جستجوی پیشرفته
بازدید
17295
آخرین بروزرسانی: 1393/07/15
خلاصه پرسش
آیا این قسمت از کلام امام علی -من در نزد خود برتر از آن نیستم که خطا نکنم- در نهج البلاغه با عصمت حضرت علی (ع) منافات ندارد؟
پرسش
لطفاً تفسیر و تحلیل روشن و دقیقی از فرمایش حضرت امیر در نهج‌البلاغه مبنی بر این که: "از گفتن سخن حق و نظر دادن به عدل دریغ منمایید که من در نزد خود برتر از آن نیستم که خطا نکنم و از خطا در کردار خویش احساس امنیت ندارم، مگر آن که خداوند مرا کفایت کند"، ارائه فرمایید.
پاسخ اجمالی

در این بیان نورانی حضرت توصیه می نماید که، انسان در هر حالی باید به دنبال بیان حق و رفتار کردن از روی عدل باشد، و در ادامه به این نکته اشاره می کنند که همه انسانها نیازمند به کمک و عنایت الهی هستند. این جمله منافات با معصوم بودن آن حضرت ندارد؛ زیرا حضرت می فرماید: من خودم شخصا و بدون تکیه بر پروردگارم از خطا، محفوظ نمی مانم، مگر آنکه خداوند مرا کفایت کند و ملکه عصمت و محفوظ بودن از خطا را به ما  عنایت کند؛ و منظور از عصمت داشتن پیامبران و ائمه این نیست که آنان بدون تکیه و کمک از سوی خدا معصوم هستند بلکه خداوند برای تثبیت حجت خود به آنان عصمت را عنایت می کند.

پاسخ تفصیلی

مقدمه

 

یکی از صفات ائمه (ع) و شخص امام علی(ع)، «عصمت» است. عصمت ملکه ای علمی و عملی است که انسان را از جهل، خطا، سهو، نسیان و مغالطه در اندیشه و تفکر نگه می دارد؛ بنابراین، معصوم، هم در بخش علم، از فهم ناصحیح به دور است و هم در بخش عمل، محفوظ از کار نارواست. به همین دلیل است که این حضرات لیاقت و شایستگی مقام والای امامت را داشتند و به این مقام منصوب شدند.

 

ائمه طاهرین (ع) عصاره نظام آفرینش و مظهر هدایت خدایند؛ نه تنها کار، گفتار و سکوت آنان هدایت است که میزان هدایت اند و با این میزان، ضلالت و گمراهی و ایمان و کفر مشخص می شود. از این رو، سخن و سیره ایشان برای هرکسی و هر سالک به سوی خدا، حجت و دلیل است؛ زیرا آنان معصوم اند و در سیره معصوم(ع) هیچ گونه شائبه گمراهی و گناه نیست. [1]

 

با این مقدمه پاسخ را پی می گیریم:

 

اصل این عبارت مورد سوال ، قسمتی از خطبه 216 نهج البلاغه است، که حضرت آن را در صفین بیان نموده اند. سراسر خطبه، دارای نکات پند آموز و بسیار عمیق، در رابطه با حقوق حکومت و مردم است ،اما در انتهای خطبه، حضرت، این عبارت مورد سوال را مطرح فرموده اند و همه مخاطبان خود را به این نکته توصیه می کنند که؛ از گفتن سخن حق و مشورت عادلانه در حق من خود داری نکنید؛ زیرا من هم به عنوان یک انسان – نه به عنوان یک امام معصوم – خود را بالاتر از آن نمی دانم که دچار خطا و اشتباه نشوم، و از خطا در کارهایم ایمن نیستم، مگر اینکه؛ خداوندی که از من قادرتر است وهمه امور به دست اوست، مرا از خطا حفظ کند . [2]

 

نکته قابل توجه در این عبارت این است که ممکن است این جمله حضرت که فرمودند: من در نزد خودم به گونه ای نیستم که خود را بالا تر از این ببینم که خطا نکنم دستاویز برخی از مخالفان عصمت امامان واقع  شود و بگویند: خود حضرت تصریح دارد که ایمن از خطا نیست و معصوم نمی باشد.

