جستجوی پیشرفته
بازدید
43909
آخرین بروزرسانی: 1399/11/26
خلاصه پرسش
افسانه‌ی غرانیق چیست؟
پرسش
در مورد آیات مشهور به غرانیق توضیح دهید که در آنها این‌طور گفته می‌شود که پیامبر(ص) گول شیطان را خورد و از بت‌ها تعریف کرد، اگر سندیت ندارد از کجا این افسانه پیدا شده است؟
پاسخ اجمالی

افسانه‌ی غرانیق ساخته و پرداخته‌ی دشمنان و مخالفانی است که براى تضعیف موقعیت قرآن و پیامبر(ص) چنین حدیث بی‌اساسی را جعل کرده‏اند. آنها در این افسانه گفتند: پیامبر خدا(ص) در مکه مشغول خواندن سوره‌ی «النجم» بود، وقتی به آیاتى که نام بت‌هاى مشرکان در آن بود، یعنی: «أَ فَرَءَیْتُمُ اللَّاتَ وَ الْعُزَّى‏ وَ مَنَاةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْرَى» رسید، - نعوذ بالله - شیطان این دو جمله را بر زبان او جارى ساخت که: «تلک الغرانیق العلى، و ان شفاعتهن لترتجى»! یعنی: «اینها پرندگان زیباى بلند مقامى هستند و از آنها امید شفاعت است»! در این هنگام پیامبر(ص) سجده کرد و آنها هم سجده کردند، جبرئیل نازل شد و به پیامبر(ص) اخطار کرد که این دو جمله را من‏ براى تو نیاورده بودم، این از القائات شیطان بود.

قرائن و شواهد فراوانی نشان می‌دهد که این یک حدیث مجعول و ساختگى است؛ لذا تمام محققان اسلامى اعم از شیعه و اهل‌تسنن این حدیث را قویا نفى کرده و آن‌را به جاعلان نسبت داده‌‏اند.

پاسخ تفصیلی

پیرامون افسانه‌ی ساختگى «غرانیق» در بعضى از کتب اهل‌سنت روایات عجیبى از ابن عباس نقل شده از جمله این‌که: پیامبر خدا(ص) در مکه مشغول خواندن سوره‌ی «النجم» بود، وقتی به آیاتى که نام بت‌هاى مشرکان در آن بود رسید که: «أَ فَرَءَیْتُمُ اللَّاتَ وَ الْعُزَّى‏ وَ مَنَاةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْرَى».[1]‏ یعنی: به من خبر دهید آیا بت‌هاى «لات» و «عزّى» و «منات» که سوّمین آنهاست (دختران خدا هستند) ؟. در این هنگام شیطان این دو جمله را بر زبان او جارى ساخت: «تلک الغرانیق العلى، و ان شفاعتهن لترتجى»! یعنی: «اینها پرندگان زیباى بلند مقامى هستند و از آنها امید شفاعت است»![2]

در این هنگام مشرکان خوشحال شدند و گفتند: «محمد(ص) تا کنون نام خدایان ما را به نیکى نبرده بود». در این هنگام پیامبر(ص) سجده کرد و آنها هم سجده کردند، جبرئیل نازل شد و به پیامبر(ص) اخطار کرد که این دو جمله را من‏ براى تو نیاورده بودم، این از القائات شیطان بود در این موقع آیات مورد بحث (وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِیٍّ ...) نازل گردید و به پیامبر(ص) و مؤمنان هشدار داد.[3]

اگر چه جمعى از مخالفان اسلام براى تضعیف برنامه‌‏هاى پیامبر(ص) به گمان این‌که دست‌آویز خوبى پیدا کرده‌‏اند این قضیه را با آب و تاب فراوان نقل کرده و شاخ و برگ‌هاى زیادى به آن داده‌‏اند، ولى قرائن فراوان نشان می‌دهد که این یک حدیث مجعول و ساختگى است که براى بی‌اعتبار جلوه دادن قرآن و کلمات پیامبر اسلام(ص)، به وسیله‌ی شیطان‌‏صفتان جعل شده است؛ زیرا:

