جستجوی پیشرفته
بازدید
10466
آخرین بروزرسانی: 1391/10/12
خلاصه پرسش
تفسیر و شأن نزول آیه 121 بقره چیست؟ منظور از «تلاوت شایسته قرآن» چیست؟
پرسش
تفسیر و شأن نزول آیه 121 بقره چیست؟ منظور از «تلاوت شایسته قرآن» چیست؟
پاسخ اجمالی

برای آیه 121 بقره، شأن نزول‌هایی ذکر شده است؛ تعدادی آن‌را در مورد تازه مسلمانانی که از حبشه به حجاز آمده‌اند می‌دانند، برخی آیه را در مورد تازه مسلمان‌های یهودی ذکر کرده اند و تعدادی آن‌را در مورد اصحاب پیامبر(ص) نقل می‌کنند. طبیعی است با انتخاب هر یک از این سه نظریه، تفاوت‌هایی در تفاسیر نیز مشاهده خواهد شد.

در بخشی از آیه آمده «یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ»، بنابر روایات و تفاسیری که پیرامون این قسمت از آیه وجود دارد؛ اگر مقصود آیه را تلاوت قرآن بدانیم، باید دانست که منظور و مقصود تلاوت صِرف نیست بلکه باید با تفکر و تعقل همراه باشد که در نهایت، مراد و خواسته صاحب سخن با این تلاوت به دست آید، در همین راستا باید در أعمال خود نیز تابع قرآن باشیم، تا آنچه شایسته قرآن است، بپا داشته شود.

پاسخ تفصیلی

در مورد شأن نزول آیه شریفه «الَّذِینَ ءَاتَیْنَاهُمُ الْکِتَابَ یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ أُوْلَئکَ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَ مَن یَکْفُرْ بِهِ فَأُوْلَئکَ هُمُ الخْاسِرُونَ»،[1] دیدگاه‌هایی وجود دارد:

1. از ابن عباس نقل شده که این آیه در شأن اهل سفینه(کشتی) نازل شد و آنان چهل مرد حبشى بودند که همراه جعفر بن ابى طالب از حبشه آمدند.[2]

2. این آیه در شأن یهودیانی است که به اسلام گرویدند؛ مانند عبدالله بن سلام،[3] شعبه بن عمر، تمام بن یهودا و ... .[4]

3. این آیه در مورد اصحاب پیامبر(ص) نازل شده است.[5]

اکنون بر اساس این شأن نزول‌ها به توضیح و تفسیر بخش‌های مختلف آیه می‌پردازیم:

منظور از «الذین» بنابر شأن نزول‌ها مختلف خواهد بود و طبیعتاً کسانی منظور مستقیم آیات هستند که آیه در مورد آنان نازل شده باشد. البته در این‌که این حکم تسرّی داشته و همگان را در بر می‌گیرد، شکی نیست، اما مقصود مستقیم آیه کسانی بوده‌اند که آیه در مورد آنها نازل شده است.

تفسیر کلمه «الْکِتَابَ» نیز مانند «الذین» است؛ اگر شأن نزول اول و دوم را بپذیریم؛ منظور، کتاب تورات خواهد بود،[6] اما اگر قول سوم را بپذیریم، منظور قرآن بوده که به مسلمانان داده شده است.[7]

اما «یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ» مهم‌ترین بخش آیه است که تفاسیر متعددی پیرامون آن به بحث و بررسی پرداخته‌اند:

«یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ»؛ یعنی پیامبر را به آنچه شایسته او بوده، برای مردم بیان و توصیف می‌کردند.[8] برخی نیز در تفسیر همین بخش گفته‌اند: این معناست که آنچه از اوصاف پیامبر گرامی اسلام در کتاب‌ها بوده را تحریف نکرده و هیچ تغییری در آن ندادند.[9]

اینان از جمله کسانی بودند که این قسمت از آیه در مورد کتاب مقدس می‌دانستند، اما بسیاری از مفسران این تعبیر را در حق قرآن کریم دانسته و تفاسیری در ذیل آن مطرح کرده‌اند:

مردم در برابر آیات الهى چند گروه‌اند:

1. عده‌ای تمام اصرارشان بر اداى الفاظ و حروف از مخارج آن است، آنها دائماً در فکر وقف، وصل، حروف یرملون و  ... هستند و کمترین اهمیتى به محتوا و معنا نمی‌دهند.

2. جمعی دیگر از الفاظ فراتر رفته و در معانى دقت می‏کنند و در ریزه‏کاری‌ها و نکات قرآن می‌اندیشند و از علوم آن آگاه‌اند اما از عمل خبرى نیست!.

