جستجوی پیشرفته
بازدید
40839
تاریخ بروزرسانی 1394/01/29
 
کد سایت fa39814 کد بایگانی 48596 نمایه اهمیت روزی حلال در اسلام
طبقه بندی موضوعی رزق|بیشتر بدانیم
خلاصه پرسش
نعمت و رزق چه ارتباطی با هم داشته و اهمیت روزی حلال در اسلام تا چه حدی است؟
پرسش
تعریف و اهمیت رزق حلال در اسلام را بیان فرمایید؟ و فرق میان نعمت و رزق چیست؟
پاسخ اجمالی
کلمه «رزق» که معادل فارسی آن روزی است؛ یعنی هر چیزى که موجودى دیگر را در بقاى حیات و زندگی‌اش کمک نماید، و در صورتى که آن رزق ضمیمه آن موجود و یا به هر صورتى ملحق به آن شود، حیاتش ادامه مى‏‌یابد؛ مانند غذایى که زندگی بشر و بقائش به وسیله آن ادامه پیدا مى‌‏کند. به این صورت که غذا داخل بدن انسان شده و جزو بدن او مى‌شود. همچنین مانند همسر که در ارضای غریزه جنسى آدمى او را کمک نموده و مایه‌ی ادامه نسل او مى‏‌گردد. این‌گونه است هر چیزى که دخالتى در بقای موجودى داشته باشد، رزق آن موجود شمرده مى‌‏شود.[1]
در مورد ارتباط تکوینی میان رزق و مرزوق(کسی که از رزق استفاده می‌کند) باید گفت؛ بقای مرزوق به واسطه رزق است و از طرفی رزق به واسطه این‌که جزئی از مرزوق شده و به نوعی با آن متحد شده، وجود کامل‌تری پیدا می‌کند؛ مانند گوشت و نان که وقتی مورد استفاده قرار می‌گیرند و رزق و روزی فردی شدند جزئی از بدن او می‌شوند و به نوعی در سیر تکاملی قرار می‌گیرند و کامل‌تر می‌شوند.[2]
«نِعْمَت» - با کسره حرف اوّل - در اصل به معنای نیکویى و حالت نیکو است.[3] سپس به معنای هر آن چیزی آمده است که خداوند به بندگان خود عطا می‌کند که عبارتند از مال یا رزق.[4]
بنابر آنچه در کتب لغت گفته شده؛ ظاهراً رزق جزو و از سنخ نعمت‌ها است، و به یک معنا با هم مترادف‌اند.
گفتنی است؛ لذتی که انسان‌ها از نعمت‌های خداوند می‌برند رزق آنها است. پس امکان دارد نعمت کم باشد اما رزق زیاد. گاهی انسان‌هایی هستند که در وفور نعمت‌اند اما رزقشان کمتر از انسانی است که در فقر زندگی می‌کنند. بر این اساس، هر چیزی برای هر کسی نعمت و خیر نخواهد بود. برای مثال موادّ قندی برای افراد عادی نعمت شمرده می‌شوند ولی برای فرد مبتلا به دیابت نه تنها رزق و نعمت نیستند، بلکه برعکس، مانع از کسب برخی کمالات و بلکه زائل کننده بعض کمالات وجودی او هستند. به همین نحو ثروت، مقام، شهرت و ... نیز برای عدّه‌ای نعمت محسوب می‌شوند، که از راه آنها به کمالات جسمی و روحی می‌رسند؛ امّا برای عدّه‌ای دیگر نه تنها نعمت نیستند، بلکه چه بسا نقمت بوده مایه دور افتادن آنها از کمالات انسانی است؛[5] چنان‌که در قرآن می‌خوانیم: «اگر خدا رزق را بر بندگانش وسعت دهد، در زمین سرکشى و ستم کنند، ولى آنچه را بخواهد به اندازه نازل می‌کند؛ یقیناً او به بندگانش آگاه و بینا است».[6]
با توجه به معنایی که از «رزق» ارائه شد، در تعریف رزق حلال باید گفت؛
۱. رزق و روزی حلال رزقی است که از راه‌های‌ مشروع و در چهارچوب قوانین شرع به دست آمده باشد؛ یعنی در ضمن معامله شرعی، تجارت، و یا از راه کار و تلاشی که حاصل دست رنج انسان باشد. قرآن کریم در این‌باره می‌فرماید: «وَ أَحَلَّ اللَّهُ الْبَیْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا»؛[7] و خداوند معامله را حلال و ربا را حرام کرده است.
۲. رزق حلال درآمد مشروعی است که حقوق خدا که در آن مال است پرداخته شده باشد؛ مانند خمس، زکات و...: «وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْ‏ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبى‏ وَ الْیَتامى‏ وَ الْمَساکینِ وَ ابْنِ السَّبیلِ إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّه...»؛[8] بدانید هر گونه غنیمتى به دست آورید، خمس آن براى خدا، پیامبر، و... است.
۳. روزی حلال مال و سرمایه‌‌ای است که حق الناسی در آن نباشد؛ یعنی مال حلالی که انسان از راه مشروع به دست آورده، اگر بدهکاری دارد، اعم از دیه، قرض و ... و توانایی پرداخت آنها را دارد، باید پرداخت کند.
آنچه در موضوع روزی حلال مورد توجه است؛ این است که پیشوایان دین با گفتار و عمل خود همواره پیروان خویش را به تلاش برای به دست آوردن روزی حلال تشویق کرده و حلال بودن را شرط لازم و ضروری درآمدها دانسته‌اند. آنان کوشیده‌اند تا از این راه نظام مالی و اقتصادی سالم بر زندگی مردم و جامعه حکم‌فرما شود و راه‌های نامشروع کسب درآمد از بین رفته و یا به حداقل برسد. اهمیت این موضوع یعنی جایگزین کردن راه‌های مشروع در به دست آوردن روزی به اندازه‌ای است که این موضوع در منابع دینی به گونه‌های مختلف مطرح شده است. در این فرصت برخی از روایات را در این زمینه مطرح خواهیم کرد.
در دین اسلام، درآمدهای مشروع و کسب و کار و اموال حلال، جایگاه ویژه‌ای دارد، به گونه‌ای که در آموزه‌ها و تعالیم آن، تلاش برای کسب درآمد حلال جزو بهترین و با ارزش‌ترین عبادت‌ها به شمار رفته است:
«أَبِی جَعْفَرٍ (ع) قَالَ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) الْعِبَادَةُ سَبْعُونَ جُزْءاً أَفْضَلُهَا طَلَبُ الْحَلَالِ»؛[9] امام باقر(ع) از رسول خدا(ص) نقل می‌کند که عبادت هفتاد جزء دارد که بهترین بخش آن تلاش در راه کسب روزی حلال است.
امام علی(ع) و دیگر ائمه(ع) در جایگاه پیشوایان دین، جهت کسب روزی حلال برای گذران زندگی خود از کار و تلاش دریغ نمی‌کردند.
در تاریخ آمده است: «وَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (ع) یَخْرُجُ فِی الْهَاجِرَةِ فِی الْحَاجَةِ قَدْ کُفِیَهَا یُرِیدُ أَنْ یَرَاهُ اللَّهُ تَعَالَى یُتْعِبُ نَفْسَهُ فِی طَلَبِ الْحَلَالِ»؛[10] علی(ع) در شدّت گرما به دنبال حاجتى بیرون مى‌‏شد که دیگران مى‏‌توانستند انجام دهند، امّا مقصودش از این‌که خود اقدام کند و به دیگرى وانگذارد، این بود که خداوند شاهد باشد که براى روزى حلال خود را به زحمت انداخته و کار مى‌‏کند.
و نیز حضرتشان یکی از ویژگی‌های انسان‌های مؤمن و با تقوا را تلاش برای روزی حلال می‌داند: «...وَ طَلَباً فِی حَلَال‏».[11]
«کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ یَقُولُ: الْحَلَالُ هُوَ قُوتُ الْمُصْطَفَیْنَ»؛[12] امام سجاد(ع) می‌فرمود روزی حلال از آن برگزیدگان است.
«فَقُلِ اللَّهُمَّ أَغْنِنِی بِحَلَالِکَ عَنْ حَرَامِک»؛[13] امام صادق(ع) می‌‌فرماید: بگویید خدایا ما را از راه حلال از درآمد نامشروع بی‌نیاز فرما.
حضرتش درجایی دیگر می‌فرماید: « ... فَبَکِّرُوا فِی طَلَبِ الرِّزْقِ وَ اطْلُبُوا الْحَلَالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ سَیَرْزُقُکُمْ وَ یُعِینُکُمْ عَلَیْهِ»؛[14] صبح زود برای به دست آوردن روزی اقدام کنید و روزی حلال را از خدا بخواهید که خداوند آن‌را به شما خواهد داد و در به دست آوردنش یاریتان خواهد نمود.
البته به دست آوردن روزی کاملاً حلال مشکلاتی نیز دارد؛ به همین دلیل امام صادق(ع) فرمود: «مُجَادَلَةُ السُّیُوفِ أَهْوَنُ مِنْ طَلَبِ الْحَلَال‏»؛[15] نبرد با شمشیر از کسب روزی حلال راحت‌تر است. اینگونه است که پاداشی چون جهاد دارد.
 