اولا: به گفته‌ی محققان، راویان این حدیث افراد ضعیف و غیر موثق‌اند، و صدور آن از ابن عباس نیز به هیچ وجه معلوم نیست، و به گفته‌ی محمد بن اسحاق این حدیث از مجعولات زنادقه بوده و او کتابى در این باره نگاشته است.[4]

ثانیا: احادیث متعددى در مورد نزول سوره‌ی «النجم» و سپس سجده کردن پیامبر و مسلمانان در کتب مختلف نقل شده، ولی در هیچ‌یک از این احادیث سخنى از افسانه‌ی غرانیق نیست، و این نشان می‌دهد که این جمله بعدا به آن افزوده شده است.[5]

ثالثا: آیات آغاز سوره‌ی نجم صریحاً این خرافات را ابطال می‌‏کند، آن‌جا که می‌فرماید: «پیامبر از روى هواى نفس سخن نمی‌‏گوید آنچه می‌‏گوید تنها وحی الهى است».[6] این آیه با افسانه‌ی فوق چگونه سازگار است؟!

رابعا: آیاتى که بعد از ذکر نام بت‌ها در این سوره آمده، همه در بیان مذمت‏ بت‌ها و زشتى و پستى آنها است و با صراحت می‌‏گوید: اینها اوهامى است که شما با پندارهاى بی‌اساس خود ساخته‌‏اید و هیچ‌گونه کارى از آنها ساخته نیست. قرآن می‌فرماید: «اینها فقط نام‌هایى است که شما و پدرانتان بر آنها گذاشته‌‏اید. (نام‌هایى بی‌‏محتوا و اسم‌هایى بی‌مسمّى)، و هرگز خداوند دلیل و حجتى بر آن نازل نکرده، آنان فقط از گمان‌هاى بی‌‏اساس و هواى نفس پیروى می‌‏کنند، در حالى که هدایت از سوى پروردگارشان براى آنها آمده است»![7]

با این مذمت‌هاى شدید چگونه ممکن است چند جمله قبل از آن، مدح بت‌ها شده باشد؟! به علاوه قرآن صریحاً یادآور شده است که خدا تمامى آن‌را از هر گونه تحریف و انحراف و تضییع حفظ می‌‏کند، چنان‌که در آیه‌ی شریفه‌ی می‌‏خوانیم: «ما قرآن را نازل کردیم و ما به طور قطع نگهدار آنیم».[8]

خامسا: مبارزه‌ی پیامبر(ص) با بت و بت‌پرستى یک مبارزه‌ی آشتی‌ناپذیر و پیگیر و بی‌وقفه از آغاز تا پایان عمر آن‌حضرت بود. پیامبر اکرم(ص) در عمل نشان دادند که هیچ‌گونه سازش و انعطافى در مقابل بت و بت‌پرستى - حتى در سخت‌ترین حالات- از خود نشان نداد. با این وصف چگونه ممکن است چنین الفاظى بر زبان مبارکشان جارى شود؟

سادسا: حتى آنها که پیامبر اسلام(ص) را فرستاده‌ای از سوى خدا نمی‌‌‏دانند و مسلمان نیستند، او را انسانى متفکر و آگاه و مدبر می‌‏دانند که در سایه‌ی تدبیرش به بزرگ‌ترین پیروزی‌ها رسید. آیا چنین کسى که شعار اصلی‌اش «لا اله الا اللَّه» و مبارزه‌ی آشتی‌ناپذیر با هر گونه شرک و بت‌پرستى بود، و در عمل نشان داد که در ارتباط با مسئله‌ی بت‌ها حاضر به هیچ‌گونه سازش نیست، چگونه ممکن است برنامه‌ی اصلى خود را رها کرده و از بت‌ها این چنین تجلیل به عمل آورد؟!

