جستجوی پیشرفته
بازدید
8987
آخرین بروزرسانی: 1393/11/06
خلاصه پرسش
آیا مسلمانان هنگام جنگ خندق، اقدام به آواز خوانی می کردند؟ و آیا این موضوع، پیشنهادی از جانب سلمان فارسی به پیامبر اکرم (ص) بود؟
پرسش
آیا نقل زیر که در بعضی از سایت ها ذکر شده است که در زمان حفر خندق مسلمانان آواز می خواندند درست است؟ آیا این روایت سند تاریخی دارد یا نه؟ به گفته هوشنگ جاوید با سندهای بسیاری که شرق شناسان یافته‌اند متوجه شدند در صدر اسلام زمانی که خندق می‌کندند، سلمان به پیامبر (ص) می‌گوید که ایرانی‌ها آواز می‌خوانند، پیامبر (ص) دستور می‌دهد که بخوانند تا کار حفر خندق زودتر پیش رود.
پاسخ اجمالی

نوعی از سرود حماسی به نام "رجز خوانی" در تاریخ عرب، ریشه ای دیرینه داشته و در جنگ های اسلامی نیز از آن استفاده شده و مورد تأیید صریح یا ضمنی پیامبر (ص) قرار گرفته است. چنین رویکردی، ابتکار سلمان فارسی و یا ایرانیان نبوده، بلکه بیشتر اقوام از جمله اعراب مدت ها قبل از جنگ خندق بدان مبادرت می کردند.

 

با این وجود، "آواز خوانی" از نوع گناه آلود آن، نه در این جنگ و نه در دیگر جنگ های پیامبر (ص) از طرف ایشان مورد استفاده قرار نگرفته است، بلکه در پاره ای موارد دشمنان ایشان، اقدام به این کار غیر اخلاقی می کردند.

پاسخ تفصیلی

نوعی از سرود خوانی که اعراب، آن را "رجز" می نامیدند، جهت تقویت روحیه شخصی و گروهی، همواره در جنگ ها مرسوم بوده و سپاهیان اسلام نیز از آن استفاده می کردند. جنگ خندق نیز استثنایی از دیگر موارد نبوده و مستنداتی در تاریخ وجود دارد که رسول خدا (ص) و دیگر مسلمانان در آن جنگ به خواندن سرودهای حماسی و دینی مشغول بودند که به نمونه هایی از آن اشاره می کنیم:

 

1. ‏براء بن عازب نقل می کند که پیامبر گرامی اسلام (ص) در جنگ احزاب (خندق)، به همراه ما خاک بر می داشت، تا جایی که تمام پوست شکمش خاک آلود شده بود و همان طور که کار می کرد، این سرود را با صدای بلند می خواند:

 

لَاهُمَّ لَوْلَا أَنْتَ لَمَا اهْتَدَیْنَا

 

وَ لَا تَصَدَّقْنَا وَ لَا صَلَّیْنَا

 

 

 

 

فَأَنْزِلَنْ سَکِینَةً عَلَیْنَا

 

وَ ثَبِّتِ الْأَقْدَامَ إِنْ لَاقَیْنَا

 

 

 

 

إِنَّ الْأُولَى قَدْ بَغَوْا عَلَیْنَا

 

إِذَا أَرَادُوا فِتْنَةً أَبَیْنَا.[1]

 

یعنی: خدایا، اگر تو نبودی ما رستگار نمی شدیم. نه صدقه ای در کار بود و نه نمازی!. ای خدا! آرامش را بر دل های ما فرو ریز و اگر وارد جنگی شدیم، گام هایمان را استوار گردان. دشمنانمان بر ما تجاوز آوردند. اگر آنان فتنه گرند ما از آن به دوریم.

