جستجوی پیشرفته
بازدید
3067
آخرین بروزرسانی: 1396/06/28
 
کد سایت fa76871 کد بایگانی 94034 نمایه تأثیر تربیتی ملایمت و نرمی در گفتار در هدایت دیگران
طبقه بندی موضوعی تعلیم و تربیت|فضایل اخلاقی
گروه بندی اصطلاحات سرفصل‌های قرآنی
خلاصه پرسش
اسلام به نرمی در گفتار توصیه کرده است. مراد از این‌گونه سخن‌گفتن چیست و چه تأثیری بر مخاطبان دارد؟
پرسش
مقصود از ملایمت و نرمی در گفتار چیست؟ و در هدایت و تربیت دیگران چه مقدار تأثیرگذار است؟
پاسخ اجمالی
مقصود از نرمی در گفتار این است که؛ انسان براى بیان مقاصد خود از سخنان ملایم و گفتار محترمانه استفاده کند و از خشونت و تندى بی‌مورد بپرهیزد.
ملایمت و نرم‌زبانی – البته با شرایط خاصّ و در حدّ اعتدال - یکی از شیوه‌های مهم تربیتی و هدایتی است که در قالب امر به معروف و نهی از منکر و یا نصیحت و خیرخواهی جلوه‌گر شده و سبب سلامت در مناسبات و روابط تربیتی می‌شود.
پاسخ تفصیلی
یکی از اوصاف و ارزش‌هاى مثبت در سخن گفتن، نرمى و ملایمت در گفتار است، که در برابر تندى و خشونت قرار می‌گیرد و می‌توان گفت: این دو صفت متضاد، دو جنبه دارند:
نخست جنبه عمقى، روحى و روانى، که در کیفیت معنوىِ گفتار و انتخاب جمله‌ها و طرز مواجه شدن با شنونده تأثیر می‌گذارد.
دوم جنبه شکلى و ظاهرىِ گفتار که در تُن صدا و کوتاهى یا بلندىِ سخن تأثیر می‌گذارد.
بنابراین، مقصود از نرمی در گفتار این است که؛ انسان براى بیان مقاصد خود از سخنان ملایم و گفتار محترمانه استفاده کند و از خشونت و تندى در گفتار بپرهیزد. به دیگر سخن؛ نرمى در گفتار؛ یعنی استخدام لغات زیبا و با معنا، به همراه نگاه محبت آمیز و مهرورزى.[1]
این نوع برخورد زبانی با گناه‌کاران در حقیقت همان مدارا کردن با مردم (رفق و ملایمت) است که در روایات به آن بسیار پرداخته شده و آثار و برکات بسیاری برای آن بیان شده است.[2]
«اصل تسهیل و تیسیر»[3] یکی از روش‌های مهم در تربیت است که  یکی از برجسته‌ترین مصادیق آن، ملایمت و نرمی در گفتار می‌باشد. انسان حکیم بر اساس حکمت تربیت می‌کند و چنین تربیتی از خشونت و تندی به دور است. نظام تربیتی، زمانی درست سامان می‌یابد و می‌تواند مردم را به خیر راهنمایی کند که از شیوه ملایمت و نرم‌زبانی استفاده، و از سخت‌دلی و خشونت‌گرایی به شدّت پرهیز شود. ملایمت و نرمی، زمینه ارتباط صحیح تربیتی را فراهم نمی‌سازد؛ چنان‌که امام علی(ع) می‌فرماید: «مدارا و ملایمت دشواری‌ها را آسان می‌سازد و سبب‌های سخت را تسهیل می‌نماید».[4] همچنین در حدیثی دیگر آن‌حضرت فرمود: «زبانت را با نرمی گفتار، و ابتدا کردن به سلام، عادت ده! تا دوستانت بیشتر، و دشمنانت کمتر شوند».[5]
نرم‌‌خویی و نرم‌زبانی؛ خصلتی است که موفقیت پیامبر اسلام(ص) بنا به تصریح قرآن کریم مرهون آن بوده است: «پس به [برکتِ‏] رحمت الهى، با آنان نرم‌خو شدى، و اگر تندخو و سخت‌دل بودى قطعاً از پیرامون تو پراکنده می‌شدند».[6]
از آن‌جایی که امامان معصوم(ع)، علاقه به نجات مردم از جهل و غفلت، و هدایت آنها به سوی خداپرستی و تربیت دینی داشتند؛ با گناه‌کاران به نرمی و ملایمت سخن می‌گفتند و نیز با رفتار و سخنان خویش پیروان خود را به این مهم، توجه می‌دادند. آنها افزون بر این‌که در عمل نرم‌زبانی را به‌کار می‌گرفتند، همواره به نتیجه درست و سازنده تربیتی آن نیز توجه داشتند.
