جستجوی پیشرفته
بازدید
9090
آخرین بروزرسانی: 1394/07/04
 
کد سایت fa43248 کد بایگانی 53157 نمایه تعبیر ام‌شَملَه از خالد بن ولید در وصف عمر بن خطاب
اصطلاحات عمر بن خطاب
گروه بندی اصطلاحات شخصیت‌ها
خلاصه پرسش
خالد بن ولید، بعد از ماجرای قتل مالک توسط او، ‌عمر بن خطاب را با عنوان «ام‌شمله»، خطاب قرار داد؟ مراد خالد از این واژگان چه بود؟
پرسش
واژه «ام شمله» که توسط خالد بن ولید برای تحقیر عمر بن خطاب استفاده شد، به چه معنا است؟
پاسخ اجمالی
خالد بن ولید بن مغیره از جنگاورانی بود که از استعداد خود هم به ضرر اسلام و هم به نفع اسلام، استفاده کرد. او در زمان خلیفه اول، در یکی از نبردها به ناحق مالک بن نویره را کشت و با همسرش همبستر شد. این ماجرا به گوش اهالی مدینه و خلیفه اول رسید. در این میان، عمر بن خطاب با اصرار، خواهان مجازات خالد بود و در مقابل، ابوبکر با این بهانه که خالد اجتهادی کرده و در اجتهاد خود خطا کرده است؛ او را از مجازات رهانید![1]
این واقعه از اتفاقات معدودی است که در آن، خلیفه اول و خلیفه دوم دچار اختلاف نظر شدند که در همین ماجرا و در نهایت، ابوبکر برخلاف نظر یار همراه خود حکمی صادر نمود و بدان عمل کرد.
به هر حال، هنگامی که خالد حکم برائت خود را از ابوبکر گرفت؛ با واژگانی طعن‌آلود و کنایه‌آمیز عمر بن خطاب را مورد خاطب قرار داد تا بدین وسیله، پیروزی خود را به اطلاع او برساند. خلیفه دوم نیز متوجه هدف خالد از این گفتار شد، و مطمئن شد که او ابوبکر را برای چشم‌پوشی از مجازاتش راضی کرده و به همین دلیل عمر از مسجد برخاست و به خانه‌اش برگشت!
حال این سخن طعن‌آلود دقیقاً چه بوده؟ در نقل‌ها اختلافاتی وجود دارد که برخی از آنها اشاره می‌کنیم:
1. خالد خطاب به عمر گفت: «هَلُمَّ إِلَیَّ یَا ابْنَ أُمِّ سَلَمَة»؛[2] به سمت من بیا، ای پسر ام‌سلمه! معنای لفظی این تعبیر مشخص است اما در منابع تاریخی، نام ام‌سلمه برای مادر عمر مشاهده نمی‌شود و مشخص نیست که واژگان «ام سلمه» چه معنای کنایی دیگری می‌تواند در خود داشته باشد که مورد استفاده خالد قرار گرفته است؟
2. «... در حالی که عمر نیز در مسجد نشسته بود، خالد از کنار ابوبکر بلند شد و به عمر چنین گفت:‌ "هَلُمَّ إِلَیَّ یَا ابْنَ أُمِّ‌شَملَة". عمر از این تعبیر فهمید که ابابکر از خالد راضی شده؛‌ پس هیچ نگفت و به خانه خود رفت».[3]
لغت‌شناسان برای (شمله) معانی گوناگونی ذکر کرده‌اند[4] که مناسب‌ترین آنها در این‌ داستان، آن است که «شمله» را به معنای لباس کوچکی بدانیم که تنها قسمتی از بدن را می‌پوشاند.[5] برخی محققان در راستای همین معنای لغوی، استفاده از واژگان «ام‌شمله» در سخنان خالد را تعبیری تحقیرآمیز از جانب او نسبت به خلیفه دوم می‌دانند به این معنا: ای آن‌که مادرت به دلیل فقر و نداری، لباس کوتاه می‌پوشید! نزد من بیا.[6]
 

[2]. ابن أثیر شیبانی جزری، علی بن أبی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، تحقیق، عبد السلام تدمری، عمر، ج 2، ص 213، بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ اول، 1417ق.
[3]. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک(تاریخ طبری)، تحقیق، ابراهیم، محمد أبو الفضل، ج 3، ص 280،‌ بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1387ق؛‌ ابن کثیر دمشقی‏، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة، ج 6، ص 323، بیروت، دارالفکر، 1407ق.
[4]. ر. ک: ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج 11، ص 369، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، 1414ق؛ جزری، ابن اثیر، مبارک بن محمد، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، ج 3، ص 502، قم، مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، چاپ اول، 1367ش.
[5]. فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر، ج 2، ص 323، قم، منشورات دارالرضی، چاپ اول، بی‌تا.
[6]. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج 30، پاورقی ص 477، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، 1403ق.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    632199 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    465808 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    461294 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    412244 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    392823 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    390178 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    349332 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    335351 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    319452 Practical
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • آیا از آیات قرآن می‌توان امامت علی(ع) را اثبات کرد؟
    309183 امام علی ع
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل‌سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در کتب خودشان نقل شده، می‌باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت‌جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی حقیقت نبندد.در قرآن ...