جستجوی پیشرفته
بازدید
23094
تاریخ بروزرسانی 1396/09/01
خلاصه پرسش
دلایل و شرایط ولی فقیه و علت انتخاب حضرت آیت الله العظمی خامنه ای به عنوان ولی فقیه، را توضیح دهید؟
پرسش
بنده در مورد ولایت فقیه سوالی داشتم. من کلیات ادله ای که راجع به ولایت فقیه است را قبول دارم منتها بعد از قبول کردن این مطلب؛ چرا فقط مقام معظم رهبری؟ و دلیل فقهی این مسئله چیست که با وجود آقایان دیگر چه دلیل شرعی وجود دارد که ایشان به عنوان ولایت فقیه باشند؟ آنچه این اشکال را تقویت می کند فتوایی از آیت الله فاضل لنکرانی در مسئله رویت هلال است که اگر مرجعی در مورد رویت هلال حکم کند بر بقیه مراجع نیز لازم الاجرا است. از این جمله چه می فهمیم؟
این که ولایت فقیه منحصرا در حضرت آیت الله العظمی خامنه ای نباشد؟
پاسخ اجمالی

از دیدگاه شیعه، ولایت فقیه در عصر غیبت ادامه ولایت امامان معصوم‏ (ع) است؛ یعنی در عصر غیبت امام معصوم (ع)، مسئولیت اداره امور جامعه اسلامی بر عهده فقیهان خواهد بود و این شأن برای همه فقیهان ثابت است، اما زمانی که یکی از آنان اقدام به تشکیل حکومت کرد، تمامی فقیهان دیگر، ملزم به اطاعت از او هستند و دیگر جایز نیست که در امور مربوط به حکومت مداخله کرده و برای ولی فقیه ایجاد مزاحمت کنند. از طرفی می بایست بین اعلمیت در "ولایت فقیه"، با اعلمیت در مرجعیت تفکیک قائل شد. به تعبیری دیگر، مقصود از اعلم در "ولایت فقیه"، اعلم در مرجعیت نیست، بلکه مقصود از اعلم در این جا کسی است که علاوه بر مقام اجتهاد به اوضاع کشور و جهان هم، آگاهی کامل داشته باشد. دشمنان اسلام و ترفند های آنان را بشناسد و بتواند در وقت مناسب، تصمیم گیری نماید. از این جهت حضرت آیت الله العظمی خامنه ای به دلیل احراز این شرایط، از سوی اکثریت قاطع اعضای خبرگان، به عنوان بهترین و شایسته ترین فردی که قدرت و توانایی رهبری نظام را دارد تعیین شده است.

 

پاسخ تفصیلی

"ولایت" در زبان عربى از مادّه "وَلى" گرفته شده که این مادّه، به اعتراف لغت شناسان بزرگ عرب، یگانه و داراى معناى واحدى است. معناى "وَلى" نزدیکى و قرب است.[1] در زبان عربى، براى کلمه ولى سه معناى: دوست، دوست دار، یاور، و براى لفظ "ولایت"، افزون بر آنها،[2] دو معناى: سلطنت و چیرگى رهبرى و حکومت ذکر شده است.[3] در زبان فارسى، براى لفظ ولىّ معانى متعدّدى از قبیل دوست، یار، صاحب، حافظ، آن که از جانب کسى در کارى تولیت دارد و براى ولایت معناى حکومت کردن، بیان شده است.[4]

 

از دیدگاه شیعه، ولایت فقیه در عصر غیبت ادامه ولایت امامان معصوم ‏(ع) است، همان گونه که ولایت آنها در امتداد ولایت نبى اکرم‏ (ص) قرار دارد و حاصل آن، اعتقاد به این نکته است که در رأس جامعه اسلامى و در مقام مدیریت کلان آن، باید یک اسلام شناس قرار گیرد که اگر معصوم‏ (ع) حضور داشت، شخص او و اگر نبود، فقیهان این مسئولیت را بر عهده خواهند داشت. این دیدگاه از نتایج پذیرش این نکته است که وظیفه اصلى حکومت از دیدگاه اسلام بسط ارزش‏ها و احکام الاهى در جامعه بوده و براى تحقّق چنین آرمانى نیاز است در بالاترین مصدر تصمیم گیرى شخصى آگاه به دین قرار گیرد.[5] البته بدون شک این شخص باید از اوضاع خارجى نیز مطلع و توانایى اداره جامعه را نیز دارا باشد.[6]

