بازدید
15851
آخرین بروزرسانی: 1397/11/04
خلاصه پرسش
آیا آیات و روایات ناظر به احباط اعمال و تکفیر گناهان، منافات با آیاتی ندارد که ناظر به آن است که هر فردی در قیامت، اعمال خیر و شر خود را هرچند کوچک باشد خواهد دید؟
پرسش
آیا این حدیث که در قیامت اوّل به نماز می‌نگرند، در صورتی که مقبول واقع شد به بقیه اعمال رسیدگی می‌کنند، با آیه "فمن یعمل مثقال ذره خیر یره" تناقض ندارد؟
پاسخ اجمالی
پروردگار متعال در آیاتی مانند دو آیه: «فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَیْراً یَرَهُ»،[1] «وَ مَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَرَهُ».[2] مسئله «تجسم اعمال»، اعم از نیک و بد در روز قیامت را بیان نموده و می‌فرماید: «هر کس به اندازه ذره‌‌ای[3] کارهای نیک یا بد انجام دهد در روز قیامت آن‌را خواهد دید». این تعبیر کنایه از این است که حساب‌‌رسى خداوند در آن روز، فوق العاده دقیق و حساس است، و ترازوهاى سنجش عمل در قیامت آن‌قدر ظریف است که حتى کوچک‌ترین اعمال انسانى را وزن می‌کنند و به حساب می‌آورند.[4]
بین اندیشمندان اسلامی در مراد و مقصود از دیدن اعمال، سه دیدگاه به شرح زیر وجود دارد:
1. «مراد از رویت و دیدن در این آیه؛ دیدن خود عمل است».
2. مراد، دیدن جزای اعمال است؛ اگر عملش خیر باشد جزای خیر می‌بیند و اگر عملش شر باشد جزای شر می‌بیند.
3. «مراد و مقصود، دیدن و مشاهده اعمال به صورت مکتوب در نامه اعمال است، نه نتیجه و جزای عمل یا تجسیم عمل».[5]
با توجه به عمومیت و کلیت آیات مبنی بر این‌که انسان در روز قیامت نتیجه تمام اعمال نیک و بد خویش را از کوچک و بزرگ می‌بیند، در نگاه ابتدایی به نظر می‌رسد بین این دسته از آیات، با آیات[6] و روایاتی که دلالت بر حبط اعمال نیک به سبب برخی از اسباب دارند، تعارض وجود دارد؛ مانند روایت منقول از امام صادق(ع) که می‌فرماید:‏ «اولین چیزی که بنده را با آن محاسبه می‌کنند، نماز است که اگر قبول شود، دیگر اعمال او نیز قبول خواهد شد و در غیر این صورت، دیگر اعمال او نیز مورد پذیرش قرار نخواهد گرفت».[7] هم‌چنین با آیات و روایات عفو و توبه[8] و آیات تکفیر[9] که دلالت بر بخشیده شدن برخی از گناهان قبل از قیامت دارند.
علما برای حل و پاسخ‌گویی به شبهه تعارض، پاسخ‌های متعددی به شرح زیر ارائه نموده‌اند:
الف: «آیات و روایاتی که دلالت بر حبط اعمال خیر و یا بخشیده شدن کارهای شر دارند، حاکم بر این دو آیه هستند و این دو آیه محکوم‌اند. بدین توضیح که هر کس اعمال خیرش به اسبابی که برای حبط بیان شده حبط شود، به منزله این است که اصلاً کار خیری انجام نداده تا بخواهد آن‌را در قیامت ببیند. هم‌چنین هر کس اعمال شرش به اسبابی مانند توبه، انجام کارهای نیک و... محو شود، مانند این است که اصلاً کار شری انجام نداده تا بخواهد در قیامت نتیجه آن‌را ببیند».[10] همان‌گونه که در علم اصول بیان شد؛ بین دلیل حاکم و محکوم منافات و تعارضی وجود ندارد.[11] بنابراین بین این دو آیه و آیات و روایات احباط و مغفرت از جمله روایت مورد سؤال نیز هیچ‌گونه منافات و تعارضی وجود ندارد.
