جستجوی پیشرفته
بازدید
8001
تاریخ بروزرسانی 1393/09/17
 
کد سایت fa53179 کد بایگانی 64475 نمایه ازدواج عثمان با دختران پیامبر اکرم(ص)
خلاصه پرسش
آیا رقیه و ام کلثوم واقعاً دختر پیامبر(ص) بودند که امام علی(ع) عثمان را به دامادی حضرتشان منتسب می‌کردند و آیا ابوبکر و عمر رفتار مناسبی داشتند که عثمان از سوی امام علی(ع) با آن دو مقایسه شد؟
پرسش
۱. در خطبه‌اى از نهج البلاغه امیرالمؤمنین علی(ع)، عثمان را به عنوان داماد پیامبر معرفى می‌کند. آیا آن دو دختر واقعاً دختر پیامبر بوده‌اند یا ربیبه آن حضرت؟ ۲. آیا در این خطبه، حضرت علی(ع)؛ ابوبکر و عمر را عمل کننده به سنت و به حق می‌داند؟
پاسخ اجمالی
حضرت خدیجه(س)؛ اولین و گرامی‌ترین همسر پیامبر اسلام(ص) بود. حاصل این ازدواج فرزندانی بود؛ از جمله رقیّه و ام‌کلثوم[1] که مورد بحث ما نیز هستند. در منابع اهل سنت آمده است، همین دو فرزند (یکی پس از دیگری) در ازدواج دومشان، به عقد عثمان بن عفان در آمدند.[2]
برخی منابع شیعی نیز اشاره داشته‌اند که این دو فرزند، قبل از بعثت متولد شده،[3] پیامبر(ص) پدرشان بوده است و پس از ازدواج‌هایی، با عثمان ازدواج کرده‌اند.[4]
در مقابل این دیدگاه، نظریه‌ای وجود دارد که این دو فرزند را ربیبه پیامبر(ص) می‌دانند.[5] طرفداران این نظریه، دلایلی برای اثبات این مدعا ارائه کرده‌اند.[6]
بررسی تمام این دلایل مجالی مفصل می‌طلبد که در این مختصر نمی‌گنجد. با این حال؛ نظریه اول، مشهورتر و دارای مستندات بیشتری است.
مطلبی که در این‌جا باقی می‌ماند؛ این است که آیا با فرض پذیرش این‌که رقیه و ام کلثوم دختران پیامبر(ص) باشند، آیا ازدواج با آنها به تنهایی چنان فضیلتی برای عثمان ایجاد می‌کند که او را از هر انتقادی مصون ‌سازد؟!
در این زمینه باید گفت که بدون تردید خویشاوندی با پیامبر(ص) به همراه خود نوعی احترام و تعظیم را به دنبال خواهد آورد.
عباس، عموی پیامبر(ص) در جنگ بدر در سپاه مشرکان بود[7] و تنها اندکی قبل از فتح مکه اسلام آورد. در عین حال، خویشاوندی با پیامبر(ص) سبب شد که همیشه مورد احترام باشد.
ابوالعاص نیز اولین داماد پیامبر(ص) بود که در مشرک بودن او حتی بعد از هجرت تردیدی نیست.
به هرحال می‌توان نتیجه گرفت که نسبت خویشاوندی نسبی و سببی با پیامبران الهی ارزشی بزرگ است و باید تمام منسوبان به پاسداشت حرمت چنین انتسابی بپردازند، اما اگر چنین ارزشی تحت الشعاع اموری دیگر مانند؛ کفر، نفاق، بی‌عدالتی و ... قرار گیرد،‌ دیگر نمی‌توان این ارزش را به تنهایی دلیل بر حقانیت دانست.
با توجه به این نکته به اصل پرسش برمی‌گردیم:
عملکرد عثمان به گونه‌ای بود که درگیری‌های بسیاری میان او و اصحاب و تابعان به وجود آورد که در نهایت به آشوب عمومی و قتل او انجامید.
در این میان، مخالفان عثمان، امام علی(ع) را در چند مرحله به عنوان معتمد به سراغ عثمان فرستادند تا به نصیحت او بپردازد.
در یکی از این خطبه‌ها، امام با این سخنان خطاب به عثمان می‌گوید:
«مردم در آن طرف هستند و مرا به عنوان سفیر، نزدت فرستاده‌اند. سوگند به خدا نمی‌دانم به تو چه بگویم؟!
(از اوضاع و احوال موجود) چیزى نمی‌دانم که تو از آن بی‌خبر باشى، و به چیزى که ندانى راهنمایی‌ات کنم! آنچه ما می‌دانیم تو هم میدانی! ما پیش از تو اقدام به کاری نکردیم که تو را به آن آگاهى دهیم و در پنهان نیز به سخنی نپرداختیم تا خبرش را به تو برسانیم!، آنچه ما دیده‌ایم تو هم دیده‌اى، و آنچه ما شنیده‌ایم تو هم شنیده‌اى».[8]
 پس از این مقدمه، امام این‌گونه ادامه می‌دهد: «پسر ابو قحافه (ابوبکر) و پسر خطّاب(عمر)، در عمل به حق، از تو بهتر نبودند، تو از حیث نسبی به رسول خدا(ص) از آن دو نزدیک‌ترى، و از حیث سببی هم داماد او شدى که آنان نشدند! پس خدا را، خدا را، پروا کن! سوگند به خدا، تو کور نیستى تا بینایت کنند، نادان هم نیستى تا تعلیمت دهند بلکه راه، روشن و واضح است».[9]
آری، عثمان دست کم از نظر نسب از دو خلیفه قبلی به پیامبر(ص) نزدیک‌تر بود و طبیعتاً این، وظیفه او را بیشتر می‌کرد.
این کلام حضرت علی(ع)، نه ستایش عثمان است و نه بیان فضیلتی برای ابوبکر و عمر!
این‌جا امام در مقام این است که حداقل‌ها را بیان کند و به او گوشزد کند که تو شرایط بهتری داشتی، با این حال از آن دو نیز کمتر شده و نتوانستی همان حداقل‌ها را نیز رعایت کنی!
امام در مقام بیان این نکته بوده است که خلیفه اول و دوم با تمام انتقاداتی که بر آنها وارد است، برخی رویکردهای اشتباه عثمان را نداشتند. آنها بر خلاف عثمان، در بیت المال دقت بیشتری داشته و موجبات حیف و میل آن‌را فراهم نمی‌کردند. همچنین اقوام و نزدیکان خود را بر مقام‌ها و مناصب مختلف و کلیدی قرار نمی‌دادند.[10]
 