 

شیخ صدوق، با سند معتبر از اسحاق بن یعقوب روایت کرده که می گوید: از محمد بن عثمان عمری(دومین نائب خاص امام عصر (عج) در غیبت صغری)خواستم تا نامه ای را که در آن برخی مسائل مشکل را پرسیده بودم به امام عصر (عج) برساند در پاسخ من این توقیع با خط مولای ما امام زمان(عج) آمده بود که از جمله در آن آمده است: "...و اما الحوادث الواقعة فارجعوا فیها الی رواة حدیثنا، فانهم حجتی علیکم و انا حجة الله علیکم..."،[7] اما در باره رویدادها یی که پیش می آید، به راویان حدیث ما مراجعه کنید که ایشان حجت من بر شما هستند و من حجت خداوند بر شما هستم.[8]

 

محقق کرکی می گوید: همه شیعیان اتفاق نظر دارند که فقیه عادل، امین، جامع الشرائط در فتوا که از آن به مجتهد در احکام شرعیه تعبیر می شود، از طرف ائمه هدا (ع) در زمان غیبت، در جمیع آنچه که نیابت در آن مدخلیت دارد، نیابت دارند.[9]

 

در پاسخ به بخش دوم و سوم سؤال شما لازم است به چند نکته اشاره کنیم:

 

مرجعیت در فرهنگ شیعی، آمیزه ای از شأن افتا و ولایت بوده است و مراجع عظام، هم در احکام کلی الاهی مردم را ارشاد می کردند و هم در مسائل جزئی اجتماعی زعامت آنها را بر عهده داشتند. و گاه حتی به قضاوت نیز می پرداختند.[10] همچنین در بحث تفکیک مرجعیت از رهبری لازم است روشن گردد که فقیه برای اداره جامعه اسلامی بر اساس معیارها و ارزش های دینی متصدی مقام رهبری می گردد، ولی "مرجعیت" به معنای فتوا دادن، امر دیگری است.

 

با این وصف، نکته مرجعیت فقیه، تخصص او در فقه و توانایی او بر استنباط احکام الاهی از منابع شرعی است. در حالی که نکته رهبری افزون بر این امر، توانایی در اداره جامعه بر اساس معیار ها و ارزش های اسلامی است.

 

از این رو، امکان دارد کسی به دلیل توانایی بیشتر فقهی، در مرجعیت بر فقیه دیگر ترجیح داده شود،[11]ولی به جهت توانایی آن دومی بر اداره جامعه، او در امر رهبری بر این شخص رجحان داشته باشد.[12]

 

در نظام اسلامی برای مسئله رهبری و ولایت فقیه دو شیوه متصور است:

 

اوّل آن که ولایت و رهبری جامعه اسلامی توسط عده ای از فقها به صورت شورایی انجام شود، این حالت در صورتی است که همه شرایط رهبری در یک فقیه جمع نباشد.

 

اما در صورت دوم، اگر همه شرایط در یک نفر از فقها جمع باشد؛ یعنی علاوه بر فقاهت، سایر شرایط رهبری را نیز دارا باشد، ولایت و رهبری به صورت فردی خواهد بود.