 

در پاسخ این اشکال، همان طور که شارحان این کلام اشاره نمو ده اند ،جمله بعدی در همین عبارت این اشکال را رفع می کند، زیرا ؛حضرت می فرماید: اگر خدا مرا از خطا حفظ نکند، من خودم شخصا و بدون تکیه بر پروردگارم از خطا، محفوظ نمی مانم. به عبارت دیگر حضرت می فرماید: مفهوم جمله اول که می فرماید؛ ایمن نیستم، این است که، من به عنوان یک انسان از خطا کردن ایمن نیستم ولی مفهوم جمله بعد این است که به عنوان حفظ و حمایت الهی  وضع دیگری دارم ، و خدا مرا از خطا حفظ می کند، مانند این عبارت، در جریان حضرت یوسف(ع) در قرآن، هم مطرح شده که می فرماید: زلیخا قصد حضرت یوسف(ع) کرد و یوسف، هم اگر برهان حق را نمی دید، قصد او می نمود؛ یعنی حضرت یوسف، به عنوان یک انسان، بیم این داشت که آلوده هوا وهوس شود ،ولی مشاهد ه برهان الهی وعصمت، مانع از آن شد که، دچار خطا شود. [3]

 

بنابر این پیا مبران و اولیای الهی از هرخطا و گناه کبیره و صغیره و مکروه معصوم اند. معصومین (ع) گرچه همواره با ابلیس و دیگر شیاطین درگیر و در چالش های اخلاقی و معنوی بودند اما به توفیق الهی هیچ گاه نلغزیدند چنانکه قرآن مجید در باره پیامبر می فرماید: «و چیزی نمانده بود که تو را از آنچه به سوی تو وحی کردیم گمراه کنند تا غیر از آن را بر ما ببندی و در آن صورت تو را به دوستی خود بگیرند و اگر تو را استوار نمی داشتیم قطعاً نزدیک بود کمی به سوی آنان متمایل شوی» [4]

 

به علاو ه حضرت علی(ع) در مقام تعلیم به اصحاب است و به آنها می آموزد در هر مقامی که هستید، احتمال خطا و اشتباه برای شما وجود دارد ، و از روی تواضع خود را هم مانند آنها لحاظ می کند. به هر حال نباید این جمله را در برابر آن همه دلایل محکمی که در وجوب عصمت امام و معصوم بودن آنها وجود دارد، به عنوان مشکلی مطرح کنیم؛ زیرا ماباید احادیث را در کنار هم و با توجه به اصول عقلی دیگر معنی کنیم؛ مثلا حضرت در جای دیگر در نهج البلاغه در  خطبه 97 می فرماید؛" من نشانه روشنی از پروردگارم دارم وبه طریق واضح پیامبرم گام بر می دارم و در راهی آشکار با دقت و هوشیاری به پیش می روم". طبق این بیان ،حضرت تاکید می کند که با حمایت پروردگار، همیشه راه را درست طی می کند و خطایی در کار او نیست. [5]

 

نتیجه نهایی این که: حضرت در این بیان نورانی توصیه به گفتن سخن حق و رفتار از روی عدل می کند و می فرماید: همه به این امورات نیازمندیم و اگر عنایت الهی نباشد انسان دچار خطا می شود ولی این به معنی ثابت شدن خطا برای حضرت نیست.

 

 

[1] ، استفاده از پاسخ 3026 (سایت 4594).

[2] ؛هاشمی خوئی، میرزا حبیب الله ،منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة ،ص158،ج14، انتشارات دار الهجرة قم ،چاپ چهارم ،1360

[3] ،آشتیانی،محمد رضا ، ترجمه وشرح نهج البلا غة ،ج2،ص594،پاپ اول ،قم ، انتشارات امیر

[4] ، استفاده از پاسخ 3026 (سایت 4594).

[5] ،مکارم شیرازی ،ناصر ،پیام امام امیر المومنین،شرح جامع بر نهج البلاغة ،ج8،ص296،انتشارات مدرسة الامام علی ابن ابیطالب،چاپ اول ،قم،1386

 

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها