بازدید
7575
آخرین بروزرسانی: 1391/08/21
 
کد سایت fa14579 کد بایگانی 14788 نمایه امتیازات مکاتب دینی از غیر دینی
خلاصه پرسش
چه امتیازاتی میان مکاتب و نظام های دینی و غیر دینی وجود دارد؟
پرسش
می خواستم بدانم چه معیارها و تمایزاتی قادر است که مکاتب و نظام های دینی و غیر دینی را از هم متمایز و جدا و در سطوح بالاتر و پایین تری قرار دهد؟
پاسخ اجمالی

نخست تذکر این نکته لازم است که شباهت اصلی میان دین اسلام و دیگر ادیان آسمانی تحریف نشده، استقرار توحید و خدا پرستی در زمین و رهانیدن مردم از بندگی و پرستش غیر خدا است؛ همان طور که قرآن کریم فرمود: «ما در هر امّتى رسولى برانگیختیم که: خداى یکتا را بپرستید و از طاغوت اجتناب کنید». اگر این شباهت یکسان را در نظر بگیریم، حتی دین مسیحیت و یهودیت با ندای توحیدی و یکتا پرستی پیامبرانی چون عیسی (ع) و موسی (ع) و با همان اصول الاهی اوّلیه خود که به دور از هر تحریفی بوده، دارای امتیازاتی از آیین ها و مکاتب غیر دینی هستند. هر چند در هر عصری، برخی از پیروان این ادیان الاهی، بی اعتنا به اصول اوّلیه آن بوده به طوری که دست به تحریف تورات و انجیل زدند و در نهایت این ادیان شبیه مکتب غیر دینی ساختند.

 

مهم ترین امتیاز و ارزش مکتب و نظام دینی از غیر دینی، بیدار کردن فطرت انسانی و به فعلیت رساندن کمالات معنوی بالقوه ای بوده که در او به ودیعت نهاده شده است. به بیان دیگر، بستر سازی ایجاد تغییر تدریجی در انسان برای سیر از «بودن» به «شدن» یا انتقال از وضعیت بالقوه به بالفعل بر اساس مبانی و ارزش های صحیح دینی.

پاسخ تفصیلی

در ابتدا تذکر این نکته لازم است که شباهت اصلی میان دین اسلام و دیگر ادیان آسمانی تحریف نشده، استقرار توحید و خدا پرستی در زمین و رهانیدن مردم از بندگی و پرستش غیر خدا است؛ همان طور که قرآن می فرماید: «ما در هر امّتى رسولى برانگیختیم که خداى یکتا را بپرستید و از طاغوت اجتناب کنید». [1] اگر این شباهت موجود در پیامبران را در نظر بگیریم، حتی دین مسیحیت و یهودیت با ندای توحیدی و یکتا پرستی پیامبرانی؛ چون عیسی (ع) و موسی (ع) و با همان اصول الاهی اوّلیه خود که به دور از هر تحریفی بوده، دارای امتیازاتی از آیین ها و مکاتب غیر دینی هستند. هر چند در عصر حاضر، برخی از مسیحیان و یهودیان بی اعتنا به اصول اوّلیه دین خود بوده به طوری که دست به تحریف تورات و انجیل زدند. به همین جهت در بسیاری موارد شاید مکتبی غیر دینی باشند.

 

اما در میان ادیان الاهی، دین اسلام دارای جامعیتی است که آموزه های آن تمامی شئون فردی و اجتماعی در جهت رسیدن به سعادت را شامل می شود. جامع بودن دین اسلام نشانه گستردگی و وسعت قلمرو آن خواهد بود. جامعیت دین اسلام، همسو با هدف نزول آن از سوی خداوند است، و هدف نزول دین هم همان هدف خلقت انسان است؛ زیرا خداوند که انسان را برای هدفی آفریده، باید احکام، دستور العمل ها و معارف لازم برای رسیدن به آن هدف را هم به وی ابلاغ کند. خداوند، این برنامه ها را در مقاطع گوناگون به نسبت نیاز انسان ها و شایستگی آنها، فرستاده و تمام آن برنامه با نام اسلام، توسط حضرت محمد (ص) و جانشینان او برای بشر آورده شده است. [2]

 

پس، با این که مکتب و دین اسلام بر ادیان الاهی دیگر دارای برتری و جامعیّت بوده، ولی به طور کلّی، امتیازات و معیارهای اساسی را مکاتب و ادیان الاهی از مکاتب و آیین های غیر دینی- که پیرو هیچ یک از اصول و روش های ادیان آسمانی اصیل و به دور از هر تحریفی نیستند؛ مانند: لیبرالیسم– دارند که در ذیل به پاره ای از این امتیازات و تفاوت ها (به صورت کلّی) اشاره می شود:

 

الف) امتیاز و تفاوت در اهداف

 

مکاتب و نظام هایی که اصول و روش زندگی آنان مبتنی بر دین نیست، تمام توجه خود را به «دنیا» و «انسان مداری» صرف منحصر می کنند. به بیان دیگر، اساسی‏ترین هدف آنها، فقط تأمین نیازمندی‏های دنیوی جامعه و انسان است و هدفی فراتر از آن در نظر ندارند؛ [3] امّا نظام دینی دو هدف را پیگیری می‏کند، یکی تأمین نیازمندی‏ها و نیل به سعادت این جهانی و دیگر تأمین خیر و سعادت اخرویِ جاودانی.

 

مهم‏ترین اهداف مکتب و دین اسلام عبارت است از:

 

یک. استقرار توحید و خداپرستی در زمین و رهانیدن مردم از بندگی غیر خدا که پیش تر به آن اشاره شد.