 

از آن جا که مسئله رهبری و اداره جامعه اسلامی با نظم اجتماع ارتباط دارد و کثرت مراکز تصمیم گیری در آن موجب اغتشاش می شود و از سویی اطاعت از رهبر بر همگان، حتی سایر فقها واجب است، قاعده اقتضا می کند، رهبر یکی باشد، به ویژه که سرزمین و کشور از دید اسلام تعددی ندارد و سرزمین اسلام یگانه و کشور واحد تلقی می شود.[13]

 

همچنین باید توجه داشت که منصب حکومت، که همان حکومت و اداره کشور و اجرای قوانین شرع مقدس است، به نحو عام، برای تمامی فقیهان ثابت است، ولی زمانی که یکی از آنان اقدام به تشکیل حکومت کند، تمامی فقیهان دیگر ملزم به اطاعت از او هستند و دیگر جایز نیست که در امور مربوط به حکومت مداخله کرده و برای ولی فقیه ایجاد مزاحمت کنند. دلیل این مطلب آن است که حاکم اسلامی، خدا و قانون او است و شخص پیامبر (ص) نیز به دستور خداوند، مأمور اجرای قانون الاهی است، چنان که خدای سبحان خطاب به او می فرماید:  "لتحکم بین الناس بما اریک الله"[14]؛ تو مبعوث شده ای تا در بین مردم حکومت کنی، ولی نه به میل خود، بلکه به آنچه خداوند از طریق وحی به تو نشان داده است. از این رو در نظام اسلامی مردم یک "ولیّ" بیشتر ندارند که همان خدا و دین او است و هیچ کس نمی تواند چیزی را از دین بکاهد یا بر آن بیفزاید و اگر فقیه عادل و آگاه به زمان و توانا، بر اداره کشور حکومت می کند، شخص فقیه حکومت نمی کند، بلکه شخصیت فقیه که همان فقاهت و عدالت و مدیر و مدبر بودن و شرایط برجسته رهبری است، حکومت می کند.[15]

 

اما در پاسخ به این قسمت از سؤال شما که گفته اید: با وجود این همه مراجع چرا حضرت آیت الله خامنه ای ولی فقیه باشند؟ باید گفت بین اعلمیت در ولایت فقیه، با اعلمیت در مرجعیت تفکیک قائل شد، به تعبیری دیگر، مقصود از اعلم در ولایت فقیه، اعلم در مرجعیت نیست. حضرت علی (ع) می فرماید: "ایها الناس ان احق الناس بهذا الامر، أقواهم علیه و أعلمهم بامرالله فیه"؛ ای مردم! بدانید که سزاوارترین مردم به این امر (حکومت و ولایت) کسی است که در این کار قوی تر و به امر خداوند در حوزه رهبری جامعه، آگاه تر باشد".[16] بنابراین، مقصود از اعلم تنها اعلم فقهی نیست، بلکه اعلم فی هذا الامر است؛ یعنی به اوضاع کشور و جهان آگاهی کامل داشته باشد تا با ارائه دقیق شرایط به احکام الاهی، بهتر بتواند احکام متناسب با شرایط موجود را کشف کند. دشمنان اسلام و ترفند های آنان را بشناسد و در وقت مناسب، تصمیم گیری نموده و به نحو شایسته اقدام کند.

 

طبق اصل یکصد و هفتم قانون اساسی: "پس از مرجع عالیقدر تقلید و رهبر کبیر انقلاب جهانی اسلام و بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران حضرت آیت الله العظمی امام خمینی (قدس سره الشریف) که از طرف اکثریت قاطع مردم به مرجعیت و رهبری شناخته و پذیرفته شدند، تعیین رهبر به عهده خبرگان منتخب مردم است". مجلس خبرگان که از افراد خبره اسلام شناسِ منتخب مردم تشکیل شده است، وظیفه شناسایی فقیه جامع الشرایط برای رهبری را دارد.[17]

 

منتخبان این مجلس در هر مقطع زمانی و دوره های مختلف، ممکن است شرایط رهبری را در شخص خاصی محرز بدانند، اما در این مقطع زمانی بر اساس تشخیص اکثریت قاطع خبرگان رهبری، حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی)، به دلیل دارا بودن شرایط لازم برای رهبری و احراز این شرایط، به عنوان بهترین و شایسته ترین فردی که قدرت و توانایی رهبری نظام را دارد، شناسایی و به مردم معرفی شدند.