[1]. طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‏18، ص 376، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1417ق.
[2]. ر. ک: همان.
[3]. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن‏، ص 814، بیروت، دار القلم‏، چاپ اول، 1412ق.
[4]. «النِّعْمة، بکسر النون: ما أنعم اللَّه به على عِباده من مال أو رزق»؛ ابن درید، محمد بن حسن، جمهرة اللغة، ج 2، ص 953، بیروت، دار العلم للملایین‏، چاپ اول، 1988م.
[6]. شوری، 27.
[7]. بقره، 275.
[8]. انفال، 41.
[9]. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج ‏5، ص 78، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
[10]. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ج ‏3، ص 163، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1413ق.
[11]. شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، محقق، صالح، صبحی، ص 305، قم، هجرت، چاپ اول، 1414ق.
[12]. حمیری، عبد الله بن جعفر، قرب الإسناد، متن، ص 380، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، چاپ اول، 1413ق.
[13]. علی بن موسی (امام هشتم)، الفقه المنسوب للإمام الرضا علیه السلام، ص 399، مشهد، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، چاپ اول، 1406ق.
[14]. کافی، ج ‏5، ص 78- 79.
[15]. همان، ص 162.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    846494 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    514944 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    392790 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    385875 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    356056 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    310310 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    297339 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    295626 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    291346 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    277754 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

5194  نفر