3. اما گروه سومى هستند که مؤمنان راستین‌اند؛ قرآن را به عنوان یک کتاب عمل، و یک برنامه کامل زندگى پذیرفته‌اند، خواندن الفاظ و اندیشه در معانى و درک مفاهیم این کتاب بزرگ را مقدمه‌اى براى عمل می‌دانند و لذا هر زمان قرآن را می‌خوانند روح تازه‌اى در کالبد آنها پیدا می‌شود و این است حق تلاوت.[10]

امام صادق(ع) در ذیل حدیثی به تفسیر این قسمت از آیه پرداخته است: «منظور از «یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ» این است که آیات آن را بخوانند و حقایق آن را درک کنند و به احکام آن عمل نمایند، به وعده‏هاى آن امیدوار، و از وعیدهاى آن ترسان باشند، از داستان‌هاى آن عبرت گیرند، به اوامرش گردن نهند و نواهى آن را بپذیرند، به خدا سوگند منظور حفظ کردن آیات و خواندن حروف و تلاوت سوره‏ها و یاد گرفتن اعشار و اخماس[11] آن نیست، آنها حروف قرآن را حفظ کردند، اما حدود آن را ضایع ساختند، منظور تنها این است که در آیات قرآن بیندیشند و به احکامش عمل کنند، چنان‌که خداوند مى‏فرماید: «کِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَیْکَ مُبارَکٌ لِیَدَّبَّرُوا آیاتِهِ[12]».[13]

به طور خلاصه؛ تلاوت به گونه‌ای که حق قرآن باشد تنها در قرائت و خواندن نیست، بلکه باید با پیروی عملی نیز همراه باشد.[14]

در حدیث دیگری، امام صادق(ع) فرمود منظور از «یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ» این است که وقتی اسم بهشت و جهنم می‌آید، انسان لحظه‌ای درنگ کند و در مواجهه با اسم بهشت آن‌را از خداوند طلب کند و با رسیدن به کلمه جهنم، به خدا پناه ببرد».[15] البته مشخص است؛ در این حدیث امام تنها یک مورد از حق تلاوت قرآن را بیان می‌کند و این  منافاتی ندارد که منظور واقعی فراتر از این بیان، باشد.

در پایان، ذکر نکته‌ای لازم است؛ امام صادق(ع) فرموده‌اند که منظور از این آیه ائمه هستند.[16] این بیان به معنای این نیست که آیه در مورد اینها نازل شده یا این‌که تنها اینان مصداق آیه هستند، بلکه در پی بیان این است که اینان به وجه تام و کامل از مصادیق آیه می‌باشند و منافاتی ندارد دیگرانی که قرآن را با رعایت شرایط تلاوت می‌کنند نیز مصداق آیه باشند.[17]

 


[1]. بقره، 121: «کسانى که کتاب [آسمانى‏] به آنان داده‏ایم، آن را به طورى که شایسته آن است [با تدبّر و به قصد عمل کردن‏] مى‏خوانند آنانند که به آن ایمان مى‏آورند و کسانى که به آن کفر مى‏ورزند آنانند که زیانکارند».

[2]. واحدی نیشابوری، اسباب النزول، ترجمه: ذکاوتی قراگزلو، علیرضا، ج 1، ص 27، نشر نی، تهران، چاپ اول، 1383ش.

[4]. اسباب النزول، ج 1، ص 27.

[5]. طبری، ابو جعفر محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج 1 ، ص 411، دار المعرفة، بیروت، چاپ اول، 1412ق ؛ ابیارى ابراهیم، الموسوعة القرآنیة، ج 9، ص 114، موسسة سجل العرب، 1405ق.

[6]. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه: بلاغی‏، محمد جواد، ج ‏1، ص 374، ناصر خسرو، تهران، چاپ سوم، 1372ش.

[7]. همان؛ الموسوعه القرآنیه، ج 9، ص 114.

[8]. ثعلبى نیشابورى، ابو اسحاق، الکشف و البیان عن تفسیر القرآن، ج 1، ص 266، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ اول، 1422ق.

[9]. زمخشرى محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج 1، ص 183، دار الکتاب العربی، بیروت، چاپ سوم، 1407 ق.

[10]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏1، ص 431، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، 1374ش.

[11]. منظور از" اعشار" و" اخماس" تقسیماتى است که در قرآن مى‏شود مانند تقسیم به سى جزء و یا هر جزء به چهار حزب و امثال آن است.

[12]. صاد، 29:‌ «کتابى مبارک است که آن را بر تو نازل کرده‌ایم، تا در آیاتش بیندیشند».

[13]. دیلمی، حسن بن محمد، ارشاد القلوب إلی الصواب، ج 1، ص 78 – 79، الشریف الرضی، قم، چاپ اول، 1412ق.

[14]. ر.ک: فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج 4، ص 30، دار احیاء التراث العربی، بیروت، چاپ سوم، 1420ق.

[15]. مجلسى، محمد باقر، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 2، ص 441، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ دوم، 1404ق.

[16]. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: غفاری، علی اکبر، آخوندی، ج 1، ص 215، محمد، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، 1407ق.

[17]. طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 1، ص 266، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ پنجم، 1417ق.

 

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    912954 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    582387 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    518036 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    443227 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    419154 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    378123 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    372643 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    358972 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    332753 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    321203 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...