 

علاوه بر آن تأکید امام خمینی بر شایستگی ایشان برای رهبری نظام که توسط حجة الاسلام هاشمی رفسنجانی، از قول امام و در جمع اعضای خبرگان رهبری نقل شده: "در میان شما کسی است که شایسته رهبری است و شما در بن بست قرار نخواهید گرفت".[18]

 

و سخن امام (ره) که از قول مرحوم حجة الاسلام سید احمد خمینی نقل شده است که فرمودند: ایشان (آقای خامنه ای) شایسته رهبری است. را نمی توان نادیده انگاشت.

 

به جهت رفع اشکال شما در باره فتوای حضرت آیت الله العظمی فاضل لنکرانی (ره)، توضیحی کوتاه در بیان تفاوت مفهوم "فتوا" و "حکم" لازم است:

 

فتوا عبارت است از: مراجعه مجتهد به منابع دین برای استنباط حکم جهان شمول دین در یک زمینه که حکم مزبور صرفاً در اختیار مقلدان قرار می گیرد.

 

اما حکم زمانی است که رهبر با توجه به احکام کلی الاهی و نظام های اسلامی و با التفات و دقت در شرایط موجود، وظیفه ای را نسبت به مسئله ای خاص برای همگان یا گروهی از افراد یا فرد خاصی مشخص می کند.

 

از نگاه شارع، اطاعت از فتوای فقیه جامع الشرایط، مانند پیروی از احکام رهبر و ولی امر لازم و مشروع است، با این تفاوت که فتوای فقیه برای خود او و مقلدانش لازم الاتباع است، در حالی که همگان باید از حکم رهبر اطاعت کنند.[19]

برای آگاهی بیشتر به منابع ذکر شده مراجعه شود:

1. ولایت فقیه، امام خمینی.

2. ولایت فقیه در حکومت اسلامی، تهرانی، سید محمد حسین.

3. ولایت فقیه، معرفت، محمد هادی.

4. حکمت حکومت فقیه، ممدوحی، حسن.

5. ولایت و دیانت، هادوی تهرانی، مهدی.

 

 

[1] ر.ک: مقائیس اللغة، ج 6، ص 141؛ القاموس المحیط، ص 1732؛ المصباح المنیر، ج 2، ص 396؛ الصحاح، ج 6، ص 2528؛ تاج العروس، ج 10، ص 398.

[2] برخى از محقّقان وجود معناى دوستى یا یارى را براى ولایت انکار کرده و آن را تنها به معناى سلطنت یا رهبرى دانسته اند. ر.ک: دراسات فى ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیة، المنتظرى، حسینعلی، ج 1، ص 55.

[3] ر.ک: القاموس المحیط، ص 1732؛ تاج العروس، ج10، ص 398؛ المصباح المنیر، ج 2، ص 396.

[4] هادوی تهرانی، مهدی، ولایت و دیانت، ص 64.

[5] ر.ک: ولایت و دیانت، مبحث ادله ولایت فقیه، دلیل عقلى.

[6] ر.ک: ولایت و دیانت، مبحث شرایط ولىّ فقیه.

[7] وسائل‏الشیعة، ج 27، ص 140.

[8] برای اطلاع از مباحث پیرامون این روایت نگاه کنید: ولایت و دیانت ص94-102.

[9] به نقل از کتاب مبانی مشروعیت در نظام ولایت فقیه، کواکبیان، مصطفی، ص 68.

[10] هادوی تهرانی، مهدی، ولایت و دیانت، ص 138.

[11] ولایت و دیانت، ص 141.

[12] ولایت و دیانت، ص 141 و 140.

[13] ولایت و دیانت، ص142.

[14] نساء، 105.

[15] جوادی آملی، عبدالله، ولایت فقیه، ص 256،257.

[16] بحار الانوار، ج34، ص 249.

[17] جوادی آملی، عبدالله، ولایت فقیه، ص231.

[18] هاشمی رفسنجانی، علی اکبر (گفتگو) روزنامه کیهان، (دوشنبه 20/11/82)

[19] هادوی تهرانی، مهدی، ولایت و دیانت، ص 139،140.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    865310 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    527266 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    409368 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    398960 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    363032 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    323219 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    304081 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    302933 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    296116 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    294116 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

4822  نفر