جستجوی پیشرفته
بازدید
7657
آخرین بروزرسانی: 1394/07/04
خلاصه پرسش
معنای قاعده فقهی «العادة محکمة و العرف قاض» چیست؟
پرسش
آیا این قاعده فقهی صحیح است: «العادة محکمة و العرف قاض»؟ معنای دقیق آن چیست؟ آیا در فقه شیعه به این قاعده استناد می‌شود؟
پاسخ اجمالی
یکی از قواعدی که در فقه اهل سنت کاربرد دارد، قاعده «ألْعَادَةُ مُحَکَّمَةٌ» است. معنای این قاعده این است که؛ عادت و عرف مردم (عرف خاص یا عام) طریقی برای اثبات حکم شرعی است. این قاعده مبنی بر این است که اهل سنت اعتقاد دارند در وقایع متعدد؛ شرع، دلیلی ندارد و برای رسیدن به حکم شرعی در این‌گونه موارد باید به عرف مراجعه کرد.[1] مسلّم است که عرف در فقه امامیه چنین کاربردی ندارد و راهی برای اثبات حکم شرعی نیست.[2]
مدرک این قاعده در برخی از کتب فقهی اهل سنت، این روایت پیامبر(ص) است: «مَا رَآهُ الْمُسْلِمُونَ حَسَنًا فَهُوَ عِنْدَ اللهِ حَسَنٌ».[3] لذا این قاعده را یکی از ارکان فقه شمرده‌اند.[4]
نقد و بررسی
1. در این‌که این جمله از سخنان پیامبر اکرم(ص) باشد به شدّت تردید وجود دارد؛ علائی - از علمای اهل سنت - می‌گوید: «این روایت منسوب به پیامبر(ص) را بعد از جست‌وجوی طولانی در هیچ کتاب حدیثی نیافتم؛ بله! این کلام ابن مسعود است که احمد بن حنبل در مسندش آن‌را آورده است».[5]
2. بر فرض هم که این کلام؛ فرمایش پیامبر(ص) باشد؛ چنین دلالتی از آن فهمیده نمی‌شود؛ چرا که چه بسا مثلاً درباره خوردن گوشت خرگوش نص و روایتی نداشته باشیم؛ عده‌ای از مسلمانان بادیه‌نشین خوردن گوشت آن‌را روا دانسته و عده‌ای دیگر جایز نمی‌دانند، در چنین شرایطی؛ حکم خوردن گوشت خرگوش چیست؟ حتی در صورتی که تمام مسلمانان موضوعی را بدون اشکال بدانند، آیا می‌توان چنین گفت که نظر شرع نیز همان است؟
بله! عرف می‌تواند برای تعیین موضوع کمک کند، به عنوان مثال؛ اگر شخص یا وسیله‌ای را برای حمل باری اجاره کردیم، در صورتی که اختلاف در مسافت ایجاد شد و اجیر گفت: بار را تا درب خانه فقط حمل می‌کنم و اجیر کننده ادعا داشت که آوردن بار باید تا داخل خانه باشد؟ در این صورت باید دید؛ عرف آن منطقه در چنین مواردی کالا را تا درب خانه برای مشتری حمل می‌کنند یا درون خانه نیز می‌برند؟ در این‌گونه موارد؛ حرف عرف حجیت دارد و می‌توان به آن تمسک کرد، ولی اصل اثبات یک حکم شرعی با استناد به عرف صحیح نیست.
 

[1]. کاشف الغطاء، محمد حسین، تحریر المجله، ج 1، قسم 1، ص 31، نجف، المکتبه المرتضویه، 1359ق.
[2]. همان.
[3]. ابن نجیم مصری، زین الدین بن إبراهیم، الاشباه و النظائر، ص 79، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1419ق؛ جلال الدین سیوطی، عبد الرحمن بن أبی‌بکر، الأشباه و النظائر، ص 7، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1411ق.
[4]. همان.
[5]. ابن نجیم مصری، الاشباه و النظائر، ص 79.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    916899 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    592017 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    525108 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    445728 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    424997 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    380467 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    377849 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    363931 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    334616 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    322745 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...