جستجوی پیشرفته
بازدید
11448
آخرین بروزرسانی: 1391/03/20
خلاصه پرسش
فتوا دادن از روی ناآگاهی و بر اساس قیاس چه عواقب و پیامدی دارد؟
پرسش
آیا امکان دارد ترجمه و شرح کوتاهی از این حدیث: «قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) مَنْ عَمِلَ بِالْمَقَایِیسِ‏ فَقَدْ هَلَک وَ أَهْلَک وَ مَنْ أَفْتَى النَّاسَ بِغَیْرِ عِلْمٍ وَ هُوَ لَا یَعْلَمُ النَّاسِخَ مِنَ الْمَنْسُوخِ وَ الْمُحْکمَ مِنَ الْمُتَشَابِهِ فَقَدْ هَلَک وَ أَهْلَک» ارائه دهید؟
پاسخ اجمالی

پیامبر اکرم(ص) در حدیث مورد بحث می فرماید: «هر کس به قیاس عمل کند هلاک شده و دیگران را نیز هلاک کرده است، و هر کس ناسخ از منسوخ و محکم از متشابه را تشخیص ندهد و فتوا دهد، سبب نابودی خود و دیگران شده است».

براساس حدیث مزبور، کسی که از روی ناآگاهی و کوتاهی، فتوا دهد، ایجاد بدعت کرده و چیزی را که از دین نیست داخل در دین می کند، علاوه بر انحراف و گمراهی خویش، کسانی را که از او پیروی می کنند نیز به انحراف و گمراهی می کشاند؛ گرچه هلاکت و نابودی و گمراهی بدعت گذار شدید تر و بیشتر از پیروان او است.

پاسخ تفصیلی

پیامبر اکرم(ص) در حدیث مورد بحث می فرماید: «هر کس به قیاس عمل کند هلاک شده و دیگران را نیز هلاک کرده است، و هر کس ناسخ از منسوخ و محکم از متشابه را تشخیص ندهد و فتوا دهد، سبب نابودی خود و دیگران شده است».[1]

برای آگاهی از مفهوم «قیاس»، «نسخ»، «محکم» و «متشابه» نمایه های زیر را مطالعه کنید:

1. «اجتهاد و قیاس»، سؤال 9036

2. «نسخ، تبدیل و تحویل»، سؤال 13746

3. «نسخ در قرآن»، سؤال 547

4. «اشتباه در درک قرآن»، سؤال 11345

در اصطلاح فقها «مقاییس» (جمع مقیاس)، به معنای آن چیزی است که به وسیلۀ آن، حکم یک موضوع با موضوع دیگر مقایسه، سپس سرایت داده می شود و آن عبارت است از وصف جامع و مشترک به گمان این که علّت حکم است.[2]

با توجه به کلمات «اهلک»، «افتی» و «النّاس»(مفعول افتی) در متن حدیث استفاده می شود که مصداق اصلی این حدیث، مجتهدی است که فتوای به غیر علم می دهد؛ لذا از فتوای به غیر علم و پیروی از آن نهی شده است.

همان گونه که آیات قرآن دارای ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه و مجمل و مبیّن، عام و خاص، مطلق و مقیّد و... هستند روایات نیز همانند آیات قرآن دارای همین اقسام متقابله هستند و کسی که می خواهد فتوا بدهد، باید تمام این اقسام را بداند و به موارد آن نیز علم و آگاهی داشته باشد و بتواند هر کدام را از دیگری تشخیص بدهد و گرنه هم خودش را به نابودی می کشاند و هم کسانی را که او را در فتوا و عمل تبعیت می کنند، گمراه و نابود خواهد کرد.[3] چون ممکن است گاهی به مجرد ملاحظۀ ظاهر آیه یا روایتی به آن استدلال کند در حالی که آن حکم توسط آیه یا روایت دیگری برداشته شده باشد یا به عام و مطلقی فتوا دهد که این حکم به واسطۀ یک دلیل دیگر تخصیص و تقیید خورده باشد[4] و یا ممکن است با قیاس حکمی را که برای موضوعی ثابت شده به یک موضوع دیگر به جهت اشتراک در یک وصف خاص، سرایت بدهد و خیال کند که این وصف، علت حکم است در حالی که چنین نباشد. یا ممکن است به ظاهر آیه ای حکم کند که مقصود، ظاهر آن نیست، بلکه به واسطۀ قرینه و دلیل دیگر، مقصود شارع مقدس چیز دیگری باشد و باید تأویل برده شود؛ مانند آیۀ «یَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَیْدیهِم»[5] که اگر ید را به معنای ظاهری آن حمل کنیم لازمه اش جسم بودن پروردگار است که کفر خواهد بود به همین جهت آن را تأویل برده و به معنای قدرت گرفته می شود.

بنابر این، کسی که از روی ناآگاهی و کوتاهی، فتوا دهد، ایجاد بدعت کرده و چیزی را که از دین نیست داخل در دین می کند، علاوه بر انحراف و گمراهی خویش، کسانی را که از او پیروی می کنند نیز به انحراف و گمراهی می کشاند، اگرچه هلاکت و نابودی و گمراهی بدعت گذار شدیدتر و بیشتر از پیروان او است.[6]

 

[1]. کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: غفارى، على اکبر، آخوندى، محمد، ج 1، ص 43، دار الکتب الإسلامیة، تهران‏، چاپ چهارم، 1407ق.

[2]. شریف شیرازى، محمد هادى، الکشف الوافی فی شرح اصول الکافی، محقق و مصحح: فاضلى، على‏، ص 164، دار الحدیث، قم، چاپ اوّل، 1430ق.‏ 

[3]. ملاصدرای شیرازی، شرح اصول الکافی، محقق و مصحح: خواجوی، محمد، ج ‏2، ص200، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى، تهران، چاپ اول، 1383ش.‏

[4]. الکشف الوافی فی شرح اصول الکافی، ص، 164.

[5]. فتح، 10.

[6]. مازندرانى، محمد صالح بن احمد، شرح الکافی-الأصول و الروضة، محقق و مصحح: شعرانى، ابوالحسن،‏ ج 2، ص 156، المکتبة الإسلامیة، تهران، چاپ اول، 1382ق.

 

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    758463 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    738005 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    652285 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    647224 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    641913 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    581964 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    577252 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    560281 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    560164 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    551918 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...