بازدید
8246
آخرین بروزرسانی: 1393/11/06
خلاصه پرسش
آیا مسلمانان هنگام جنگ خندق، اقدام به آواز خوانی می کردند؟ و آیا این موضوع، پیشنهادی از جانب سلمان فارسی به پیامبر اکرم (ص) بود؟
پرسش
آیا نقل زیر که در بعضی از سایت ها ذکر شده است که در زمان حفر خندق مسلمانان آواز می خواندند درست است؟ آیا این روایت سند تاریخی دارد یا نه؟ به گفته هوشنگ جاوید با سندهای بسیاری که شرق شناسان یافته‌اند متوجه شدند در صدر اسلام زمانی که خندق می‌کندند، سلمان به پیامبر (ص) می‌گوید که ایرانی‌ها آواز می‌خوانند، پیامبر (ص) دستور می‌دهد که بخوانند تا کار حفر خندق زودتر پیش رود.
پاسخ اجمالی

نوعی از سرود حماسی به نام "رجز خوانی" در تاریخ عرب، ریشه ای دیرینه داشته و در جنگ های اسلامی نیز از آن استفاده شده و مورد تأیید صریح یا ضمنی پیامبر (ص) قرار گرفته است. چنین رویکردی، ابتکار سلمان فارسی و یا ایرانیان نبوده، بلکه بیشتر اقوام از جمله اعراب مدت ها قبل از جنگ خندق بدان مبادرت می کردند.

 

با این وجود، "آواز خوانی" از نوع گناه آلود آن، نه در این جنگ و نه در دیگر جنگ های پیامبر (ص) از طرف ایشان مورد استفاده قرار نگرفته است، بلکه در پاره ای موارد دشمنان ایشان، اقدام به این کار غیر اخلاقی می کردند.

پاسخ تفصیلی

نوعی از سرود خوانی که اعراب، آن را "رجز" می نامیدند، جهت تقویت روحیه شخصی و گروهی، همواره در جنگ ها مرسوم بوده و سپاهیان اسلام نیز از آن استفاده می کردند. جنگ خندق نیز استثنایی از دیگر موارد نبوده و مستنداتی در تاریخ وجود دارد که رسول خدا (ص) و دیگر مسلمانان در آن جنگ به خواندن سرودهای حماسی و دینی مشغول بودند که به نمونه هایی از آن اشاره می کنیم:

 

1. ‏براء بن عازب نقل می کند که پیامبر گرامی اسلام (ص) در جنگ احزاب (خندق)، به همراه ما خاک بر می داشت، تا جایی که تمام پوست شکمش خاک آلود شده بود و همان طور که کار می کرد، این سرود را با صدای بلند می خواند:

 

لَاهُمَّ لَوْلَا أَنْتَ لَمَا اهْتَدَیْنَا

 

وَ لَا تَصَدَّقْنَا وَ لَا صَلَّیْنَا

 

 

 

 

فَأَنْزِلَنْ سَکِینَةً عَلَیْنَا

 

وَ ثَبِّتِ الْأَقْدَامَ إِنْ لَاقَیْنَا

 

 

 

 

إِنَّ الْأُولَى قَدْ بَغَوْا عَلَیْنَا

 

إِذَا أَرَادُوا فِتْنَةً أَبَیْنَا.[1]

 

یعنی: خدایا، اگر تو نبودی ما رستگار نمی شدیم. نه صدقه ای در کار بود و نه نمازی!. ای خدا! آرامش را بر دل های ما فرو ریز و اگر وارد جنگی شدیم، گام هایمان را استوار گردان. دشمنانمان بر ما تجاوز آوردند. اگر آنان فتنه گرند ما از آن به دوریم.

 

2. پیامبر (ص) در همان جنگ، خاک را در زنبیل هایی حمل می کرد و یاران او سرود می خواندند و پیامبر (ص) نیز سرودی را زمزمه می نمود:

 

هذا الجمال لا جمال خیبر               هذا أبر ربنا و أطهر

 

اینها ثروتند و نه بارهای خیبر! خدایا اینها پاک تر و پاکیزه ترند![2]

 

3. رسول خدا هنگامی که در حال کندن خندق بود، چنین می سرود:

 

بسم الله و به هدینا          و لو عبدنا غیره شقینا

 

حبذا ربا و حبذا دینا

 

به نام خدا که با او رستگار شدیم. و اگر غیر او را می پرستیدیم گمراه بودیم. چه خوب خدایی و چه خوب دینی!