نقل است که روزى مردى مسیحى با امام باقر(ع) روبرو شد و با کنایه و بی‌ادبى به ایشان گفت: «آیا تو بقرى؟»[7] امام فرمود: «نه ‏من باقرم.» گفت: «تو پسر زنى هستى که آشپز بود؟» امام فرمود: «این‌که ننگ و عار نیست. شغلش این بود». گفت: «مادرت زنى سیاه و بد زبان بود!» امام فرمود: «اگر تو راست می‌گویى، خداوند او را ببخشاید و اگر دروغ می‌گویى، از گناهت بگذرد که به بی‌گناهى تهمت می‌زنى». این برخورد حکیمانه و مهربانانه امام باقر(ع)، انقلابى در دل مرد مسیحى به پا کرد که نه تنها از بی‌ادبى خود سر افکنده شد، بلکه به آرمان و عقیده راستین امام باقر(ع) ایمان آورد و مسلمان گشت‏.[8]
در واقع امام باقر(ع) با این رفتار و نرم‌زبانی؛ دل آن شخص را تسخیر و نظر او را به سخن حکیمانه جلب کردند و در دل آن شخص ایجاد انگیزه نمودند؛ چرا که «دل‌های مردم گریزان است، پس به کسی روی آورند که خوشرویی کند».[9] کسی که نرم‌خو و نرم‌زبان باشد، مورد توجه دیگران قرار می‌گیرد و دیگران به او علاقمند خواهند شد و کسی که رفتاری خشونت‌آمیز داشته باشد، مورد نفرت مردم خواهد بود. امام باقر(ع) با این رفتار، آن شخص گناه‌کار را به آرامش و امنیت قلبی و روحی رساند؛ زیرا گناه آن شخص توهین به امام معصوم(ع) و مادر آن‌حضرت بود که امام(ع) با نرمی در گفتار در مسیر نهی از منکر تربیت کردند تا این‌که نتیجه‌اش گرایش به معروف؛ یعنی روی آوردن به اسلام شد. در واقع امام(ع)؛ با این رفتار، نگذاشتند که آن شخص در دوران باقی‌مانده زندگی خویش، به سوی بی‌احترامی به بزرگان دین پیش برود.
ممکن است گفته شود؛ با معاندان و مستکبران جامعه چگونه می‌توان مدارا کرد و با نرمی سخن گفت؟ و یا چگونه ممکن است زبان نرم، علاج سرکشی باشد؟! چون سرکشی حالت استکبار و غرور است.
در پاسخ باید گفت: چاره غرور گاه با خشونت و تندی در زبان و عمل صورت نمی‌پذیرد، بلکه باید در اعماق دل‌ها و جان‌ها نفوذ کرد. پس کسی که مردم را دعوت به کاری خیر و نیکی می‌کند، و یا از گناهی نهی می‌کند، باید بداند که هدفش سرکوب و نابود کردن گناه‌کارِ متکبر و معاند نیست، بلکه هدفش ارشاد و هدایت او است. پس نباید در مرتبه نخست، طغیان را با طغیان پاسخ گفت، بلکه پاسخ طغیان سعه‌صدر و نرم‌زبانی است. به دیگر سخن؛ اصولاً باید ملایمت و نرم‌زبانی و شدّت و غلظت را با هم داشت و در جای خودش از آن بهره برد؛ امام علی(ع) در این‌باره می‌فرماید: «درشت‌خویی را با اندک نرمی بیامیز. در آن‌جا که مدارا کردن بهتر است، مدارا کن، و در جایی که جز با درشتی کار انجام نگیرد، درشتی کن».[10]
بنابراین، درشت‌خویی در مواردی لازم است، اما ملایمت و نرم‌زبانی با شرایط خاصّ خود و در حدّ اعتدال، یکی از شیوه‌های مهم تربیتی و هدایتی دیگران در قالب امر به معروف و نهی از منکر و یا نصیحت و خیرخواهی خواهد بود و سبب سلامت در مناسبات و روابط تربیتی می‌شود.
 

[1]. ر. ک: مصباح یزدی، محمدتقی، اخلاق در قرآن، ج 3، ص 330 – 332، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ اول، 1378ش.
[2]. ر. ک: کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ‏2، ص 116 – 120، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق؛ «معنای مدارا و آثار آن از نگاه روایات»، سؤال 55401.
[3]. تسهیل و تیسیر به معناى آسان کردن و سهل گردانیدن است؛ و منظور از اصل تسهیل و تیسیر این است که برنامه‌ها و اقدامات تربیتى باید امورى آسان و میسّر باشد، و مبتنى بر تکالیف شاق نباشد، و راه‌هایى در تربیت گشوده شود که متربّى با میل و رغبت در آن راه‌ها گام زند؛ و با متربّى از سر ملایمت و مدارا رفتار شود تا بتواند راه تربیت را بر خود هموار کند و به اهداف تربیت دست یابد. دلشاد تهرانى، مصطفى‏، سیره نبوى(منطق عملى)، ج ‏4، ص 157، تهران، دریا، چاپ دوم‏، 1383ش.
[4]. تمیمی آمدی، عبد الواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، ص 95، قم، دار الکتاب الإسلامی، چاپ دوم، 1410ق.
[5]. همان، ص 457.
[6]. آل عمران، 159.
[7]. بقر در زبان عربی به معنای گاو است.
[8]. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ‏46، ص 289، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، 1403ق.
[9]. سید رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، محقق، صبحی صالح، حکمت 50، ص 477، قم، هجرت، چاپ اول، 1414ق.
[10]. همان، نامه 46، ص 420 – 421.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    926162 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    616985 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    548579 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    452379 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    439934 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    388238 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    385133 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    376616 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    338601 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    327085 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...