جستجوی پیشرفته
بازدید
2838
آخرین بروزرسانی: 1400/02/28
خلاصه پرسش
آیا گزارشی وجود دارد که بر اساس آن، امام علی(ع) به صراحت، فرزندشان امام حسن(ع) را جانشین خویش معرفی کرده باشد؟
پرسش
بر طبق برخی گزارش‌های تاریخی، امام علی(ع) به امامت امام حسن(ع) تصریح نکرده است؛ آیا این امر دلالت بر آن نمی‌کند که حضرتشان امام حسن(ع) را جانشین خود قرار ندادند؟
پاسخ اجمالی

همان‌گونه که پیامبر گرامی اسلام(ص) از جانب خداوند مأمور و موظف بود تا جانشین خود را به مردم معرفی کند، امامان بعد از ایشان نیز موظف بودند تا جانشینان خود که حجت خدا بر روی زمین هستند را به مردم – و دست کم به خواص - معرفی کنند تا کسانی که حق‌‌طلب و خواهان پیروی از دستورات الهی هستند، دچار حیرت و جهل نسبت به امام زمان خود نشوند.[1] ائمه(ع) نیز این وظیفه را انجام دادند؛ اما ظاهر برخی گزارش‌های تاریخی حاکی از آن است که امام علی(ع)، امام حسن(ع) را در ملأ عام جانشین خود معرفی نکرد.

در یکی از این گزارش‌ها آمده است که در لحظات پایان عمر و شهادت امام علی(ع) افرادی خدمت حضرتشان رسیده و از ایشان پرسیدند که آیا بعد از شما، با فرزندتان حسن(ع) بیعت کنیم؟ امام علی(ع) فرمود: من نه به شما دستور می‌دهم  که با او بیعت کنید و نه شما را از این کار باز می‌دارم. شما به کار خود بیناتر هستید![2]

در گزارشی دیگر می‌خوانیم که مردی از امام(ع) پرسید: آیا خلافت را به کسی واگذار می‌کنید؟ امام(ع) فرمود: نه؛ و شما را رها می‌کنم چنان‌ که رسول اللّه‌(ص) مردم را رها کرد و کسی را به خلافت نگماشت![3]

آنچه در مورد این گزارش‌ها باید گفت؛ این است که:

اولا: اختلافی که در این گزارش‌ها وجود دارد، می‌تواند دلیل بر ضعف آنها باشد، به ویژه با توجه به گزارش‌های دیگری که در مورد وصیت و در آخرین لحظات عمر شریف‌شان وجود دارد؛[4] اما اشاره‌ای به این موضوع نشده است.

ثانیا: این گزارش‌ها - حتی با فرض پذیرش - نمی‌تواند با عقاید شیعه در تعارض باشد؛ زیرا:

  1. این‌که امام(ع) فرمود: همان‌گونه که پیامبر(ص) امتش را ترک کرد، شما را ترک می‌کنم، شاید تنها ناظر به زمانی باشد که پیامبر(ص) قلم و دوات خواست تا چیزی بنویسد، اما برخی مانع شدند و شاید مشابه همین شرایط برای امام نیز ایجاد شده بود و افرادی در آن‌جا حضور داشتند که در صورت معرفی امام حسن(ع)، مانند آنچه در آخرین لحظات عمر پیامبر(ص) رخ داد، از «هذیان هنگام مرگ» و «حسبنا کتاب الله» سخن به میان می‌آوردند! و به همین دلیل در آن جلسه، امام چیزی از جانشین خود نگفت، و گرنه نزد شیعیان مسلّم است که پیامبر اسلام(ص)، مردم را به حال خود رها نکرد و امام علی(ع) را در چندین مرحله جانشین خود معرفی کرد.
  2. علاوه بر آن‌که امام علی(ع) جانشینی امام حسن(ع) را نفی نکرد، بلکه به اطرافیان فرمود که به بصیرت خودتان مراجعه کنید و چرا چیزی بگویم که در این وضعیت شاید اختلاف برانگیز باشد!
  3. امام(ع) همچنین دو فرزندش امام حسن(ع) و امام حسین(ع) را خواست و نصایحی به آنان فرمود و سپس فرزند دیگرش محمد بن حنفیه را به حضور طلبید و به او نیز فرمود که کاملا پیرو دو برادرش باشد. همه‌ی اینها نشانگر آن بود که امام علی(ع) حسنین(ع) را شایسته‌ی خلافت می‌دانست؛ اما به فعلیت رسیدن حکومت ظاهری آنان را تنها در زمانی متصور می‌دانست که خود مردم با بصیرتشان به آنان روی آورند.[5]

 


[1]. «نصوص دال بر تعیین امام بعدی»، 55010؛ «ائمه و معرفی نکردن علنی جانشینان»، 49389.

[2]. مسعودی، ابو الحسن علی بن الحسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، تحقیق، داغر، اسعد، دار الهجرة، ج 2، ص 413، قم، چاپ دوم، 1409ق؛ ابن خلدون، عبد الرحمن بن محمد، دیوان المبتدأ و الخبر فی تاریخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوی الشأن الأکبر(تاریخ ابن خلدون‏)، تحقیق، خلیل شحادة، ج 2، ص 646، بیروت، دار الفکر، چاپ دوم، 1408 ق؛ ابن اثیر جزری، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، ج 3، ص 391، بیروت، دار صادر، 1385ق.

[3]. مروج الذهب و معادن الجوهر، ج ‏2، ص 413.

[4]. اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة(ع)، محقق، مصحح، رسولی محلاتی، هاشم، ج 1، ص 431، تبریز، نشر بنی هاشمی، چاپ اول، 1381ق؛ مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج 42، ص 245، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، 1403ق.

[5]. مروج الذهب و معادن الجوهر، ج ‏2، ص 413.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    758463 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    738005 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    652285 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    647224 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    641913 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    581964 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    577252 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    560281 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    560164 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    551918 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...