 

در همان زمان، بنو سلمه (گروهی از یاران پیامبر) که گوشه ای از خندق را حفر می کردند نیز در حال سرود خواندن بودند.[3]

 

اگر آنچه در پرسش فوق بدان اشاره شده، ناظر به همین شیوه از سرود خوانی جنگی باشد، در پاسخ باید گفت: آری! چنین سروده هایی در جنگ خندق و دیگر جنگ ها خوانده می شد، البته با مروری اجمالی در کتب تاریخی به مستندی دست نیافتیم که ابتکار این رفتار حماسی به دست سلمان فارسی بوده است و اساسا چنین فرضی بعید به نظر می رسد؛ زیرا چنانچه بیان شد، رجز خوانی ریشه ای دیرین در فرهنگ عرب داشته و جنگ خندق، آغاز آن نبوده است.

 

اما در هر حال، طبیعی است که خواندن سرودهای حماسی نقش انکارناپذیری در تقویت روحیه جنگ جویان داشته و در جنگ های اسلامی نیز وجود داشته است و اگر شما از "آواز خوانی" مسلمانان، همین رویکرد جنگی را مدنظر دارید، پاسختان مثبت است، اما اگر "آواز خوانی" را به رفتار گناه آلودی که در برخی جوامع مرسوم است، تعبیر نمایید، چنین رفتار و کرداری نه در جنگ خندق و نه در هیچ جنگ دیگری که در حضور یا به فرمان پیامبر(ص) رخ داده، از طرف مسلمانان اتفاق نیفتاده است. البته دشمنان پیامبر(ص) با استفاده از این شیوه های غیر اخلاقی، در صدد تقویت روحیه سربازان خود بودند که به عنوان نمونه مشرکان قریش در جنگ احد گروهی از زنان را (به سرپرستی هند همسر ابو سفیان و مادر معاویه) همراه خود به جنگ آورده بودند که آنان بر دف زده و می خواندند:

 

نحن بنات طارق            نمشی على النمارق‏

 

إن تقبلوا نعانق            أو تدبروا نفارق‏

 

فراق غیر وامق‏

 

ما دختران ستاره زهره ایم! بر فرش های گرانبها پا می گذاریم! اگر پیروز شوید با شما هم آغوش می شویم و اگر فرار کنید از شما دوری خواهیم گزید و دیگر دوستتان نخواهیم داشت!

 

پیامبر(ص) بعد از مشاهده چنین رفتاری، این گونه فرمودند: پروردگارا! به تو پناه می بریم و در راه تو می جنگیم. خدا برای من کافی است و او بهترین پشتیبان من است.[4]

 

 

[1] مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج 20، ص 200-199، مؤسسة الوفاء، بیروت، 1404 هـ ق.

[2] واقدی، محمد بن عمر، کتاب المغازی، ج 2، ص 446، مؤسسة الأعلمی، بیروت، 1409 هـ ق، چاپ سوم.

[3] مقریزی، تقی الدین احمد بن علی، إمتاع الأسماع، ج 1، ص 226، دار الکتب العلمیة، بیروت، 1420 هـ ق.

[4] بلاذری، احمد بن یحیی، أنساب الأشراف، ج 1، ص 317، دار الفکر، بیروت، 1417 هـ ق، چاپ اول.

