جستجوی پیشرفته
بازدید
1201
تاریخ بروزرسانی 1395/10/08
خلاصه پرسش
معنا و کارکرد «إن» شرطیه، چیست؟ اگر این حرف به فعل ماضی متصل شود، آیا معنایش متفاوت با زمانی خواهد بود که اتصال آن با فعل مضارع برقرار شود؟
پرسش
در زبان عربی اگر «إن» که از حروف شرطیه است، بر سر ماضی یا مضارع بیاید، آیا در معنا فرقی میان آن‌دو ایجاد می‌کند؟ مثلاً «إن شاء جعل» با «إن یشأ یجعل» فرق دارد؟ چند سال است ما دنبال جواب این سؤالیم، ولی هنوز کسی نتوانسته درست و حسابی جواب دهد؟
پاسخ اجمالی
یکى از کلمات پرکاربرد در زبان عرب، کلمه حرفی «إن» مى‏باشد که یکی از معانی آن[1] شرطیت است.[2]
«إن» شرطیه داراى دو عمل است:
الف. عمل معنوى: یعنی مشروط‌کردن وجود جزا بر وجود شرط.[3]
باید دانست که بر خلاف «لو» شرطیه که جملات شرطی ناظر به زمان گذشته را ایجاد می‌کند، آن دسته از جملات شرطی که با استفاده از «إن» تشکیل شده‌اند، همواره معنای آینده در آنها مراد خواهد بود، هرچند فعل موجود در آن، فعلی ماضى باشد.
همچنین باید شرط «إن» موضوعی احتمالی باشد که امکان وقوع و عدم در آنها وجود دارد، بر خلاف جمله شرط «إذا» که وقوع آن حتمى است.[4]
ب. عمل لفظى: که فعل شرط و جزا را اگر مضارع باشد لفظاً جزم می‌دهد،[5] مانند این آیه شریفه که در بیان مورد بخشش قرار گرفتن کفّار است، مشروط بر این‌که دست از کفر خود بردارند: «قُلْ لِلَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ یَنْتَهُوا یُغْفَرْ لَهُمْ».[6]
در علم بلاغت درباره «إن» شرطیه گفته‌اند بر اساس اصل و قانون، گوینده هنگامى «إن» شرطیه را به کار می‌برد که به واقع شدن شرط در آینده، قطع و یقین نداشته باشد؛ از این‌رو «إن» در حالات و رخدادهایى که کم اتفاق می‌افتد، بسیار استعمال می‌گردد و لازم است که: در کنار آن، واژه مضارع، قرار گیرد (مانند «إن یشأ»؛ چون احتمال شک در وقوع آن است‏. از این جهت، گفته نمی‌شود: «إن طلعت الشّمس أزرک؛ اگر خورشید، طلوع کرد تو را زیارت می‌کنم». چون طلوع خورشید، حتمى است. تنها گفته می‌شود: «إذا طلعت الشّمس أزورک».[7]
اما می‌بینیم که در قرآن«إن» بر سر فعل ماضی نیز آمده است؛ مانند: «وَ یُعَذِّبَ الْمُنافِقینَ إِنْ شاءَ أَوْ یَتُوبَ عَلَیْهِم‏»؛[8] و منافقان را هر گاه اراده کند عذاب نماید یا [اگر توبه کنند] توبه آنها را بپذیرد.
«تَبارَکَ الَّذی إِنْ شاءَ جَعَلَ لَکَ خَیْراً مِنْ ذلِکَ جَنَّاتٍ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَ یَجْعَلْ لَکَ قُصُوراً»؛[9] زوال ناپذیر و بزرگ است خدایى که اگر بخواهد براى تو بهتر از این قرار می‌دهد: باغ‌هایى که نهرها از زیر درختانش جارى است، و [اگر بخواهد] براى تو کاخ‌هایى مجلّل قرار می‌دهد.
