بازدید
964
آخرین بروزرسانی: 1398/06/04
خلاصه پرسش
سقاخانه «اسمال طلا» و یا «اسماعیل طلایی» در حرم امام رضا(ع) در چه زمانی ساخته شد؟ و آیا از تقدّس برخوردار است؟
پرسش
سقاخانه صحن انقلاب اسلامی معروف به سقاخانه «اسمال طلا» در حرم مطهر امام رضا(ع)، چه تاریخی ساخته شد؟ و تقدس آن چه مستنداتی دارد؟
پاسخ اجمالی

سقّاخانه به محلی گفته می‌شود که ظرف بزرگ یا منبعی در آن‌جا ساخته و در آن آب می‌ریزند تا مردمِ تشنه در آن‌جا آب بیاشامند.[1]

یکی از معروف‌ترین و قدیمی‌ترین سقّاخانه‌ها، سقّاخانه‌ای است که تا امروز در صحن انقلابِ حرم امام رضا(ع) باقی مانده و به سقّاخانه «اسماعیل طلا» مشهور است.[2]

به گواهی متون و اسناد تاریخی بر جای مانده، سنگ بنای این سقاخانه را نادرشاه افشار گذارد؛ به این ترتیب که پس از فتح شهر هرات، سنگابی یک‌پارچه از سنگ مرمر به غنیمت گرفته شد و به دستور نادرشاه به حرم حضرت رضا(ع) منتقل گشت و بین سال‌های 1144- 1145ق در صحن عتیق آن حرم، نصب گردید، تا زائران برای رفع تشنگی از آب آن -که به مقدار سه کُر[3] گنجایش داشت- استفاده کنند.[4]

در سال‌های بعد، یکی از فرماندهان فتحعلی‌شاه، به نام «اسماعیل خان»، بنایی هشت ضلعی با ستون‌های مرمر برفراز سقّاخانه احداث نمود و سقف آن‌را با روکش طلا آراست و این بنا به «سقاخانه اسماعیل طلایی» معروف گردید.[5]

در مورد تقدس این سقّاخانه باید گفت:

  1. موضوع تقدس و تبرک برخی افراد، مکان‌ها و یا اشیا، ریشه در قرآن کریم و روایات شیعه و سنی دارد.[6]
  2. در فرهنگ شیعی، آب رساندن به تشنگان و سقاخانه، یادآور سقایی حضرت عباس(ع) در واقعه کربلا بوده و از این‌رو گاهی کاسه‌هایی که برای نوشیدن آب در اطراف سقاخانه‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفت با نام‌ امام حسین(ع) و حضرت عباس(ع) مزین می‌گردید؛ از این‌رو از گذشته تا به امروز از آب سقاخانه به عنوان تبرک استفاده می‌شود.
  3. در نگاهی کلّی بناهای پیرامونی مزار معصومان(ع) - از قبیل درب، پنجره، دیوار، سقاخانه و ... دارای تقدّس ذاتی نبوده، بلکه شرافتشان به جهت نسبتی است که با صاحب مزار پیدا می‌کنند؛ از این‌رو مشاهده می‌شود که زائران حرم، بر آنها بوسه زده و تبرک می‌جویند.

بر این اساس، هر چند روایت خاصی مبنی بر تقدس و تبرک سقاخانه حرم امام رضا(ع) وجود ندارد، ولی این بنا، به جهت نسبتی که با آن مضجع شریف و آن امام همام دارد، مورد تکریم و تقدیس قرار گرفته و آب آن، به عنوان تبرک و شفا مورد استفاده عاشقان و زائران حضرتش قرار می‌گیرد.

 

 

[1]. ر. ک: عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، واژه «سقاخانه».

[2]. البته در حرم مطهر امام رضا(ع) دو سقاخانه دیگر -در صحن قدس و صحن جمهوری اسلامی- وجود دارد، ولی سقاخانه «اسماعیل طلایی» دارای قدمت و شهرت است. گفتنی است، از گذشته‌های دور در حرم رضوی منصب سقّایی وجود داشته، ولی ساخت سقاخانه‌، از زمان نادرشاه گزارش شده است. ر. ک: پایگاه اطلاع‌رسانی آستان قدس رضوی

[3]. حدود 1150 لیتر آب.

[4]. ر. ک: نوایی، عبد الحسین،‏ نادرشاه و بازماندگانش،‏ ص 436، تهران، نشر زرین، چاپ اول‏، 1368ش‏.

[5]. در برخی نقل‌ها، «اسماعیل طلایی» لقب اسماعیل خان ذکر شده و درباره علت آن گفته‌اند، در زمان فتحعلی شاه قاجار از طرف یکی از دولت‌های خارجی بسته‌‌ای به عنوان هدیه به دربار رسید و شاه قصد گشودن آن‌را کرد. «اسماعیل‌خان» که جزء ملتزمین بود، استدعا کرد این کار در محوطه کاخ به وسیله خدمت‌گذاران انجام شود؛ چرا که احتمال سوء قصد را نمی‌توان از نظر دور داشت. اتفاقا هنگام باز کردن٬ بسته منفجر شد و خساراتی به بار آورد. فتحعلی شاه با اطلاع از این امر٬ دستور داد برای این دوراندیشی، هم وزن سردار اسماعیل‌خان سکه‌های طلا به او مرحمت شود. چنین کردند و اسماعیل خان معروف به «زرریزخان» شد. او این طلاها را صرف ساختن جایگاه آن سنگاب کرد تا گنبد و پایه‌های سقاخانه با روکشی از طلا مزین شود. از آن زمان این سقاخانه را به «سقاخانه اسماعیل طلا» می‌شناسند. ر. ک: شیرازى، میرزا فضل الله،‏ تاریخ ذو القرنین‏، ص 221، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى‏، چاپ اول، 1380ش.

[6]. جهت آگاهی بیشتر در این زمینه، ر. ک: نمایه 41247 (دیدگاه اسلام درباره تبرک).

نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    891971 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    554137 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    429670 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    418523 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    394521 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    370851 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    347756 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    328983 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    316435 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    311822 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...