بازدید
5887
آخرین بروزرسانی: 1391/12/01
خلاصه پرسش
راه حل در تعارض دو دلیل معتبر که یکی بر وجوب دلالت دارد و دیگری بر حرمت، چیست؟ مثال بزنید.
پرسش
در دو دلیل معتبر که با هم تضاد دارند و یکی بر وجوب دلالت دارد و دیگری بر حرمت، لطفا مثالی از روایات پیامبر(ص) یا معصومان(ع)در این باره بیان کنید که فقها نیز به یکی از آن دو عمل کرده باشند.
پاسخ اجمالی
هرگاه دو دلیل معتبر با هم تعارض ابتدایی داشته باشند؛ اولین وظیفه فقیه این است که بین آنها جمع عرفی و عقلایی نماید. و اگر جمع عرفی و عقلایی بین آنها ممکن نبود به سراغ مرجحات منصوصه[1] می‌رود و هر کدام که دارای ملاک ترجیح، بود آن را بر دیگری ترجیح می‌دهد و اگر در تمام جهات و مرجحات، با هم مساوی بودند برخی قائل به تساقط و برخی دیگر قائل به تخییر شده‌اند و هر فقیه بر مبنای خودش عمل خواهد نمود.[2]
تعارض دارای اقسامی است که یکی از اقسام تعارض؛ تنافی دو دلیل به صورت تضاد می‌باشد؛ یعنی دلیلی بگوید کاری واجب است و دلیل دیگر دلالت کند بر حرمت همان کار. و نمی توان میان دو دلیل جمع کرد.[3]
برای نمونه؛ می‌توانیم به روایات وارده در باب نماز جمعه اشاره کرد که؛ مدلول یک دلیل وجوب نماز جمعه  و مدلول دلیل دیگر حرمت آن می‌باشد. که برای هر کدام به ذکر یک روایت بسنده می‌شود.
امام سجاد(ع) به نقل از امام علی(ع) می‌فرماید: «صلاحيت حكومت، اجراى حدود و اقامه نماز جمعه، جز به دست امام نيست».[4] برخی از فقها با توجه به این دسته از روایات؛ برای صحت و برپایی نماز جمعه حضور امام معصوم(ع) و یا اذن او را شرط می‌دانند، به همین جهت در زمان غیبت امام مهدی(عج) چون این شرایط وجود ندارد، فتوا به حرمت خواندن نماز جمعه داده‌اند.[5]
اما مشهور از فقها با استفاده از آیه شریفه «اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! هنگامى كه براى نماز روز جمعه اذان گفته شود، به سوى ذكر خدا بشتابيد و خريد و فروش را رها كنيد كه اين براى شما بهتر است اگر می‌دانستيد!»،[6] و دسته‌ای دیگر از روایات، فتوا به وجوب نماز جمعه –عینی یا تخییری- در زمان غیبت می‌دانند و حضور یا اذن امام معصوم(ع) را شرط نمی‌دانند؛[7] مانند این‌که؛ امام باقر(ع) فرمود: «خداوند عزّ و جلّ در ظرف هفته سى و پنج نماز فريضه بر مردم واجب كرده است، كه يک نماز آن بايد به جماعت خوانده شود، و آن نماز جمعه است».[8] و «هر كس سه هفته پياپى و بدون هيچ عذر موجّه شرعى در نماز جمعه شركت نكند، خداوند دل او را مهر می‌كند (و به حال خود وامی‌گذارد)».[9] 
تعارض این دو دسته از دلایل، به صورت تضاد است؛ لذا مشهور فقها مدلول و محتوای دلایل دسته دوم را برگزیده‌ و طبق آن فتوا داده اند.
 

[1]. اسباب ترجیح یک روایت بر روایت دیگر چند تا است؛ مانند: 1. الترجيح بالصفات؛ یعنی ترجیح به صفات راوی مانند عادل‌تر بودن یا راستگوتر بودن راوی در نقل روایت، 3. الترجيح بالشهرة؛ یعنی هر روایتی که دارای شهرت باشد بر روایت دیگر ترجیح دارد؛ چه شهرت فتوایی باشد یا روایی، 4. الترجيح بموافقة الكتاب؛ یعنی مضمون روایتی که موافق با قرآن باشد بر روایتی که مضمونش مخالف با قرآن باشد ترجیح دارد. ر.ک: مظفر، محمدرضا، أصول‏الفقه، ج 2، ص 247 – 255، انتشارات اسماعیلیان، قم، چاپ پنجم، بی‌تا.
[2]. ر.ک: مجتهدی تبریزی، غلامحسین، الأصول المهذبة، ص 130 - 134، چاپ طوس، مشهد، چاپ دوم، بی‌تا.
[3]. میرزای نائینی، محمد حسین، اجود التقریرات، مقرر: خوئی، سید ابوالقاسم، ج 2، 501، انتشارات مصطفوی، قم، 1368ش. 
[4]. کوفی، محمد بن محمد اشعث، الجعفریات (الأشعثیات)، ص 43، مکتبة نینوی الحدیثة، تهران، چاپ اول، بی تا؛ ابن حیون، نعمان بن محمد مغربی، دعائم الإسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الأحکام، محقق و مصحح: فیضی، آصف،‏ ج 1، ص 182، مؤسسة آل البیت(ع)، قم، چاپ دوم، 1385ق. و ر.ک: ترحينى عاملى، سيد محمد حسين، الزبدة الفقهية فی شرح الروضة البهية، ج 2، ص 283، دار الفقه للطباعة و النشر، قم، چاپ چهارم، 1427ق.
[5]. مانند: ابن ادریس حلّی، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، محقق و مصحح: الموسوی، حسن بن احمد، ابن مسیح، ابو الحسن، ج 1، ص 290 و ج 2، ص 26، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ دوم، 1410ق.
[6]. جمعة، 9.
[7]. ر.ک: شهید ثانی، زین الدین بن علی، رسائل شهید ثانی، ص 50 – 62، سازمان تبلیغات اسلامی، قم، چاپ اول، 1421ق؛ محدث بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، محقق و مصحح: ایروانی، محمد تقی، مقرم‌، سید عبد الرزاق، ج 9، ص 378 – 396، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ اول، 1405ق؛ الزبدة الفقهية فی شرح الروضة البهية، ج 2، ص 284 – 287.
[8]. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 3، ص 419، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، 1407ق.
[9]. شیخ صدوق، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص 232، دار الشریف الرضی للنشر، قم، چاپ دوم، 1406ق.
ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    902509 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    566259 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    492922 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    425701 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    405605 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    374151 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    360443 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    345315 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    325601 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    315904 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...