جستجوی پیشرفته
بازدید
9582
تاریخ بروزرسانی 1391/09/18
خلاصه پرسش
از دو متنی که برای حدیث ثقلین نقل شده کدام صحیح‌تر است؟
پرسش
شیعیان می‌گویند پیامبر اسلام(ص) اواخر عمر خود بیان فرمود: من پس از مرگ دو چیز میان شما می‌گذارم یکی قرآن و دیگری عترتم. اهل تسنن می‌گویند: قرآن و سنت. کدام صحیح است؟ منابع هر کدام چیست؟ چرا دکتر شریعتی در کتاب شیعه‌ی صفوی می‌گوید قرآن و سنت؟
پاسخ اجمالی

متنی را که اهل سنت نقل کرده‌اند و در صحیح مسلم و ترمذی و مسند احمد وجود دارد به این عنوان آمده است: «کتاب الله و عترتی» که مشهور بین اهل سنت هم همین متن است.

اما متن دیگری نیز وجود دارد که در منابع صحاح اهل سنت وارد نشده و حاکم نیشابوری آن‌را در کتاب خود آورده است. روایت حاکم نیشابوری را فقط ابوهریره نقل می‌کند که در نقل حدیث هرگز مورد قبول شیعه نبوده است، اما روایت دیگر را در کتب اهل سنت اصحابی؛ مانند ابوسعید خدری، زید بن ارقم و زید بن ثابت، نقل کرده‌اند که هم از نظر تعداد و هم از نظر وثاقت از روایت کتاب مستدرک حاکم نیشابوری بیشتر و برترند.

پاسخ تفصیلی

حدیث ثقلین؛ از جمله روایاتی است که در حدود سی نفر از اصحاب پیامبر اکرم(ص) آن‌را نقل کرده‌اند و بیش از دویست نفر از علمای اهل سنت این حدیث شریف را در حدود پانصد کتاب از تألیفاتشان آورده‌اند.[1] مدارک این حدیث از کتاب‌های اهل سنت را می‌توانید در نمایه‌ی «صحیح بخاری و حدیث ثقلین»، سؤال 6921 ببینید. اما برای نمونه در کتاب‌های شیعه می‌توان به کتاب شریف «کافی» اشاره کرد. در این کتاب آمده است که پیامبر اکرم(ص) فرمود: «إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمْ أَمْرَیْنِ إِنْ أَخَذْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا کِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَهْلَ بَیْتِی عِتْرَتِی»‏؛[2] همانا در میان شما دو چیز با ارزش به یادگار گذاشتم که اگر به آن دو تمسک کنید هرگز گمراه نمی‌شوید: کتاب خدا و اهل بیت و عترتم.

متنی را که اهل سنت نقل کرده‌اند و در صحیح مسلم[3] و ترمذی[4] و مسند احمد[5] وجود دارد به این عنوان آمده: «کتاب الله و عترتی» که مشهور بین اهل سنت هم همین متن است.

اما متن دیگری نیز وجود دارد که در منابع صحاح اهل سنت وارد نشده و حاکم نیشابوری آن را در کتاب خود آورده است. وی در این کتاب به نوعی خواسته تا روایاتی را که بخاری و مسلم در صحیح شان نیاورده‌اند جمع آوری کند. حاکم نیشابوری می‌گوید: «....عن أبی صالح عن أبی هریرة قال: قال رسول الله (ص): إنی قد ترکت فیکم شیئین لن تضلوا بعدهما: کتاب الله و سنتی و لن یتفرقا حتى یردا علی الحوض».[6]

همان‌طور که دیده می‌شود این روایت را از ابو هریره[7] نقل می‌کند، و متن این روایت بسیار مشابه است با آنچه که در صحیح مسلم و مسند احمد آمده است، مگر همین کلمه‌ی «سنّتی» که در این دو کتاب و کتاب‌های دیگر اهل سنت «عترتی» آمده است.

دلایل برتری متن «عترتی اهل بیتی» بر متن «سنّتی»

برای برتری متن«عترتی اهل بیتی» بر متن «سنّتی»، چند دلیل ارائه شده است:

1. روایت «عترتی اهل بیتی» در کتاب‌های اصلی اهل سنت؛ مانند صحیح مسلم، ترمذی و مسند احمد آمده، اما روایت «سنّتی» را همان‌طور که گفتیم، حاکم نیشابوری در مستدرک خود آورده است.

