
لطفا صبرکنید
1
ریشه «ص د ف» در قرآن کریم، پنجبار تکرار شده است:
الف) فعل مفرد مذکر غایب ماضی «صَدَفَ»: یکبار.
ب) فعل جمع مذکر غایب مستقبل «یَصدِفون»: سهبار.
ج) تثنیه جامد غیر مصدری «الصَّدَفَین»: یکبار.
در این زمینه باید گفت؛ «صَدف» به معناى اعراض کردن شدید،[1] و روی برگرداندن بدون تفکّر از چیزى است.[2]
به عبارت دیگر، تفاوت دو واژه «اعراض» و «صدف» در آن است که «صدف» به نوعی از روگردانی گفته میشود که بدون اندیشه و تحقیق باشد، برخلاف «اعراض» که ممکن است فردی بعد از گفتوگو، بحث، جدل و حتی تحقیق فی الجمله بر پندار باطل خود اصرار ورزیده و از حق روبرگرداند:[3]
«فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ کَذَّبَ بِآیاتِ اللَّهِ وَ صَدَفَ عَنْها سَنَجْزِی الَّذِینَ یَصْدِفُونَ ...»؛[4]
پس آیا ستمکارتر از آن فردی وجود دارد که نشانههای خدا را دروغ پنداشت و بدون هیچ اندیشهای از آنها رویگردان میشود؟! به زودى کسانى را که نشانههای ما را اینگونه نادیده گرفتهاند، با عذابی سخت مجازات خواهیم نمود!
این آیه تنها در بیان اعراض کافران از نشانههای خدا نیست؛ بلکه معنایش آن است که آنان بدون کمترین اندیشهای و با شدت و اصرار تمام، تلاش میکنند تا نشانههای خداوند را نادیده بگیرند!
نکته: برخی از مفسران، «صدف» را به صورت متعدی نیز معنا کردهاند که در این صورت، معنای آن «روبرگرداندن» نخواهد بود؛ بلکه معنایش این میشود که آن ستمکاران، افرادی هستند که مانع هدایت دیگران میشوند.[5]
در آیهای دیگر، صَدَفین(تثنیه صَدَف) به معنای دو جانب کوه آمده است:
«آتُونی زُبَرَ الْحَدیدِ حَتَّى إِذا ساوى بَیْنَ الصَّدَفَیْنِ ...»؛[6] براى من قطعات آهن بیاورید. سپس هنگامی که میانه دو کوه را با هم پیوند زد، گفت: ...
از آن جهت به دو طرف کوه، «صدفان» گفته میشود که گویا هر یک از آنها از دیگرى اعراض کرده و رو برگردانده است!
شاید «صدف دریایی» نیز از آن جهت به چنین نام شناخته میشود که بیشتر انواع آن به صورت دو پهلو هستند.
از دیگر معانی «صَدَف»، ساختمان و یا دیوار بلند است که روایت ذیل، ناظر به همین معنا است:
«أن النبی ع کان إذا مرّ بصدف مائل أسرع المشی»؛[7] پیامبر(ص) هرگاه از کنار دیوار کجی عبور میکرد، سریعتر از آن رد میشد.
[1]. راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق، داودی، صفوان عدنان، ص 478، دمشق، بیروت، دارالقلم، الدار الشامیة، چاپ اول، 1412ق.
[2]. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج 6، ص 213، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران، 1360ش.
[3].ر. ک: التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج 6، ص 213.
[4]. انعام، 157.
[5]. فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج 14، ص 187، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1420ق.
[6]. کهف، 96.
[7]. ابن شهر آشوب مازندرانی، محمد بن علی، متشابه القرآن و مختلفه، مقدمه، علامه شهرستانی، ج 1، ص 200، قم، بیدار، چاپ اول، 1410ق.
