1. اسلام؛ نه تنها جان انسان‌ها، بلکه جان حیوانات را محترم شمرده و از کشتن بدون دلیل آنها نهی می‌کند. در عین حال، از بین بردن حیوانات موذی را جایز می‌داند.[1] مثل وقتی که مار یا عقربی قصد آسیب رساندن به انسان را داشته باشد. همچنین، درباره‌ی بعضی انسان‌ها، به این دلیل که به جان، ناموس، یا اعتقادات سایر افراد تعرّض می‌کنند، خونشان را هدر دانسته و حرمتی برای جانشان قائل نیست.[2]

2. درباره‌ی علت جنگ‌ها و غزوات پیامبر اکرم(ص) در صدر اسلام، به نمایه‌های «سازگاری جهاد با آزادی عقیده‌ی انسان‌ها»، سؤال 6858 و «شخصیت عقبة بن ابی معیط و مجازات او»، سؤال 23890 از همین سایت مراجعه نمایید.

3. بی‌گمان، علت گسترش سریع دین مبین اسلام در جزیرة العرب و بعد از آن در سایر کشورها، منحصر در یک سبب نیست، بلکه مورّخان و تحلیل‌گران مسائل اسلامی، عواملی را در این زمینه برشمرده‌اند که به آنها اشاره خواهد شد. اما قرآن کریم یکی از علل روی آوردن مردم به پیامبر(ص) و در پی آن پذیرش اسلام را اخلاق نیکوی پیامبر اسلام(ص) معرّفی می‌کند و می‌فرماید: «به (برکت) رحمت الهى، در برابر آنان [مردم‏] نرم (و مهربان) شدى! و اگر خشن و سنگدل بودى، از اطراف تو، پراکنده می‏شدند».[3]

لذا با مراجعه به سیره‌ی پیامبر اسلام(ص) در می‌یابیم که بیشتر اقدامات آن‌حضرت برای گسترش دین اسلام (به جز موارد خاص نظامی و دفاعی)، اقدامی فرهنگی بوده است.[4]

درباره‌ی سایر کشورها نیز عملکرد پیامبر(ص) بر اساس رسالت جهانی‌اش بوده[5] و دعوت آنها به اسلام، توسط نامه صورت می‌گرفته که محتوای نامه‌ها موجود و دلیل بر محوریت کار فرهنگی در برنامه‌های آن‌حضرت است.[6] بدین گونه، پیامبر اکرم(ص) توانست در مدت کوتاهی با انقلاب فرهنگی در جامعه‌ی جاهلی[7] افرادی را تربیت کند که در راه گسترش اسلام جان‌فشانی نمایند و به مراتب عالی معنوی نایل شوند.

4. پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، مسلمانان برای دفاع از کیان اسلام و نشر فرهنگ آن به فراسوی جهان، مرزهای جغرافیایی را که مانع رسیدن فرهنگ و شعارهای اسلام بود برچیدند و زمینه‌های گسترش اسلام در سایر کشورها را فراهم آوردند که این امر موجب شد مردم آن کشورها کم کم به اسلام روی آورند. البته پذیرش دین و اعتقاد به اسلام در آن کشورها به زور شمشیر نبود، بلکه علل دیگری داشت که به تناسب این نوشته به بعضی از آنها اشاره می‌شود:

الف. غنی بودن محتوای دین اسلام و فرهنگ انسان دوستانه و ضد تبعیض و عدالت محور آن، که با فطرت انسانی سازگار است. به عنوان نمونه، پس از فتح ایران یکی از سرداران عرب فرمان داد تا به یک امام جماعت و مؤذّن او تازیانه زنند؛ چون یکی از معابد زرتشی را ویران کرده بودند و سنگ‌های آن را در بنای مسجد به کار برده بودند. گواه این امر، وجود این آتش‌کده ها تا صدها سال بعد از فتح ایران است به طوری که آتشکده‌های زرتشتیان در قرن ده میلادی؛ یعنی سه قرن پس از فتح ایران، در عراق، فارس، کرمان، سیستان و در سراسر ایران برپا بود.[8]

