جستجوی پیشرفته
بازدید
14793
آخرین بروزرسانی: 1393/07/15
خلاصه پرسش
آیا این قسمت از کلام امام علی -من در نزد خود برتر از آن نیستم که خطا نکنم- در نهج البلاغه با عصمت حضرت علی (ع) منافات ندارد؟
پرسش
لطفاً تفسیر و تحلیل روشن و دقیقی از فرمایش حضرت امیر در نهج‌البلاغه مبنی بر این که: "از گفتن سخن حق و نظر دادن به عدل دریغ منمایید که من در نزد خود برتر از آن نیستم که خطا نکنم و از خطا در کردار خویش احساس امنیت ندارم، مگر آن که خداوند مرا کفایت کند"، ارائه فرمایید.
پاسخ اجمالی

در این بیان نورانی حضرت توصیه می نماید که، انسان در هر حالی باید به دنبال بیان حق و رفتار کردن از روی عدل باشد، و در ادامه به این نکته اشاره می کنند که همه انسانها نیازمند به کمک و عنایت الهی هستند. این جمله منافات با معصوم بودن آن حضرت ندارد؛ زیرا حضرت می فرماید: من خودم شخصا و بدون تکیه بر پروردگارم از خطا، محفوظ نمی مانم، مگر آنکه خداوند مرا کفایت کند و ملکه عصمت و محفوظ بودن از خطا را به ما  عنایت کند؛ و منظور از عصمت داشتن پیامبران و ائمه این نیست که آنان بدون تکیه و کمک از سوی خدا معصوم هستند بلکه خداوند برای تثبیت حجت خود به آنان عصمت را عنایت می کند.

پاسخ تفصیلی

مقدمه

 

یکی از صفات ائمه (ع) و شخص امام علی(ع)، «عصمت» است. عصمت ملکه ای علمی و عملی است که انسان را از جهل، خطا، سهو، نسیان و مغالطه در اندیشه و تفکر نگه می دارد؛ بنابراین، معصوم، هم در بخش علم، از فهم ناصحیح به دور است و هم در بخش عمل، محفوظ از کار نارواست. به همین دلیل است که این حضرات لیاقت و شایستگی مقام والای امامت را داشتند و به این مقام منصوب شدند.

 

ائمه طاهرین (ع) عصاره نظام آفرینش و مظهر هدایت خدایند؛ نه تنها کار، گفتار و سکوت آنان هدایت است که میزان هدایت اند و با این میزان، ضلالت و گمراهی و ایمان و کفر مشخص می شود. از این رو، سخن و سیره ایشان برای هرکسی و هر سالک به سوی خدا، حجت و دلیل است؛ زیرا آنان معصوم اند و در سیره معصوم(ع) هیچ گونه شائبه گمراهی و گناه نیست. [1]

 

با این مقدمه پاسخ را پی می گیریم:

 

اصل این عبارت مورد سوال ، قسمتی از خطبه 216 نهج البلاغه است، که حضرت آن را در صفین بیان نموده اند. سراسر خطبه، دارای نکات پند آموز و بسیار عمیق، در رابطه با حقوق حکومت و مردم است ،اما در انتهای خطبه، حضرت، این عبارت مورد سوال را مطرح فرموده اند و همه مخاطبان خود را به این نکته توصیه می کنند که؛ از گفتن سخن حق و مشورت عادلانه در حق من خود داری نکنید؛ زیرا من هم به عنوان یک انسان – نه به عنوان یک امام معصوم – خود را بالاتر از آن نمی دانم که دچار خطا و اشتباه نشوم، و از خطا در کارهایم ایمن نیستم، مگر اینکه؛ خداوندی که از من قادرتر است وهمه امور به دست اوست، مرا از خطا حفظ کند . [2]

 

نکته قابل توجه در این عبارت این است که ممکن است این جمله حضرت که فرمودند: من در نزد خودم به گونه ای نیستم که خود را بالا تر از این ببینم که خطا نکنم دستاویز برخی از مخالفان عصمت امامان واقع  شود و بگویند: خود حضرت تصریح دارد که ایمن از خطا نیست و معصوم نمی باشد.