[1]. ابن عبدالبر، یوسف بن عبد الله‏، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، تحقیق، بجاوی، علی محمد، ج 1، ص 50، بیروت، دار الجیل، چاپ اول، 1412ق.
[2]. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک(تاریخ طبری)، تحقیق، ابراهیم، محمد أبو الفضل، ج 11، ص 595، بیروت، دار التراث، چاپ دوم، 1387ق؛ مقریزی، تقی الدین‏، امتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع‏، تحقیق، نمیسی، محمد عبد الحمید، ج 6، ص 292، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1420ق.
[3]. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج 1، ص 439، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق؛ خصیبی، حسین بن حمدان، الهدایة الکبری، ص 39، بیروت، البلاغ، 1419ق.
[4]. حمیری، عبد الله بن جعفر، قرب الإسناد، مؤسسه آل البیت(ع)، قم، چاپ اول، 1413ق؛ مغربی، قاضی نعمان‏، شرح الاخبار فی فضائل الأئمة الأطهار(ع‏)، ج 3، ص 15، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1409ق.
[5]. طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، تحقیق، حسینی‏، سید احمد، ج 1، ص 194، تهران، کتابفروشی مرتضوی، چاپ سوم، 1375ش. برای اطلاعات بیشتر ر.ک: 2432؛ تعداد دختران پیامبر(ص)
[6]. ر.ک: مرتضی عاملی، سید جعفر، الصحیح من سیره النبی(ص)، ج 2، ص 126، قم، دفتر نشر اسلامی، چاپ سوم، 1414ق.
[8]. شریف الرضی، محمد بن حسین، ، نهج البلاغة، محقق، مصحح، صبحی صالح، ص 234، خطبه 164، قم، هجرت، 1422ق.
[9]. نهج البلاغة، ص 234، خطبه 164.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    838310 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    510809 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    383780 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    380320 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    353235 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    305034 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    295551 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    292441 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    288859 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    270854 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

5889  نفر