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • آیا بر اساس روایات انسان دارای چهار چشم است؟! و منظور از آن چیست؟
    447 حدیث 1398/03/21
    ابتدا باید گفت؛ انسان‌ها دارای چشم ظاهر و چشم باطن می‌باشند؛ از این‌رو است که خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «فَإِنَّها لا تَعْمَى الْأَبْصارُ وَ لکِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتی‏ فِی الصُّدُور»؛[1] این رفتارها چشم ظاهری را کور نمی‌کند، بلکه ...
  • آیا صیغه ی عقد ازدواج موقت حتما باید به زبان عربی خوانده شود؟
    30622 خطبه ازدواج 1386/03/31
    ازدواج موقت مردان مسلمان با زنان اهل کتاب را همه ی مراجع تقلید فعلی و معاصر، جایز دانسته اند.
  • حکمت موهای اطراف اندام و ناحیه‌های تناسلی چیست؟
    65127 نظافت شخصی 1393/02/11
    برخی از منابع دینی که به حکمت موجودات جهان می‌پردازند؛ به دو نوع از حکمت روئیدن مو اشاره دارند: 1. جنبه‌های بهداشتی جسم است؛ مانند این‌که روییدن و سپس تراشیدن مو موجب دفع بعضی از سموم بدن است. یا این‌که برای رفع آلودگی محل آن است؛ زیرا محل ...
  • آیا دچار شدن به بیماری‌هایی؛ مانند برص، جذام و... نشانه بی‌ایمانی است؟!
    1449 درایه الحدیث 1397/01/01
    این‌که پیامبران باید دارای برخی نقائص نباشند موضوع جداگانه‌ای است، اما این‌که هیچ مؤمنی دچار برص نمی‌شود موضوعی پذیرفتنی نیست. اگر چه روایت ضعیفی در این زمینه وجود دارد،[1] که یا به دلیل ضعف سند باید ردّ شود و یا توجیه دیگری را برای ...
  • شیخ نجم الدین کبری که بود؟
    8829 تاريخ بزرگان 1392/04/10
    احمد بن عمر بن محمد خَیوقی(548- 618هـ.ق)،[1] خوارزمی ملقب و معروف به شیخ نجم الدین کبری است.[2] در علت لقب دادن او به کبرى گفته‌اند: در اوان جوانى که به تحصیل علوم مشغول بود، با هرکس مناظره و مباحثه می‌کرد ...
  • چگونه توسل به کودک شش ماهه ممکن است؟ در حالی‌که رشد روحی در برزخ که مورد تأیید همه علما نیست!
    6147 توسل به اولیای الهی 1392/10/04
    برای روشن شدن پاسخ چند نکته را باید در نظر داشت: 1. بر اساس آیات قرآن درجات و مقامات انسان‌ها یکسان نیست؛ برخی از افراد در دوران کودکی و شیرخوارگی به مقامات بالای معنوی یعنی نبوت می‌رسند؛ مانند حضرت یحیی(ع) که خداوند به او می‌فرماید: «اى یحیى کتاب ...
  • اگر روح مجرد است، اختلالاتی که به بیماری روانی چندشخصیتی می‌انجامد، چه توجیهی دارد؟!
    1861 انسان شناسی 1395/04/21
    روح یا نفس انسان هر چند مجرد است، اما مجردی است که در مقام فعل مادی است. بنابراین، اگر افرادی در اثر ضربه مغزی دچار اختلال روانی گردند، این منافات با تجرد نفس ندارد، بلکه مطابق با چگونگی خاص تجرد نفس است. به همین جهت استدلال به ثبات ...
  • وظایف شورای نگهبان چیست؟
    86079 قانون اساسی 1392/09/07
    قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مبین نهادهای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی جامعه ایران بر اساس اصول و ضوابط اسلامی است. و یکی از نهادهای سیاسی جمهوری اسلامی نهاد محترم شورای نگهبان است که در اصل‌های ۹۱ تا ۹۹ قانون اساسی، شرایط، تعداد، وظایف و مسئولیت‌‌های این نهاد ...
  • آیا قضاوت کردن در مورد دیگران جایز است؟!
    2372 حدیث 1396/03/08
    اساساً قضاوت در مورد رفتار دیگران چندان مورد توصیه تعالیم دینی نیست. امام على(ع) در این زمینه می‌فرماید: خوشا به حال کسى که زشتى و بدى خودش، او را از زشتی‌هاى مردم منصرف کند.[1] البته در مواردی که علم و یقین به برخی رفتارها ...
  • چرا شهر قم را شهری مقدس می‌نامند؟
    4263 حدیث 1393/02/15
    در فرهنگ دینی ما اماکن و شهرهایی از قداست برخوردارند؛ از جمله شهرهایی که در روایات فضیلت‌هایی برای آنها بیان شده است می‌توان به مکه مکرمه، مدینه منوره، کربلا، کوفه، قم و... اشاره کرد. این جایگاه ویژه و قداست به دلیل آن است که در مکه خانه خدا ...

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    897131 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    559855 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    464680 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    422083 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    399952 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    372498 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    354592 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    336444 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    321758 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    313744 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...