جستجوی پیشرفته
بازدید
7887
آخرین بروزرسانی: 1400/01/15
خلاصه پرسش
بر اساس روایاتی، امام علی(ع) بعد از شهادت شهود نسبت به دزدی یک فرد، دست او را قطع کرد؛ اما بعدها شهود اقرار کردند که شهادتشان دروغ بود! آیا امام علی(ع) در ارتباط با قطع دست آن فرد بی‌گناه هیچ مسئولیتی ندارد؟!
پرسش
با توجه به روایت امام باقر(ع) که فرمود: «قَضَى أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی رَجُلٍ شَهِدَ عَلَیْهِ رَجُلَانِ بِأَنَّهُ سَرَقَ فَقُطِعَتْ یَدُهُ حَتَّى إِذَا کَانَ بَعْدَ ذَلِکَ جَاءَ الشَّاهِدَانِ بِرَجُلٍ آخَرَ فَقَالا هَذَا السَّارِقُ وَ لَیْسَ الَّذِی قُطِعَتْ یَدُهُ وَ إِنَّمَا شَبَّهْنَا ذَلِکَ بِهَذَا فَقَضَى علَیْهِمَا أَنَّ غُرْمَهُمَا نِصْفُ الدِّیَةِ وَ لَمْ یُجِزْ شَهَادَتَهُمَا عَلَى الْآخَرِ». امام علی(ع) مسئول قطع دست آن دزد نیست؟
پاسخ اجمالی

نخست باید گفت؛ در موضوع قضاوت، قاضی مأمور است تا بر حسب ظواهر و ادله‌ی عرفی موجود حکم کند، و اگر قاضی از چنین روشی کمک نگیرد، باید مورد پرسش و انتقاد قرار گیرد.

در این موارد، اگر اشتباهی رخ دهد، قاضی مسئول نخواهد بود، بلکه مسئولیت بر عهده‌ی شهود است.

در هر حال، در صورت مشخص‌شدن اشتباه در حکم، حکومت اسلامی باید با روش مناسب، خسارت وارده را به نحو مقتضی جبران نماید.

در همین راستا، پیامبران و اولیای الهی اگرچه با استفاده از دانش غیبی که خداوند در اختیارشان قرار داده است، می‌توانستند بدون استفاده از شهود، به حقیقت ماجرا دست یابند، اما آنان موظف نبودند از این دانش غیبی استفاده کرده، بلکه مکلف بودند که رفتارشان در مقام قضاوت، مانند دیگر قاضیان باشد.

و می‌دانیم که پیامبر اکرم(ص)  نیز چنین رفتار می‌کردند.

با توجه به نکات یاد شده به بررسی گزارش موجود در پرسش می‌پردازیم.

شیخ طوسی با ذکر سلسله سند از امام باقر(ع) نقل می‌کند:

«دو شاهد گواهی دادند که فردی مرتکب دزدی شد و بر این اساس، دست او قطع کردند. بعد از مدتی، همان دو شاهد فرد دیگری را آوردند و گفتند: ما اشتباه کردیم! این شخص دزد است، نه آن فردی که قبلا دستش بریده شده بود! به دنبال آن بود که حضرت على(ع) حکم کرد که آن دو نفر، نصف دیه‌ی کامل یک انسان را به فرد بی‌گناه را پرداخت نمایند و گواهی آنها نسبت به فرد جدید نیز پذیرفته نشود».[1]

این روایت از نظر سند «حَسَن» و قابل پذیرش است.[2]

شیخ کلینی نیز مشابه همین روایت را نقل کرده است[3] که سند ارائه‌شده توسط ایشان نیز سندی حسن است.[4]

اما همان‌گونه که گفته شد، در این گزارش‌ها اگرچه فرد اول بی‌گناه بوده و دستش به اشتباه قطع شده بود، اما امام علی(ع) – به دلیل آن‌که نباید به علم غیب خویش عمل می‌نمود - نه تنها در این اشتباه هیچ نقشی نداشت، بلکه بعد از مشخص‌شدن اشتباه تلاش کرد تا خسارت وارده به فرد بی‌گناه را جبران نماید و نیز آن شهود را به دلیل گواهی اشتباهشان در لیست سیاه قرار داده و گواهی‌های بعدی آنان را نپذیرفت.

بر این اساس نیازی نیست که روایت را به گونه‌ای دیگر توجیه کنیم. به عنوان نمونه مانند آنچه برخی از بزرگان در صدد توجیه برآمده‌اند، بگوییم:

در یکی از این روایات کلمه‌ی قطع به صورت مجهول «فَقُطِعَتْ یَدُهُ» آمده است؛ یعنی کسی که دست آن شخص را قطع کرده است، مجهول است؛ لذا این احتمال وجود دارد که قطع دست در دوران حاکمان گذشته رخ داده بود و امام علی(ع) تنها در مورد شهادت دوم گواهان قضاوت فرموده بود.[5]

 


[1]. شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، محقق، موسوی خرسان، حسن، ج 6، ص 261، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.

[2]. مجلسی، محمد باقر، ملاذ الأخیار فی فهم تهذیب الأخبار، محقق، مصحح، رجائی‌، مهدی، ج 1، ص 126، قم، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی، چاپ اول، 1406ق.

[3]. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 7، ص 384، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.

[4]. مجلسی اول، محمد تقی، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، محقق، مصحح، موسوی کرمانی، سید حسین، اشتهاردی، علی‌پناه، طباطبائی، سید فضل الله، ج 6، ص 165، قم، ‌مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانپور، چاپ دوم، 1406ق.

[5]. ر. ک: مجلسی، محمد باقر، ملاذ الأخیار فی فهم تهذیب الأخبار، محقق، مصحح، رجائی‌، مهدی، ج 1، ص 126، قم، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی، چاپ اول، 1406ق.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    758463 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    738005 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    652285 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    647224 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    641913 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    581964 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    577252 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    560281 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    560164 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    551918 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...