 

2. پیامبر (ص) در همان جنگ، خاک را در زنبیل هایی حمل می کرد و یاران او سرود می خواندند و پیامبر (ص) نیز سرودی را زمزمه می نمود:

 

هذا الجمال لا جمال خیبر               هذا أبر ربنا و أطهر

 

اینها ثروتند و نه بارهای خیبر! خدایا اینها پاک تر و پاکیزه ترند![2]

 

3. رسول خدا هنگامی که در حال کندن خندق بود، چنین می سرود:

 

بسم الله و به هدینا          و لو عبدنا غیره شقینا

 

حبذا ربا و حبذا دینا

 

به نام خدا که با او رستگار شدیم. و اگر غیر او را می پرستیدیم گمراه بودیم. چه خوب خدایی و چه خوب دینی!

 

در همان زمان، بنو سلمه (گروهی از یاران پیامبر) که گوشه ای از خندق را حفر می کردند نیز در حال سرود خواندن بودند.[3]

 

اگر آنچه در پرسش فوق بدان اشاره شده، ناظر به همین شیوه از سرود خوانی جنگی باشد، در پاسخ باید گفت: آری! چنین سروده هایی در جنگ خندق و دیگر جنگ ها خوانده می شد، البته با مروری اجمالی در کتب تاریخی به مستندی دست نیافتیم که ابتکار این رفتار حماسی به دست سلمان فارسی بوده است و اساسا چنین فرضی بعید به نظر می رسد؛ زیرا چنانچه بیان شد، رجز خوانی ریشه ای دیرین در فرهنگ عرب داشته و جنگ خندق، آغاز آن نبوده است.

 

اما در هر حال، طبیعی است که خواندن سرودهای حماسی نقش انکارناپذیری در تقویت روحیه جنگ جویان داشته و در جنگ های اسلامی نیز وجود داشته است و اگر شما از "آواز خوانی" مسلمانان، همین رویکرد جنگی را مدنظر دارید، پاسختان مثبت است، اما اگر "آواز خوانی" را به رفتار گناه آلودی که در برخی جوامع مرسوم است، تعبیر نمایید، چنین رفتار و کرداری نه در جنگ خندق و نه در هیچ جنگ دیگری که در حضور یا به فرمان پیامبر(ص) رخ داده، از طرف مسلمانان اتفاق نیفتاده است. البته دشمنان پیامبر(ص) با استفاده از این شیوه های غیر اخلاقی، در صدد تقویت روحیه سربازان خود بودند که به عنوان نمونه مشرکان قریش در جنگ احد گروهی از زنان را (به سرپرستی هند همسر ابو سفیان و مادر معاویه) همراه خود به جنگ آورده بودند که آنان بر دف زده و می خواندند:

 

نحن بنات طارق            نمشی على النمارق‏

 

إن تقبلوا نعانق            أو تدبروا نفارق‏

 

فراق غیر وامق‏

 

ما دختران ستاره زهره ایم! بر فرش های گرانبها پا می گذاریم! اگر پیروز شوید با شما هم آغوش می شویم و اگر فرار کنید از شما دوری خواهیم گزید و دیگر دوستتان نخواهیم داشت!

 

پیامبر(ص) بعد از مشاهده چنین رفتاری، این گونه فرمودند: پروردگارا! به تو پناه می بریم و در راه تو می جنگیم. خدا برای من کافی است و او بهترین پشتیبان من است.[4]

 

 

[1] مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج 20، ص 200-199، مؤسسة الوفاء، بیروت، 1404 هـ ق.

[2] واقدی، محمد بن عمر، کتاب المغازی، ج 2، ص 446، مؤسسة الأعلمی، بیروت، 1409 هـ ق، چاپ سوم.

[3] مقریزی، تقی الدین احمد بن علی، إمتاع الأسماع، ج 1، ص 226، دار الکتب العلمیة، بیروت، 1420 هـ ق.

[4] بلاذری، احمد بن یحیی، أنساب الأشراف، ج 1، ص 317، دار الفکر، بیروت، 1417 هـ ق، چاپ اول.

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    922484 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    610810 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    544490 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    450221 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    433979 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    385691 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    383338 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    371984 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    337365 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    325049 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...