 

در پاسخ این اشکال، همان طور که شارحان این کلام اشاره نمو ده اند ،جمله بعدی در همین عبارت این اشکال را رفع می کند، زیرا ؛حضرت می فرماید: اگر خدا مرا از خطا حفظ نکند، من خودم شخصا و بدون تکیه بر پروردگارم از خطا، محفوظ نمی مانم. به عبارت دیگر حضرت می فرماید: مفهوم جمله اول که می فرماید؛ ایمن نیستم، این است که، من به عنوان یک انسان از خطا کردن ایمن نیستم ولی مفهوم جمله بعد این است که به عنوان حفظ و حمایت الهی  وضع دیگری دارم ، و خدا مرا از خطا حفظ می کند، مانند این عبارت، در جریان حضرت یوسف(ع) در قرآن، هم مطرح شده که می فرماید: زلیخا قصد حضرت یوسف(ع) کرد و یوسف، هم اگر برهان حق را نمی دید، قصد او می نمود؛ یعنی حضرت یوسف، به عنوان یک انسان، بیم این داشت که آلوده هوا وهوس شود ،ولی مشاهد ه برهان الهی وعصمت، مانع از آن شد که، دچار خطا شود. [3]

 

بنابر این پیا مبران و اولیای الهی از هرخطا و گناه کبیره و صغیره و مکروه معصوم اند. معصومین (ع) گرچه همواره با ابلیس و دیگر شیاطین درگیر و در چالش های اخلاقی و معنوی بودند اما به توفیق الهی هیچ گاه نلغزیدند چنانکه قرآن مجید در باره پیامبر می فرماید: «و چیزی نمانده بود که تو را از آنچه به سوی تو وحی کردیم گمراه کنند تا غیر از آن را بر ما ببندی و در آن صورت تو را به دوستی خود بگیرند و اگر تو را استوار نمی داشتیم قطعاً نزدیک بود کمی به سوی آنان متمایل شوی» [4]

 

به علاو ه حضرت علی(ع) در مقام تعلیم به اصحاب است و به آنها می آموزد در هر مقامی که هستید، احتمال خطا و اشتباه برای شما وجود دارد ، و از روی تواضع خود را هم مانند آنها لحاظ می کند. به هر حال نباید این جمله را در برابر آن همه دلایل محکمی که در وجوب عصمت امام و معصوم بودن آنها وجود دارد، به عنوان مشکلی مطرح کنیم؛ زیرا ماباید احادیث را در کنار هم و با توجه به اصول عقلی دیگر معنی کنیم؛ مثلا حضرت در جای دیگر در نهج البلاغه در  خطبه 97 می فرماید؛" من نشانه روشنی از پروردگارم دارم وبه طریق واضح پیامبرم گام بر می دارم و در راهی آشکار با دقت و هوشیاری به پیش می روم". طبق این بیان ،حضرت تاکید می کند که با حمایت پروردگار، همیشه راه را درست طی می کند و خطایی در کار او نیست. [5]

 

نتیجه نهایی این که: حضرت در این بیان نورانی توصیه به گفتن سخن حق و رفتار از روی عدل می کند و می فرماید: همه به این امورات نیازمندیم و اگر عنایت الهی نباشد انسان دچار خطا می شود ولی این به معنی ثابت شدن خطا برای حضرت نیست.

 

 

[1] ، استفاده از پاسخ 3026 (سایت 4594).

[2] ؛هاشمی خوئی، میرزا حبیب الله ،منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة ،ص158،ج14، انتشارات دار الهجرة قم ،چاپ چهارم ،1360

[3] ،آشتیانی،محمد رضا ، ترجمه وشرح نهج البلا غة ،ج2،ص594،پاپ اول ،قم ، انتشارات امیر

[4] ، استفاده از پاسخ 3026 (سایت 4594).

[5] ،مکارم شیرازی ،ناصر ،پیام امام امیر المومنین،شرح جامع بر نهج البلاغة ،ج8،ص296،انتشارات مدرسة الامام علی ابن ابیطالب،چاپ اول ،قم،1386

 

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    635253 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    466494 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    462674 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    415832 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    393303 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    390938 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    350052 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    336042 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    321237 Practical
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • آیا از آیات قرآن می‌توان امامت علی(ع) را اثبات کرد؟
    309372 امام علی ع
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل‌سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در کتب خودشان نقل شده، می‌باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت‌جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی حقیقت نبندد.در قرآن ...