از مجموع این بحث به خوبى روشن می‌‏شود که افسانه‌ی غرانیق ساخته و پرداخته دشمنان ناشى و مخالفان بی‌خبر است که براى تضعیف موقعیت قرآن و پیامبر(ص) چنین حدیث بی‌اساسی را جعل کرده‌‏اند؛ لذا تمام محققان اسلامى اعم از شیعه و اهل تسنن این حدیث را قویا نفى و تضعیف کرده‏‌اند و به جعل جاعلان نسبت داده‌‏اند.[9]

البته، بعضى از مفسران توجیهى براى این حدیث ذکر کرده‌‏اند که تنها بر فرض ثبوت اصل حدیث، قابل ذکر است و آن این‌که پیامبر اسلام(ص) آیات قرآن را آهسته و با تانى می‌‏خواند، و گاه در میان آن لحظاتى سکوت می‌‏کرد، تا دل‌هاى مردم آن‌را به خوبى جذب کند، هنگامى که مشغول تلاوت آیات سوره‌ی نجم بود و به آیه‌ی «أَ فَرَأَیْتُمُ اللَّاتَ وَ الْعُزَّى وَ مَناةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْرى» رسید، بعضى از شیطان‌صفتان(مشرکان لجوج) از فرصت استفاده کرده و جمله‌ی «تلک الغرانیق العلى و ان شفاعتهن لترتجى» را در این وسط با لحن مخصوصى سر دادند تا هم دهن کجى به سخنان پیامبر(ص) کنند و هم کار را بر مردم مشتبه سازند، ولى آیات بعد به خوبى از آنها پاسخ گفت و بت‌پرستى را به شدّت محکوم کرد.[10]

از این‌جا روشن می‌‏شود این‌که بعضى خواسته‌‏اند داستان غرانیق را نوعى انعطاف از ناحیه‌ی پیامبر(ص) نسبت به بت‌پرستان به خاطر سرسختى آنها و علاقه‌ی پیامبر(ص) به جذب آنان به سوى اسلام بدانند و از این‌راه تفسیر کنند، مرتکب اشتباه بزرگى شده‌‏‌اند. و نشان می‌‌‏دهد که این توجیه‌‌‏گران، موضع اسلام و پیامبر(ص) را در برابر بت و بت‌پرستى درک نکرده‏اند و مدارک تاریخى معتبری که می‌‏گوید دشمنان هر بهایى را حاضر شدند به پیامبر(ص) در این زمینه بپردازند و او قبول نکرد و ذره‌‏اى از برنامه‌ی خود عدول ننمود را ندیده‌‏اند، و یا عمدا خود را به نادانی می‌زنند.[11]


[1]. نجم، 19و 20.

[2]. غرانیق جمع غرنوق (بر وزن مزدور) یک نوع پرنده‌ی آبى سفید یا سیاه رنگ است و به معانى دیگر نیز آمده است. ر. ک: قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، ج 6، ص 297، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ ششم، 1371ش.

[3]. در المیزان فی تفسیر القرآن ذیل آیات مورد بحث، این حدیث از جماعتى از حفاظ اهل سنت از جمله ابن حجر نقل شده است.

[4]. فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج 23، ص 237، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1420ق.

[5]. همان.

[6]. نجم، 3و 4. «وَ ما یَنْطِقُ عَنِ الْهَوى‏ إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْیٌ یُوحى»‏.

[7]. النجم، 23. «إِنْ هِیَ إِلَّا أَسْماءٌ سَمَّیْتُمُوها أَنْتُمْ وَ آباؤُکُمْ ما أَنْزَلَ اللَّهُ بِها مِنْ سُلْطانٍ إِنْ یَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ ما تَهْوَى الْأَنْفُسُ وَ لَقَدْ جاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدى»‏.

[8]. حجر، 9. «إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ».

[9]. ر. ک: طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج 7، ص 144 – 147، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش؛ مفاتیح الغیب، ج 23، ص 237؛ قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، ج 12، ص 81 – 86، تهران، ناصر خسرو، چاپ اول، 1364ش؛ طباطبائی، سید محمد حسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 14، ص 396 – 397، قم، دفتر انتشارات اسلامی‏، چاپ پنجم‏، 1417ق.

[10]. الجامع لأحکام القرآن، ج 16، ص 264؛ طبرسى، در مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج 7، ص 144 – 145، نیز آن‌را به عنوان یک احتمال آورده است.

[11]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 14، ص 142 – 145، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    641740 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    469897 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    467259 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    424949 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    395077 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    393327 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    352550 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    339154 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    328103 Practical
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • آیا از آیات قرآن می‌توان امامت علی(ع) را اثبات کرد؟
    310904 امام علی ع
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل‌سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در کتب خودشان نقل شده، می‌باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت‌جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی حقیقت نبندد.در قرآن ...