پیروان دین زرتشت به تدریج و به اختیار خود به دین اسلام گرویدند. وجود پیروان زرتشتی در ایران تا عصر حاضر و آزادی آنان در اجرای مراسم دینی، بهترین دلیل بر نبود اجبار و زور در پذیرش دین است.[9]

ب. حضور صحابه بزرگ پیامبر اکرم‌(ص) در جنگ‌ها و فتوحات و قبول مسئولیت فرمانداری در نواحی مختلف نیز یکی از عواملی بود که در ترویج اسلام تأثیر بسزایی داشت. مثلاً؛ هنگامی که سلمان فارسی از طرف خلیفه برای فرمانداری مداین اعزام شد، مردم آن‌جا منتظر بودند که او با تشریفات خاصی وارد شهر شود، اما سلمان سوار بر درازگوشی برهنه برای اداره‌ی امور مردم آن دیار وارد این شهر شد و خدمات ارزنده‌ای به مردم ارائه داد. این خود از مهم‌ترین عوامل ترویج اسلام در آن منطقه بود.[10]

ج. پس از گشوده شدن مرزهای کشورها، ارتباط مردم  آن دیار با مسلمانان تنگاتنگ شد. این پیوند، خود، به نوعی در ترویج دین اسلام مؤثر بود و آنها از نزدیک شاهد جامعه‌ی مسلمانان بودند که با حکومت اشرافی و جامعه‌ی طبقاتی گذشته متفاوت بود.[11] مثلاً ایرانیانی که قرن‌ها شاهد اشرافی‌گری شاهان ساسانی و محرومیت طبقات دیگرِ جامعه از امکانات اولیه زندگی بودند، با مشاهده ساده زیستی خلفای اسلامی، از جمله امیرمؤمنان(ع) و عاملان آنها در شهرهای ایران که مثل پایین‌ترین طبقات مردم زندگی می‌کردند، به پذیرش آیین اسلام ترغیب شدند.[12]

5. هر چند جهاد ابتدایى(جهادی که دفاعی نباشد) از احکام مسلم اسلام است، اما ماهیت جهاد ابتدایى جنگ براى تحمیل عقیده نیست، بلکه اساساً عقیده در اسلام قابل اکراه نمى‏باشد. در طول تاریخ نیز، نه در جنگ‏هاى پیامبر(ص) و نه خلفاى بعد از آن حضرت، افراد مجبور به پذیرش اسلام نمى‏شدند. بلکه اساساً جهاد ابتدایى نبرد رهایى بخش در برابر خشونت و اختناق و براى مبارزه با نظام‏هاى خشن و فاسدى است که مانع رسیدن آواى حق و توصیه به گوش مردمان مى‏شدند. به عبارت دیگر، جهاد ابتدایى خود نوعى دفاع بوده است، ولى نه دفاع از حقوق شخص یا ملت، بلکه دفاع از «حقوق انسانیت» و دفاع از آزادىِ بررسى و شناخت حقیقت و برداشتن موانع رسیدن آواى حق به گوش انسان‌ها؛ لذا علامه طباطبایى(ره) پس از بررسى آیات جهاد مى‏فرماید: «پیکار چه در راه دفاع از اسلام یا مسلمین باشد و چه جهاد ابتدایى همه در واقع دفاع از حقیقت انسانیت است».[13]

6. در پایان، یاد آور می‌شویم که؛ پیامبر اسلام(ص) در دورۀ خویش دستور حمله و کشور گشایی به هیچ جایی را به کسی ندادند، بلکه جنگ‌های آن‌حضرت دفاعی بود و فتوحات مذکور، پس از رحلت پیامبر انجام گرفته است. پس بر فرض، اگر در جریان لشکر کشی‌های مسلمانان، در جایی ظلم و بی‌عدالتی رخ داده باشد، نباید رفتار و برخورد حکّام و فرماندهان مسلمان را به حساب اسلام گذارد. چه بسا در بین این حکام، افراد ستم‌گری بودند که با نیرنگ‌های مختلف به فرماندهی رسیده و یا ردای خلافت را بر تن کرده بودند و با تظاهر به اسلام و اجرای ظاهری احکام آن، سعی در حفظ ریاست و تاج و تخت خود داشتند. که از جمله این حاکمان می‌توان به بعضی از خلفای اموی و عباسی اشاره کرد.