏، چاپ پنجم‏، 1417ق.

[7]. نحاس، ابوجعفر احمد بن محمد، اعراب القرآن، ج 2، ص 13، بیروت، منشورات محمدعلی بیضون، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، 1421ق.

[8]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 5، ص 270 – 271، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها