جستجوی پیشرفته
بازدید
18151
آخرین بروزرسانی: 1394/08/09
خلاصه پرسش
منظور از «فساد» در «دلالت نهی بر فساد» چیست؟
پرسش
منظور از «فساد» در «دلالت نهی بر فساد» چیست؟
پاسخ اجمالی
می‌دانیم که فساد در مقابل صحت است. لازمه فساد(بطلان) عبادت، مجزى نبودن (کافی نبودن فعل) و لزوم اعاده‌ی (تکرار) آن است، چه به صورت «ادا» در داخل وقت و چه به شکل «قضا» در خارج وقت. صحت در معاملات؛ وصف عملى است که همه اجزا و شرایط معتبر را دارا باشد و معامله فاسد(باطل)، معامله‌اى است که برخى از اجزا و شرایط را نداشته باشد.
در همین راستا، منظور از بحث «دلالت نهى بر فساد» و یا عدم دلالت آن؛ این است که اگر عبادت یا معامله‌اى مورد نهى شارع مقدس واقع شود، آیا این نهى بر فساد (بطلان) آن عبادت یا معامله دلالت می‌کند یا نه؟ براى مثال؛ اگر شارع بگوید: «لا تصلّ فى المکان المغصوب»(در مکان غصبی نماز نخوان!) آیا نماز که یک فعل عبادی است، اگر در مکان غصبی و در حالت اختیار، تحقق پیدا کند؛ به علت نهی از خواندن نماز در مکان غصبی، باطل خواهد بود؟
یا در بحث معاملات اگر شارع بگوید: «لا تبع بیع الربا»(خرید و فروشی را که در آن ربا است انجام نده!) در فرض انجام این نوع از خرید و فروش؛ آیا معامله باطل است یا نه؟
معنای «فساد»[1]
1. فساد در عبادات: فساد در مقابل صحت است و صحت و فساد به حسب امور مختلف، معانى متفاوتی دارند؛ بنابراین، عمل صحیح در عبادات، عملى است که از لحاظ دارا بودن اجزا و شرایط لازم با مأمورٌ به مطابقت کند، و فساد به معناى مطابق نبودن آنچه بدان امر شده؛ با آنچه که مکلف انجام داده است. لازمه فساد عبادت، مجزى نبودن (کافی نبودن فعل) و لزوم اعاده (تکرار) آن است، چه به صورت «ادا» در داخل وقت و چه به شکل «قضا» در خارج وقت.
2. صحت در معاملات: صحت در این‌جا؛ وصف عملى است که همه اجزا و شرایط معتبر را دارا باشد و معامله فاسد، معامله‌اى است که برخى از اجزا و شرایط را نداشته باشد. لازمه صحت معامله، ترتب اثر است؛ یعنى اگر بیع (فروش) است، نقل و انتقال دارد؛ و اگر نکاح (ازدواج) است، علقه و پیوند زوجیت می‌آورد و لازمه فساد آن، عدم ترتب این آثار است؛ مثلاً از ازدواج با دو خواهر در روایات منع شده است، آیا این منع و نهی موجود در روایات دلالت بر فساد و بطلان چنین ازدواجی دارد یا خیر؟
معنای نهی
از جایی که دو نوع نهی داریم؛ نهی تنزیهی و نهی تحریمی؛[2] سؤال این است که آیا هر دو نوع نهی، دلالت بر فساد دارد یا تنها نهی تحریمی دلالت بر فساد دارد. بحث از دلالت یا عدم دلالت نهى تنزیهى بر فساد مقابل دلالت نهى تحریمى بر فساد بوده و مراد از آن این است: آیا نهى تنزیهى به معامله یا عبادتى تعلق بگیرد، مقتضاى آن فساد و بطلان معامله یا عبادت است یا نه؟ براى نمونه؛ اگر شارع بگوید: «لا تصلّ فى الحمام»(در حمام نماز نخوان) یا «لا تبع وقت النداء»(در وقت نماز جمعه خرید و فروش نکن)؛ آیا این نهى تنزیهی بر فساد (بطلان) نماز در حمام و بیع هنگام نماز جمعه دلالت می‌کند یا نه؟
در این‌باره دو نظر وجود دارد، برخی؛ فقط دلالت نهی تحریمی را بر فساد قبول دارند و برخی دیگر دلالت هر دو نهی را بر فساد بدون اشکال می‌دانند.[3]
در دلالت نهى بر فساد یا عدم فساد، سه دیدگاه عمده بین اندیشمندان اصولى وجود دارد:
1. نهى در هیچ فرضى دلالت بر فساد نمی‌کند. «فخر رازى» این قول را به اکثر فقها و «آمدى» آن‌را به اکثر محققان نسبت می‌دهد.
2. نهى به‌طور کلى دلالت بر فساد متعلق می‌کند که فاضل تونى، شهید اول، محقق ثانی(کرکی) و ابن حاجب این قول را برگزیده‌اند. سید مرتضى علم الهدی می‌گوید: «نهى شرعاً دلالت بر فساد می‌کند، اما از نظر لغت چنین دلالتى وجود ندارد».[4]
3. عده‌اى؛ مانند علامه حلى و نائینى می‌گویند: نهى در عبادت موجب فساد عبادت است. اما نهى از معامله باعث فساد آن معامله نخواهد بود. نهى در عبادت؛ مانند نهى از نماز در مکان غصبى. با توجه به این‌که در نماز قصد قربت شرط است در نتیجه چنین عبادتى فاسد و باطل است.[5]
 

[1]. عده‌ای از مؤلفین، فرهنگ‌نامه اصول فقه، ص 462، قم، مرکز مطالعات و مدارک اسلامی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی‏، 1389ش.
[3]. فرهنگ‌نامه اصول فقه، ص 464.
[4]. علم الهدى، على بن حسین‏، الذریعة إلى أصول الشریعة، ج ‏1، ص 180، تهران، دانشگاه تهران(مؤسسه انتشارات و چاپ‏)، چاپ اول، 1376ش.‏
[5]. ولایی، عیسی، فرهنگ تشریحى اصطلاحات اصول، ص 330، تهران، نشر نی، 1387ش.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    663845 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    475321 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    474262 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    432386 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    398463 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    397574 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    356599 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    350461 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    340481 Practical
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • آیا از آیات قرآن می‌توان امامت علی(ع) را اثبات کرد؟
    312594 امام علی ع
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل‌سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در کتب خودشان نقل شده، می‌باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت‌جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی حقیقت نبندد.در قرآن ...