در این دو آیه شریفه «إن» بر سر فعل ماضی «شاءَ» آمده است.
حال سؤال این است که اگر «إن» طبق قاعده، به جهت احتمال و تردید در وقوع، باید بر سر فعل مضارع دربیاید؛ چرا در قرآن بر سر فعل ماضی هم درآمده است؟
در پاسخ باید گفت: اگر «إن» بر سر فعل ماضی در می‌آید، همان معنای مستقبل احتمالی را به جهت قرینه دارد؛ خواه قرینه در لفظ ظاهر باشد یا این‌که قرینه محذوف باشد؛ مثلاً درباره آیه شریفه «وَ یُعَذِّبَ الْمُنافِقینَ إِنْ شاءَ أَوْ یَتُوبَ عَلَیْهِم‏» مفسّران گفته‌اند که قید «إذا لم یتوبوا» یا «لو لم یتوبوا» به عنوان قرینه محذوف است.[10] چنان‌که از «یتوب علیهم» فهمیده می‌شود؛ یعنی اگر منافقان توبه نکنند و به جبران گذشته برنیایند، خدا آنها را طبق مشیّت و خواست خود عذاب می‌کند، ولی این دلالت ندارد که حتماً بر خداوند واجب است که گناهان کبیره آنها را بیامرزد و عقاب را به سبب توبه ساقط کند؛ بلکه عقلاً چنین چیزی از سوی خدا جایز و ممکن است و معلق به خواست الهی است؛ یعنی اگر خواست توبه منافقان را می‌پذیرد و اگر خواست نمی‌پذیرد.[11] پس وقوع شرط، احتمالی و مردّد است و یقینی نیست همان‌طور که طبق قاعده بوده است. در نتیجه، فرقی از جهت معنایی و ادبیات عرب میان «إن» شرطیه‌ای که بر سر فعل ماضی و فعل مضارع درمی‌آید نیست.
 

[1].  «إن» در یکى از این چهار معنا استعمال می‌شود: شرطیه، نافیه، مخفّفه و زائده.
[2]. ابن هشام، عبد الله بن یوسف، مغنی اللبیب، ج ‏1، ص 22، قم، کتابخانه حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی(ره)، چاپ چهارم، بی‌تا.  
[3]. صفایى، غلامعلى، ترجمه و شرح مغنی الأدیب، ج ‏1، ص 249، قم، قدس، چاپ هشتم، 1387ش.
[4]. همان؛ همچنین ر. ک: برکات، ابراهیم ابراهیم، النحو العربی، ج ‏5، ص 341، قاهره، دار النشر للجامعات، چاپ اول؛ محمدى بامیانى، غلامعلى، دروس فی البلاغة (شرح مختصر المعانی للتفتازانی)، ج ‏2، ص 126، بیروت، مؤسسة البلاغ، چاپ اول.
[5]. ترجمه و شرح مغنی الأدیب، ج ‏1، ص 250.
[6]. «به آنها که کافر شدند بگو: چنانچه از مخالفت باز ایستند، [و ایمان آورند،] گذشته آنها بخشوده خواهد شد»؛ انفال، 38.
[7]. عرفان، حسن، ترجمه و شرح جواهر البلاغة، ج ‏1، ص 296 - 297، قم، بلاغت، چاپ دهم، 1388ش.
[8]. احزاب، 24.
[9]. فرقان، 10.
[10]. طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، ج ‏8، ص 329، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا؛ طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن،  ج ‏16، ص 291، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1417ق؛ حقی بروسوی، اسماعیل، تفسیر روح البیان، ج ‏7، ص 160، بیروت، دارالفکر، بی‌تا.
[11]. ر. ک: التبیان فی تفسیر القرآن، ج ‏8، ص 329؛ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏8، ص 550، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    776175 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    483161 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    344113 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    337047 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    335773 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    281566 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    274183 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را هفده تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    273264 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    271215 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    225241 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

8809  نفر