جستجوی پیشرفته
بازدید
1590
آخرین بروزرسانی: 1402/05/28
خلاصه پرسش
در آیه هفتم سوره حمد، کلمه «غیر» چه نقشی داشته و به «صراط» برمی‌گردد یا «الذین»؟
پرسش
در آیه هفتم سوره حمد، معنی کلمه غیر به صراط بر می‌گردد یا الذین؟ و به طور کلی کلمه غیر چه نقشی در این آیه دارد؟
پاسخ اجمالی

آنچه در مورد نقش و جایگاه ادبی واژه «غیر» در آیه 7 سوره حمد - غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ لاَ الضَّالِّین- می‌توان گفت؛ این است که بیشتر مفسران قرآن کریم آن‌را به «جر» قرائت کرده، و در مورد نقش آن در این آیه سه احتمال مطرح کرده‌اند:

  1. بدل از«الذین» در فراز قبل است.
  2. بدل از ضمیر «هم» در «علیهم» است.
  3. 3. صفت برای «الذین» است.[i]

اگر «غیر» را بدل در نظر بگیریم، معناى آیه چنین خواهد شد:

راه کسانی که نعمت داده شده‌‏اند، راه کسانی که از غضب خدا و گمراهی در امان هستند.

و بنابر این‌که «صفت» باشد، تفسیر آیه چنین می‌شود:

آنانی که در راه مستقیم‌اند و ما باید پیرو آنان باشیم (یعنی انبیا و اولیا)، میان «نعمت مطلقه» که همان عصمت باشد، و میان «نعمت ایمن بودن از خشم خداوند و گمراهى» جمع کرده‌اند، و از هر دو نعمت برخوردارند.[ii]

به هر حال، هریک از این نقش‌ها را برای «غیر» در نظر بگیریم، تفاوت چندانی در مقصود و پیام آیه نخواهد داشت.[iii]

البته برخی از مفسران «غیر» را به نصب(غیرَ) قرائت کرده‌اند، بنابر این‌که حال باشد از «هم» در«عَلَیْهِمْ»، یا از «الَّذِین».

بر اساس این نظر، معنای این آیه و فرازهای قبل (اهدنا الصراط المستقیم، صراط الذین أنعمت علیهم) که وصف آنها آمده، این است که آنان هدایت یافته و مطیع خدای متعال و رسول(ص) هستند؛ آنان اوامر الهی را انجام می‌دهند و آنچه را که از آن نهی شده‌اند دوری می‌کنند؛ و حالشان آن است که آنها غیر از کسانی هستند که اراده خویش را از دست داده، و با این‌که به حق آگاهی دارند از آن روی‌گردان هستند.[iv] 


[i]. ر. ک: عکبری، عبدالله بن حسین، التبیان فی اعراب القرآن، ص 13، عمان، ریاض، بیت الافکار الدولیة، چاپ اول، 1419ق.

[ii]. ر. ک: ‏زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج ‏1، ص 16، بیروت، دار الکتاب العربی، چاپ سوم، 1407ق؛ مترجمان، ترجمه جوامع الجامع، مقدمه، واعظ زاده خراسانی، ج ‏1، ص 12، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، چاپ دوم، 1377 ش.

[iii].ر. ک: ابن عاشور، محمد بن طاهر، التحریر و التنویر، ج ‏1، ص 192، بیروت، مؤسسه التاریخ‏، چاپ اول‏، بیتا.

[iv]. ر. ک: ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمرو، تفسیر القرآن العظیم، تحقیق، شمس الدین، محمد حسین، ج ‏1، ص 54، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون، چاپ اول، 1419 ق؛نیشابوری، محمود بن ابو الحسن، ایجاز البیان عن معانی القرآن، تحقیق، القاسمی‏، حنیف بن حسن، ج ‏1، ص 61، بیروت، دار الغرب الاسلامی، چاپ اول، 1415ق.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    791871 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    755965 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    679154 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    658414 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    648276 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    599843 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    579970 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    564683 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    564016 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    558560 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...