ب: «دو اصلى که در آیات فوق آمده است که مى‏گوید انسان هر ذره‌‏اى از کار نیک و بد را می‌بیند به صورت یک قانون کلى است، و می‌دانیم هر قانون ممکن است استثناهایى داشته باشد و مورد تخصیص قرار گیرد، آیات عفو و توبه و احباط و تکفیر در حقیقت به منزله استثناء و تخصیص عمومیت این دو آیه هستند».[12]
ج: انسان تمام اعمال خود - چه کوچک و چه بزرگ و چه آنهایی که احباط و تکفیر شده و چه آنهایی که به حالت اولیه خود باقی است - را در روز قیامت، مشاهده می‌کند، اما آنچه احباط و تکفیر شده در حساب‌رسی لحاظ نمی‌شود و یا با نگاهی دیگر «در مورد احباط و تکفیر، در حقیقت موازنه و کسر و انکسارى رخ می‌دهد، و درست مانند مطالبات و بدهی‌ها است که از یکدیگر کسر می‌شود، هنگامى که انسان نتیجه این موازنه را می‌بیند در حقیقت تمام اعمال نیک و بد خود را دیده است. همین سخن در مورد عفو و توبه نیز جارى است؛ چرا که عفو بدون لیاقت و شایستگى صورت نمی‌‌گیرد، و توبه خود نیز یکى از اعمال نیک است».[13]
د: «فرد کافر نتیجه اعمال خوب خود را در این دنیا درباره خودش و اهل و مال و فرزندانش می‌بینند، به گونه‌ای که هنگام مرگ چیزی از کار خیرش باقی نمی‌ماند که بخواهد در قیامت نتیجه آن‌را ببیند، همان‌گونه که فرد مؤمن، کیفر اعمال بد خود را در این جهان، خودش و اهل و مال و فرزندانش م‌بینند و هنگام مرگ، هیچ‌گونه شر و بدی نزد پروردگار برای او باقی نمی‌ماند تا بخواهد در آخرت نتیجه‌‌اش را ببیند».[14]
 

[1]. زلزله، 7.
[2]. زلزله، 8.
[3]. «مقدار بسیار کوچکی که در حالت عادی ممکن است با چشم غیرمسلح دیده نشود».
[4]. مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، ج 27، ص 228 - 229، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.
[5]. ر. ک: طیب، سید عبد الحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج 14، ص 199 - 200، تهران، اسلام، چاپ دوم، 1378ش.
[6]. «لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُکَ»، زمر، 65؛ «وَ مَنْ یَکْفُرْ بِالْإیمانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَ هُوَ فِی الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرینَ»، مائده، 5؛ «وَ الَّذینَ کَذَّبُوا بِآیاتِنا وَ لِقاءِ الْآخِرَةِ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ»، اعراف، 147.
[7]. ابن بابویه، محمد بن على‏، من لا یحضره الفقیه،‏ محقق، مصحح، غفارى، على اکبر، ج 1، ص 208، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1413ق. «أَوَّلُ مَا یُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ عَلَى الصَّلَاةِ فَإِذَا قُبِلَتْ‏ قُبِلَ‏ مِنْهُ سَائِرُ عَمَلِهِ وَ إِذَا رُدَّتْ عَلَیْهِ رُدَّ عَلَیْهِ سَائِرُ عَمَلِهِ».
[9]. «إِنَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئات»، هود، 114.
[10]. طباطبائى، سید محمد حسین، المیزان فى تفسیر القرآن، ج 20، ص 343، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ پنجم، 1417ق.
[12]. طبرسى فضل بن حسن، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، محقق، بلاغی، محمد جواد، ج 10، ص 799، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش؛ تفسیر نمونه، ج ‏27، ص 230.
[13]. تفسیر نمونه، ج ‏27، ص 230 - 231.
[14]. نجفى خمینى، محمد جواد، تفسیر آسان، ج 18، ص 350، تهران، اسلامیه، چاپ اول، 1398ق؛ ر. ک: تفسیر نمونه، ج 27، ص 230 – 231؛ مجمع البیان، ج 10، ص 800.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    897134 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    559864 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    464702 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    422088 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    399956 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    372499 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    354597 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    336457 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    321761 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    313744 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...