 

دو. برپایی جامعه نمونه و مدینه فاضله آرمانی از راه اقامه قسط و عدل اسلامی: «ما رسولان خود را با دلایل روشن فرستادیم، و با آنها کتاب (آسمانى) و میزان (شناسایى حقّ از باطل و قوانین عادلانه) نازل کردیم تا مردم قیام به عدالت کنند». [4]

 

مسئله برقراری عدالت اجتماعی برای ایجاد زمینه رشد فضایل انسانی و رسیدن به کمال و قرب الاهی، از کارهای ویژه مکتب اسلام شناخته می‏شود. در حالی که، هیچ یک از مکتب های غیر دینی، تلاشی در راستای ایجاد زمینه رشد و تعالی فضایل عالی انسانی و ایجاد بستری مناسب برای سعادت دنیا و آخرت را در دستور کار خود قرار نمی‏دهد.

 

سه.   بیدار کردن فطرت انسانی و به فعلیت رساندن کمالات معنوی بالقوه ای که در او نهاده شده است. به بیان دیگر، بستر سازی ایجاد تغییر تدریجی در انسان برای سیر از «بودن» به «شدن» یا انتقال از وضعیت بالقوه به بالفعل بر اساس مبانی و ارزش های صحیح دینی.

 

ب) تفاوت در روش و معیار خوبی و بدی

 

در نظام‏ها و مکتب های غیر دینی، روش ها و برنامه های آنان، و تشخیص خوب و بد و باید و نباید ها، عمدتاً بدون ملاحظه ارزش‏ها و اصول بنیادین دینی و وحی انجام می‏پذیرد. به باور آنان، عقل به تنهایى و بدون وحی، در تشخیص خوب و بد توانمند است. این نگرش به جریان «خردگرایى افراطى» شهرت دارد. و یا برخی از آنها، معیار تشخیص خوب و بد را فقط احساس و عواطف انسانی می دانند. دیدگاه های دیگری نیز درباره معیار خوبی و بدی وجود دارد.

 

این مسلّم است که بی‏اعتنایی به ارزش‏ها موجب می‏شود که انگاره «هدف، وسیله را توجیه می‏کند»، در عمل به صورت اصل حاکم درآید و آرمان‏ها و اصول اخلاقی را نادیده بگیرد.

 

اما در دین اسلام، استفاده از معیارها و روش‏هایی که با اخلاق و کرامت الاهی انسان سازگاری نداشته و مخالف ارزش‏های والای اخلاقی و ویرانگر کمال و سعادت جاودانی بشر بوده، اجازه داده نشده است. [5]

 

ج) نگاه دو سویه اسلام به انسان در میدان خود سازی

 

دین اسلام، در مسیر خود سازی و کمال و سعادت انسانی، نگاهی دو سویه را برای انسان در این راه قرار داده و موفقیت در این مسیر را بر آن مبتنی کرده است و آن نگاه، این حقیقت است که انسان افزون برجسم، جان و روح برتر دارد و نباید فقط توجه او به جسم منحصر باشد و از روح خود غافل شود.

 

قرآن کریم در سخن از آفرینش انسان به هر دو ویژگی اشاره دارد: «و آفرینش انسان را از گِل آغاز کرد». [6] سپس «نسل او را از عصاره‏اى از آب ناچیز و بى‏قدر آفرید». [7]   ‏ این همان بُعد جسمانی او است. در ادامه بُعد و حقیقت روحانی او را اشاره می فرماید:«از روح خویش در وى دمید». [8]

 

روح الاهی، عنصری ملکوتی، شریف و فنا ناپذیر است. از نگاه اسلام، این عنصر ماورایی بعد از متلاشی شدن بدن نیز بقا داشته و از حیاتی جاودان و سعادت یا شقاوتی ابدی -طبق اعمالی که انسان انجام می دهد-، بر خوردار خواهد بود. انسان شناسی الاهی آشکار می ‌سازد که کمال آدمی در پرتو تکامل روحانی و کسب صفات برتر انسانی آشکار می ‌شود. [9]

 



[1] . نحل، 36.

[2] . برای اگاهی بیشتر نمایه های: «دلایل حقانیت اسلام»، سؤال 275 (سایت: 73) ؛ «ویژگی ها و برتری اسلام بر سایر ادیان»، سؤال 12304 (سایت: 12069) را مطالعه نمایید.

[3] . ر.ک: نمایه « مردم و حکومت مبتنی بر ولی فقیه و وجه امتیاز آن با نظام لیبرالیسم»، سؤال 9981 (سایت: 10127) .

[4] . حدید، 25.

[5] . ر.ک: نمایه های «نقش منابع دینی در اخلاق»، سؤال 562 (سایت: 615) ؛ « اخلاق تکاملی و پیامدهای آن»، سؤال 563 (سایت: 616) ؛ « اخلاق مبتنی بر دین»، سؤال 7078 (سایت: 7327) .

[6] . سجده، 7:«وَ بَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسانِ مِنْ طین».‏

[7] . سجده، 8:«جَعَلَ نَسْلَهُ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ ماءٍ مَهینٍ».

[8] . سجده، 9:«وَ نَفَخَ فیهِ مِنْ رُوحِه‏».

[9] . ر.ک: نمایه های « سعادت و کمال انسان»، سؤال 91 (سایت: 1878) ؛ « دین و انسان»، سؤال 9 (سایت: 1239) ؛ « جاودانگى انسان و تجربه آن در دنیا»، سؤال 45 (سایت: 281) ؛ « انسان و کرامت»، سؤال 48 (سایت: 284) ؛ «ارتباط انسان، دین و دنیا»، سؤال 11472 (سایت: 11437) .

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    882510 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    544715 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    422985 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    409063 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    386082 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    367951 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    331746 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    312993 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    310925 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    308615 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...