جستجوی پیشرفته
بازدید
4476
آخرین بروزرسانی: 1398/03/09
خلاصه پرسش
قاعده «قبح عقاب بلا بیان» به چه معنا است؟
پرسش
قبح عقاب بلا بیان به چه معنا است؟
پاسخ اجمالی
قاعده «قبح عقاب بلا بیان»، قاعدهای عقلی و مبتنى بر پذیرش «حسن و قبح عقلى»میباشد و معنایش آن است که کیفر کردن کسى که اطلاع از دستور و تکلیفی نداشته و بیانى به وى نرسیده، زشت و ناپسند است؛ بنابراین، هرگاه در موردى، از سوى شارع، الزامى نرسد، قاعده قبح عقاب بلا بیان، آن الزام را برمی‏دارد و در نتیجه، مؤاخذه آن نیز برداشته می‏شود؛ زیرا در این صورت عقاب آن قبیح است[1] و بر همین اساس، قبل از آنکه شارع و قانونگذار، قوانین و تصمیمات خود را به اطلاع مردم برساند، نمیتواند به دلیل تخلف از آن، کسی را مجازات کند.[2]
بنابراین، مورد عمل به قاعده، در جایى است که یا اصلاً بیانى از جانب پروردگار خطاب به بندهاش، صادر نشده، و یا اگر صادر شده، به وى نرسیده، و او نیز در نرسیدن آن مقصر نیست.
آیاتی از قرآن کریم - مانند آیه 59 سوره قصص - را نیز میتوان مؤید این قاعده دانست:
«وَ ما کانَ رَبُّکَ مُهْلِکَ الْقُرى‏ حَتَّى یَبْعَثَ فی‏ أُمِّها رَسُولاً یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِنا وَ ما کُنَّا مُهْلِکِی الْقُرى‏ إِلاَّ وَ أَهْلُها ظالِمُون‏»؛
خداوندت منطقهای را نابود نمیکند، مگر آنکه پیامبری برای آنان بفرستد تا آیات ما را بر آنان بخواند و ما منطقهای را نابود نمیکنیم، مگر آنکه ساکنانش ستمکار باشند.
آیات 115 سوره توبه و 15 سوره اسراء نیز به همین واقعیت اشاره می‌کنند.
همچنین در آیه 102سوره بقره می‌خوانیم که فرشتگان خداوند ابتدا حجت را بر مردم تمام کردند.
این آیات نشانگر آن است که مجازات تنها زمانی خواهد بود که یا خداوند، دستوراتش را توسط فرستادگانش ابلاغ کند و یا آنکه ظلم و ستم به گونهای باشد که هر انسان عاقلی قبح آنرا درک کند.
در پایان گفتنی است:
1. مشهور اندیشمندان اصولی، دلیل اصلى «برائت عقلى» را قاعده «قبح عقاب بلا بیان» میدانند.
2. در نگاه اول، شاید پنداشت که قاعده «دفع ضرر محتمل»، قاعده «قبح عقاب بلا بیان» را بیاثر میکند(چنانچه برخی اخباریها نیز اینگونه اعتقادی دارند)، اما در نگاه اصولیها این قاعده «قبح بلا بیان» است که قاعده «دفع ضرر محتمل» را بیاثر مینماید؛ چون قاعده «دفع ضرر محتمل»، تنها در جایی کاربرد دارد که احتمال عقاب و مجازات وجود داشته باشد و در جایی که بیان و توضیحی وجود ندارد، احتمال ضرر عقوبت و مجازات وجود ندارد تا در صدد دفع آن باشیم.
 

[1]. مرکز اطلاعات و مدارک اسلامى‏، فرهنگ نامه اصول فقه، ص 274، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول، 1389ش.
[2]. ولایی، عیسی، فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول، ص 265، تهران، نشر نی، چاپ اول، 1374ش.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    923042 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    611854 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    545889 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    450646 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    434975 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    386093 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    383607 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    372723 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    337593 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    325381 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...