2. روایت حاکم نیشابوری را فقط ابوهریره نقل می‌کند که در نقل حدیث هرگز مورد قبول شیعه نبوده است، اما روایت دیگر را در کتب اهل سنت، اصحابی؛ مانند ابوسعید خدری،[8] زید بن ارقم[9] و زید بن ثابت،[10] نقل کرده‌اند که هم از نظر تعداد و هم از نظر وثاقت از روایت مستدرک نیشابوری بیشتر و برترند.

3. روایاتی که با متن «عترتی اهل بیتی» آمده است مورد پذیرش شیعه و سنی است؛ یعنی در عالم اسلام این متن بیشتر مورد قبول واقع شده است.

حل تعارض بین این دو روایت

1. با توجه به مطالبی که گفته شد و تشابه زیادی که این دو روایت با هم دارند، می‌توان نتیجه گرفت که فقط یک متن روایی وجود دارد که همان متن مشهور «عترتی» است و کلمه‌ی «سنّتی» در این روایت سهواً یا عمداً! جایگزین کلمه‌ی «عترتی» شده است، این فرضیه را دور شدن ابوهریره -به عنوان تنها راوی این روایت- و همفکرانش از اهل بیت و عترت پیامبر(ص) بعد از رحلت ایشان و در ماجراهای مربوط به جانشینی و خلافت رسول خدا(ص)، به خوبی تأیید می‌کند. در این حل تعارض روایت ابوهریره به ‌طور کلی از درجه اعتبار و حجیت ساقط می‌شود.

2. احتمال دیگر -هرچند ضعیف- این است که، پیامبر(ص) هر دو روایت را فرموده باشند؛ یعنی روایت مشهوری که در آن آمده است «من دو چیز گرانبها را برای شما بر جا می‌گذارم: کتاب خدا و عترت و اهل بیتم» و در جایی دیگر که فقط ابوهریره شنیده! یا لااقل فقط او روایت کرده است، فرموده‌اند: «آن دو چیز گرانبها کتاب خدا و سنتم» است. در این فرض دو روایت با یکدیگر هیچ تعارضی ندارند؛ زیرا سنت پیامبر(ص) با اهل بیت ایشان هیچ‌گونه تعارضی ندارد، و اهل بیت بهترین عالمان به سنت پیامبر(ص) و برترین عاملان به آن هستند.[11] پس می‌شود دو روایت را از نظر محتوا با یکدیگر جمع کرد. بنابر این، هم متن «عترتی» مورد قبول است و هم متن «سنتی» و هر دو یکدیگر را تأیید می‌کنند.

نتیجه: روایاتی که در آن عبارت «عترتی اهل بیتی» آمده است نه تنها مورد قبول شیعه است، بلکه در بین اهل سنت نیز از شهرت بیشتری برخوردار است، پس واقعیت این دو متن در منابع اصلی بیان شد که هر نویسنده‌ی منصفی باید در مباحثی که مطرح می‌کند آن‌را در نظر گیرد.

 


[1]. حسینی تهرانی، سید محمد حسین، امام شناسی، ج 4، ص 208، نشر علامه طباطبایی، مشهد، چاپ سوم، 1426ق.

[2]. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 1، ص 294، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، 1407ق.

[3]. صحیح مسلم، ج 7، ص 123،دار الفکر، بیروت.

[4]. صحیح ترمذی، ج 5، ص 328، حدیث 3874، دار الفکر، بیروت،1403ق.

[5]. مسند احمد بن حنبل، ج 3، ص 14 و 17 و 26 و 59؛ ج 4، ص 371،دار صادر، بیروت. ر.ک: «صحیح بخاری و حدیث ثقلین»، سؤال 6921.

[6]. نیشابوری، محمد بن عبد الله، المستدرک علی الصحیحین، ج 1، ص 172، دار الکتب العلمیة، بیروت، 1411ق.

[7]. برای آگاهی از شخصیت ابو هریره به نمایه «شخصیت ابوهریره از دیدگاه صحابه»، سؤال 973 مراجعه کنید.

[8]. احمد بن حنبل، مسند احمد، ح 11135، مکتبة الشاملة.

[9]. همان، ح 18464.

.[10] همان، ح 20596.

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    847732 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    515676 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    394101 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    387104 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    356539 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    311013 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    297673 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    296151 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    291790 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    278786 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

6992  نفر